Geen gezeik, iedereen rijk - met dank aan de ECB

Donderdag vergadert de ECB over nieuwe maatregelen om de economie aan te jagen. Al dat opkopen van schulden, kan dat niet anders?

Koen Haegens
null Beeld anp
Beeld anp

Waarom strooit de Europese Centrale Bank (ECB) zo met geld?

De ECB probeert van alles om de Europese economie te reanimeren. Het fenomeen 'negatieve rentes' deed al z'n intrede. En Frankfurt heeft inmiddels zo veel schuldpapier opgekocht dat sommige analisten vrezen dat we door de voorraad heen raken. Stiekem maakt de ECB hier uiterst politieke keuzen. Over rijk en arm, bijvoorbeeld. De miljarden die in de financiële markten worden gepompt, doen de prijzen van obligaties, aandelen en onroerend goed stijgen. Gepensioneerden zijn de pineut van de lage rentes, net als Nederlanders die sparen voor hun oude dag. Misschien wel het ergste is dat het ECB-beleid mogelijk tot nieuwe financiële bubbels leidt, uitmondend in een nieuwe crisis.

Kan het ook anders?

De voorstanders van 'helikoptergeld' denken van wel. Waarom gaat dat geld niet naar de burgers? Gewoon, handje contantje? Dat kan in de vorm van een belastingkorting, een rentevrije lening of een soort burgerdividend. De ECB heeft de afgelopen tijd meer dan 1.000 miljard euro in de financiële markten gestoken. De eurozone telt zo'n 340 miljoen bewoners. Dat zou per persoon dus neerkomen op een extraatje van bijna 3.000 euro. Het is quantitative easing, maar dan voor gewone mensen. QE for People, zoals de naam luidt van een actiegroep die hiervoor pleit. Het achterliggende idee is dat gewone consumenten het geld wél uitgeven aan nieuwe auto's, koelkasten en voedsel. Met alle positieve gevolgen voor de economie van dien.

Gratis bier voor iedereen, dat is toch knetterlinks?

Valt mee - of tegen, afhankelijk van je voorkeuren. Niemand minder dan Milton Friedman, de econoom die volgens zijn tegenstanders zo'n beetje de grondlegger van het verfoeide neoliberalisme is, muntte de term 'helikoptergeld'. Andere prominente sympathisanten zijn econoom Willem Buiter en Adair Turner, oud-voorzitter van de Britse toezichthouder. Zelfs ECB-president Mario Draghi heeft in het verleden weleens voorzichtig op de mogelijkheid gehint. Geen gezeik, iedereen rijk - met dank aan de ECB. Dat klinkt utopisch. Van de andere kant: het huidige ECB-beleid lijkt een doodlopende weg.

Wat zijn de bezwaren?

Geld uitstrooien over het volk is een behoorlijk ongerichte maatregel. Wie zegt dat mensen het daadwerkelijk uitgeven? De een lost er schulden mee af, een ander heeft al een goed inkomen en zet het op de bank. Om het effect van helikoptergeld te vergroten, zou je moeten nivelleren. Een Nederlander met een uitkering of de gemiddelde Griek krijgt in dat scenario meer dan een rijke Duitser. Uit onderzoek is bekend dat extra geld voor arme mensen de economie een grotere stimulans geeft, omdat zij minder sparen. De vraag is of dat praktisch en politiek haalbaar is. Voor de ECB gaat het hoe dan ook te ver. De bank is nu al niet gelukkig met haar politieke rol, laat staan dat zij expliciet inkomenspolitiek wil bedrijven.

Kan dat geld niet direct in de economie worden geïnvesteerd?

Er zijn genoeg zinnige projecten denkbaar: van de uitbreiding van het snelle Europese spoorwegnet tot isolatie van gebouwen of groene energie. Volgens sommige economen is dit ook een effectievere vorm van helikoptergeld. Maar het riekt naar monetaire financiering: de overheidsbegroting steunen met de geldpers. In Duitsland gaan dan direct alle alarmbellen af. Steekwoorden: Weimar, hyperinflatie, Hitler. Het verklaart waarom er in de eurozone, weinig prominente politici en economen zijn die hardop voor zulke onorthodoxe plannen pleiten. Maar zolang de 'realistischere' maatregelen niks opleveren, zal het idee van helikoptergeld boven het debat blijven cirkelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden