Geen remedie tegen zelfverrijking

Als laatste in een bonte stoet verontwaardigden sprak premier Balkenende maandag zijn verbijstering uit over de topsalarissen bij de energiebedrijven Essent en Nuon. Onverantwoord, vindt de premier, dat de bestuursvoorzitters Boersma van Essent en Van Halderen van Nuon ieder ruim acht ton salaris krijgen...

Xander van Uffelen

Onverantwoord, vindt de premier, dat de bestuursvoorzitters Boersma van Essent en Van Halderen van Nuon ieder ruim acht ton salaris krijgen, terwijl het inkomen van het gros van de Nederlanders de inflatie amper bijhoudt. Eerder hadden vakbonden en klanten zich opgewonden. Het steekt dat deze overheidsbedrijven de salarissen - betaald uit publiek geld - aan de top verhogen, terwijl zij hun administratie niet eens op orde hebben.

Net als zijn voorganger Wim Kok, die hoge salarissen eens ‘exhibitionistische zelfverrijking’ noemde, doet Balkenende een moreel appèl op de stroombedrijven. Maatschappelijke verantwoordelijkheid en matiging zijn de sleutelwoorden. Het betreft hier immers directeuren van overheidsbedrijven.

Balkenende dreigde ook met overheidsingrijpen. De vraag is hoe serieus een dergelijk dreigement genomen moet worden. nimmer heeft de overheid het aangedurfd met wetgeving *het begrip ‘kleptocratentaks’ duikt geregeld op in linkse kringen* de excessen te bestrijden. Altijd werd de verantwoordelijkheid doorgeschoven naar bedrijven en aandeelhouders.

Er kwam een polderoplossing: een commissie onder leiding van oud-Unilever-topman Tabaksblat stelde regels op voor ‘goed ondernemingsbestuur’. Maar de criteria rond salarissen die de commissie-Tabaksblat heeft opgesteld, zijn een dode letter. De salarissen worden vermeld in het jaarverslag et voilà, het bedrijf voldoet aan de regels. De enige remedie die ‘Tabaksblat’ biedt tegen zelfverrijking, is een dosis extra macht voor aandeelhouders.

Balkenendes interventie moet vooral worden gezien als een steun in de rug voor de provincies en de gemeenten die aandeelhouder zijn van Nuon en Essent. Zij kunnen immers ingrijpen op de aandeelhoudersvergaderingen op 21 en 25april. De afgelopen weken hebben gedeputeerden en wethouders al gepoogd de greep op de stroombedrijven terug te winnen, die ze de afgelopen jaren waren verloren. Door onoplettendheid, ondeskundigheid, gebrekkige wettelijke middelen en een stevig geloof in de vrije markt hadden ze de controle over de energiebedrijven in handen gegeven van een clubje commissarissen die hun sporen hadden verdiend in het bedrijfsleven.

Mede daardoor houden de energiebedrijven halsstarrig vast aan hun eigen gelijk: in het bedrijfsleven wordt nu eenmaal veel betaald, verklaren de stroomdirecteuren, ijverig gesecondeerd door salarisbureaus.

Deze logica wringt. Hoewel klanten tegenwoordig zelf hun leverancier van stroom en gas kunnen kiezen, is van een volledig vrije markt geen sprake. Energiebedrijven verdienen hun geld vooral dankzij de met publieke middelen aangelegde stroomnetten en gasleidingen. Hierbij passen (lagere) publieke salarissen.

Achter de oproep van Balkenende gaat ook de onmin tussen energiebedrijven en Den Haag schuil. Het kabinet wil het publieke beheer van het stroomnet losknippen van de commerciële verkoop van energie. De energiebedrijven verzetten zich hiertegen. Ze willen én publieke taken uitvoeren, én zich volgens de mores van de vrije markt laten betalen. Balkenende stelt nu deze inconsistentie aan de orde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden