Geen wederopbouw zonder banken en een riool

Geld overboeken en afval afvoeren: beide cruciaal bij de wederopbouw van een land. In Afghanistan adviseren Nederlandse bedrijven over deze twee zaken....

'Wederopbouw, dat is putten slaan, denkt men vaak', zegt Arno van Dijken van ING Institutional en Government Advisory (IGA), een adviestak van financieel dienstverlener ING. 'Maar zonder betrouwbare bank begin je weinig.' Daarom hing de Asian Development Bank, een ontwikkelingsbank, een jaar geleden aan de lijn bij ING. Vraag: hoe zet je een bank op in Afghanistan?

Al ruim tien jaar verkoopt ING zijn kennis over bankieren in de bush, opgedaan bij het uitbaten van ING-kantoren in vele ontwikkelingslanden. Na de val van de Muur bleek er brood in te zitten : West-Europa en Amerika omarmden hun nieuwe vrienden uit het voormalige Oostblok, en bemerkten al gauw dat er van wederopbouw weinig terecht komt zonder functionerend bankwezen.

De ING IGA-adviseurs schrijven een ondernemingplan, zoeken een onderkomen (mèt stevige fundering die bankkluizen-met-inhoud dragen kan), verzorgen inrichting en computersystemen en trainen lokale mensen. Complete banken komen 'zo uit de container'. Alles voor de 'gebruikelijke consultancy-fees'. Zo verrezen banken in Mongolië en Kazachstan. 'En eens', vertelt IGA-directeur Peter van der Krogt, 'vanuit een pizzeria in Polen.'

Afghanistan wordt nu aan het lijstje toegevoegd. In opdracht van de Wereldbank, de Asian Development Bank en het ontwikkelingsnetwerk Aga Khan Foundation heeft ING IGA een ondernemingsplan geschreven voor Kabuls eerste commerciële bank. In september vertrekt een aantal ING-mensen naar Afghanistan om lokaal personeel te trainen.

Want voor puur ondernemen mag Afghanistan met zijn armoede, landbouweconomie en instabiele bestuur voor Westerse ondernemers dan vooralsnog weinig aantrekkelijk zijn, voor consultants is er werk: er zijn donordollars en men snakt naar buitenlandse expertise. Van der Krogt: 'Financiële deskundigheid is een Nederlands exportproduct. Het Westeuropese bank- en betalingssysteem is het meest geavanceerde ter wereld.'

Problemen te over in Kabul. Veel rechtstatelijke kwesties zijn nog niet geregeld, waardoor de bescherming van eigendom rammelt. Corruptie en bureaucratie zijn het gevolg. Er is nog geen bankenwet. En geen telefoonnetwerk, waardoor communicatie via de satelliet moet verlopen.

En het is er gevaarlijk. 'Altijd in setjes van twee over straat', zegt Van Dijken. En: 'Altijd op wegen en paden blijven waar vóór jou anderen zijn geweest. Er kunnen overal mijnen liggen.'

Die laatste opmerking komt van Rolph Hultermans, milieu-ingenieur bij Solid Waste Consultancy uit Rotterdam, een adviesbureau dat oplossingen voor afvalstromen bedenkt en implementeert. Uit zijn stapel Afghanistankiekjes, gemaakt toen hij daar vorig jaar terrein ging verkennen, trekt hij een foto van een huis met een gat in de muur. Boven dat gat zit de wc: door het gat valt alles de straat op. Afvoer van regen- en afvalwater gaat, wijst hij op een andere foto, via open geulen langs de wegen. 'Vervolgens gooit iedereen zijn troep erin, zodat alles verstopt raakt.'

Solid Waste heeft, samen met ingenieursbureau DHV , een voorstel gemaakt dat moet leiden tot een strategisch plan voor een betere afvoer van uitwerpselen, huisvuil, regen- en afvalwater en bouwafval. Het consortium deed dat op uitnodiging van de Afghan Assistance Coordination Agency: de financiering - in eerste instantie geraamd op vierhonderdduizend dollar voor adviesdiensten en 1,25 miljoen voor de aanleg van urgente werken - komt van de Wereldbank. Als de contracten zijn getekend, kan het consortium drie Nederlanders naar Kabul sturen.

'Kijk, oplossingen voor drainage en vuilnis vinden mensen altijd wel', zegt Hultermans. 'Afval afvoeren is geen rocket science.' Zo schuiven mensen in Kabul soms een houten doos in het gat in de muur, die vervolgens door een man wordt geledigd in een ton. Huisvuil wordt af en toe opgehaald in trucks 'waarvan het een wonder is dat ze nog rijden'. 'Het probleem is: er is geen structureel plan voor de afhandeling van afvalstromen, zodat de hygiëne te wensen overlaat.'

De zwakke stee bij dit soort projecten, zegt Hultermans, is de financiering op lange termijn. Zo adviseerde Solid Waste onlangs in Egypte over een ophaalsysteem voor huisvuil. Om het voortbestaan te garanderen - elke zeven jaar moeten er nieuwe vuilnistrucks komen - moet elk gezin maandelijks 0,43 eurocent bijdragen. Dat is te veel, vinden veel Egyptenaren.

Voor Afghanistan heeft Hultermans andere zorgen. 'We gaan lokale amtenaren trainen, die vervolgens heel interessant worden voor niet-overheidsorganisaties. Die kunnen zo'n ambtenaar, met zijn kleine lokale salaris, zó wegkopen. Dan ben je je investering kwijt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden