Zes vragen over Nalatenschap

Geen paniek, met die erfbelasting valt het reuze mee

Veel ouderen vrezen dat hun nazaten flink belasting moeten betalen over de erfenis. Vanwege de vrijstellingen valt dat soms mee. Bovendien zijn er manieren om de belastingdruk te verminderen. 

Foto Peter van Hugten

De erfbelasting heeft een slechte naam. Hele volksstammen vinden het een onterechte vorm van belastingheffing. Het pleidooi om deze 'sterftaks' te verhogen van hoogleraar Paul de Beer van een paar weken geleden in de Volkskrant viel bij velen in slechte aarde.

Toch is deze belasting vaak lager dan velen denken. De meeste partners hoeven over hun deel van de nalatenschap niets te betalen. Ze hebben een vrijstelling van ruim 643 duizend euro. Kinderen hoeven nooit meer te betalen dan 20 procent. En dat percentage begint pas bij een erfenis van dik 123 duizend euro.

Hoeveel moet ik betalen over een erfenis?

Dat hangt af van de relatie met de erflater en de hoogte van de erfenis. De laagste tarieven gelden voor partners en kinderen. Kinderen moeten boven hun vrijstelling van ruim 20 duizend euro 10 procent afdragen. Dat tarief geldt tot 123.248 euro. Dat wil zeggen dat ze over dat totale bedrag tot die grens nooit meer dan ruim 8 procent moeten inleveren. Boven deze grens verdubbelt het tarief.

Kleinkinderen hebben ook een vrijstelling van royaal 20 duizend euro. Daarboven hanteert de fiscus een minder vriendelijk tarief: 18 procent. Niet-familieleden komen er een stuk slechter af. Hun vrijstelling is slechts 2.147 euro. Daarboven tot 123.248 euro moeten ze 30 procent aftikken.

13,6 miljard euro

Na aftrek van schulden lieten ruim 138 duizend overledenen in 2014 13,6 miljard euro na. In hetzelfde jaar ontving de overheid 1,3 miljard euro aan erfbelasting, zo’n 10 procent van het totale bedrag. De hoogte van nalatenschappen wordt in hoge mate bepaald door de waarde van het huis. Die waarde is goed voor ruim een derde van de nalatenschappen. Hierdoor zal het totale bedrag zijn gestegen in vergelijking met 2014.

Is dat een schandaal?

‘Deze belasting komt op een naar moment. Ik kan me voorstellen dat mensen dat ervaren als onaangenaam’, zegt Lucienne van der Geld, directeur van Netwerk Notarissen en docent notarieel recht aan de Radboud Universiteit. Toch vindt ze het geen onrechtvaardige vorm van belastingheffing. ‘Het veelgebruikte argument tegen erfbelasting is dat je tweemaal betaalt over je inkomsten. Dat is een oneigenlijk argument. Ten eerste betaalt niet de overledene, maar de ontvanger. Ten tweede moet je bij vrijwel elke transactie belasting afdragen’, aldus Van der Geld. Als het geld tijdens het leven was uitgegeven, was bijvoorbeeld 21 procent btw betaald.

Moet ik een testament laten opstellen?

Als er geen testament is, wordt de nalatenschap volgens de wettelijke regels verdeeld. Partner en kinderen erven ieder een gelijk deel van de nalatenschap. Met een testament kun je de verdeling meer naar eigen hand zetten. Soms spelen fiscale zaken een rol. ‘Bepaal eerst wat je wilt en kijk daarna pas naar de fiscale aspecten’, luidt het advies Van der Geld. ‘Sommige ouderen voelen zich onder druk gezet om te kiezen voor een verdeling die is ingegeven door fiscale overwegingen. ‘We moeten geld nalaten aan onze kleinkinderen omdat dat fiscaal voordelig is’, zeggen ze dan. Dat hoeft natuurlijk niet. Het gaat erom dat de opstellers van het testament zich daar prettig bij voelen.’

Samenwonenden zonder testament moeten op hun tellen passen. De erfenis gaat naar de familie. Als je samen bezit hebt, is het raadzaam een testament op te stellen.

De langstlevende partner moet de erfbelasting van de kinderen voorschieten. Hoe zit dat?

De meeste partners hoeven over hun deel van de nalatenschap niets te betalen, omdat ze een vrijstelling hebben van ruim 643 duizend euro. De langstlevende ouder moet wel de erfbelasting van de kinderen voorschieten. Die kinderen kunnen pas aanspraak maken op hun deel als de langstlevende ook is overleden. Dit is de standaardregeling zonder testament.

Stel: het echtpaar Monica en Jeroen is in gemeenschap van goederen getrouwd en bezit samen zes ton. Ze hebben twee kinderen en geen testament. Als Jeroen overlijdt, is de totale nalatenschap drie ton (de helft van de gezamenlijke bezittingen). Dat bedrag wordt verdeeld tussen Monica en de kinderen. Ieder heeft recht op een ton. Bij Monica valt de ton ruimschoots binnen haar vrijstelling. De kinderen moeten 10 procent erfbelasting betalen over circa 80 duizend euro. Dat komt neer op achtduizend euro per kind. Dit bedrag moet Monica in principe voorschieten. Dat kan problematisch zijn als het geld vast zit in een huis. Onder bepaalde voorwaarde hoef je dan niet direct af te rekenen met de fiscus.

In een testament kun je afwijken van de standaard. Als het geld vastzit in een huis, kun je ervoor kiezen om het moment van betalen voor de kinderen te verschuiven naar het moment dat beide ouders zijn overleden.

Hoe maak je een testament toekomstbestendig?

Wie bijvoorbeeld op 60-jarige leeftijd een testament opstelt, weet niet hoe de wereld er over pakweg twintig jaar uitziet. Belastingregels veranderen, de waarde van je vermogen daalt of stijgt en misschien zijn er tegen die tijd wel meer kleinkinderen. Een ander risico is dat de opsteller van het testament het op latere leeftijd niet meer kan wijzigen omdat hij of zij wilsonbekwaam is geworden, bijvoorbeeld als gevolg van dementie.

Van der Geld: ‘Bij het opstellen van een testament moet je denken in scenario’s. Wie moet er erven als de erfgenamen die je aanwijst al eerder dan jij overlijden? Je kunt in je testament reserve-erfgenamen aanwijzen.’

Het is daarbij van groot belang in het testament op te nemen waarom de erflater bepaalde keuzes maakt. ‘Als je dood bent, kan niemand het meer navragen’, zegt Van der Geld. ‘Het scheelt veel ruzie en gedoe als de erfgenamen snappen waarom is gekozen voor een bepaalde verdeling.’

Is schenken niet veel slimmer?

Schenken bij leven kan op termijn veel erfbelasting besparen. Ouders mogen jaarlijks ruim vijfduizend euro belastingvrij aan hun kinderen geven. Die schenkingen hoeven niet officieel te worden vastgelegd. ‘Ik heb de indruk dat de huidige generatie vijftigers en zestigers vaker schenkt en verder het geld zelf opmaakt. Ze zijn mobieler en willen van het leven genieten. Het doel een fraaie erfenis achter te laten, is op de achtergrond geraakt’, zegt Van der Geld.

Van de mogelijkheid geld te schenken om een huis te kopen, wordt bijvoorbeeld veel gebruik gemaakt. Ouders kunnen eenmalig een ton belastingvrij schenken voor dit doel. Gemiddeld schenken ze 70 duizend euro. ‘Het zou me niet verbazen als de inkomsten uit de erfbelasting daardoor op den duur dalen’, zegt Van der Geld.

Belastingdienst loopt hopeloos achter bij inning

De Belastingdienst loopt steeds grotere achterstand op bij het innen van erfbelasting. Volgens verantwoordelijk staatssecretaris Menno Snel (Financiën) was het juist de bedoeling die achterstand dit jaar in te lopen. In juni liet Snel weten dat de inning op schema liep, maar dat bleek ‘te rooskleurig’, schreef de bewindsman vorige week aan de Tweede Kamer.

Vorig jaar liep schatkistbewaker minister Wopke Hoekstra (Financiën) 450 miljoen euro mis omdat door ict-problemen toen al alle verschuldigde belastingen op erfenissen en giften konden worden geïnd. Hoekstra ging ervan uit dat geld dit jaar alsnog te incasseren, maar dat lukt hoogstwaarschijnlijk niet. Dat heeft volgens de minister ‘aanmerkelijke gevolgen’ voor de rijksbegroting. ‘Ik ben uit mijn vel gesprongen.’

Volgens Hoekstra zijn de problemen met de schenk- en erfbelasting ‘een symptoom’ van een veel groter falen van de Belastingdienst: niet functionerende ict-systemen. De oplossing daarvan laat nog jaren op zich wachten. De ict-problemen zijn zo ernstig dat ze de overheid vleugellam dreigen te maken op fiscaal gebied. Het kabinet kan na dit jaar mogelijk geen substantiële wijzigingen meer doorvoeren in onder andere de energiebelasting, de verhuurdersheffing, de autobelasting bpm en de schenk- en erfbelasting. Ook het invoeren van nieuwe belastingen op deze terreinen wordt dan moeilijk, zo niet onmogelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.