Nieuws

Geen centje coronapijn, en toch kregen bedrijven miljardensteun

Een groot deel van de coronamiljarden is naar de verkeerde bedrijven gegaan, blijkt uit een studie van ambtenaren van het ministerie van Financiën. Deze ondernemers zagen hun omzet weliswaar kelderen, maar dat had weinig te maken met de lockdowns.

Demissionair ministers Hoekstra, Blok en Koolmees (van rechts naar links) tijdens een debat in de Tweede Kamer over de steunpakketten. Beeld ANP
Demissionair ministers Hoekstra, Blok en Koolmees (van rechts naar links) tijdens een debat in de Tweede Kamer over de steunpakketten.Beeld ANP

Heeft de belastingbetaler voor miljarden aan noodhulp gelapt voor bedrijven die helemaal geen slachtoffer zijn van de pandemie? Nieuw onderzoek voedt die, van begin af aan geuite, zorg. ‘Een aanzienlijk deel van de voorschotten lijkt gevloeid te zijn naar ondernemingen met omzetverliezen die ook in normale economische tijden te verwachten zouden zijn geweest’, schrijven Menno Schellekens, Jeroen Wijnen en Anne Li Cnossen in het vakblad Economisch Statistische Berichten. De drie werken voor het ministerie van Financiën.

Om een diepe economische recessie te voorkomen, trok de regering bij de start van de coronacrisis zonder aarzelen de portemonnee. De teller staat inmiddels op 66 miljard euro. Dat geld is, via maar liefst 238 verschillende steunmaatregelen, terechtgekomen bij bijna 573 duizend ondernemers. Vorige week kondigden de verantwoordelijke ministers aan het bestaande programma met minstens drie maanden te verlengen, tot eind september. Dit ondanks bezwaren van onder meer het Centraal Planbureau (CPB).

Miljarden verspild

Voor hun analyse rekenden de ambtenaren uit hoeveel ondernemingen in een normaal jaar hun omzet met minstens 20 procent zien kelderen. In 2020 lag dat aantal uiteraard hoger. Van die stijging mag worden aangenomen dat zij door corona is veroorzaakt. Aan de rest zullen andere problemen ten grondslag liggen, zoals een slechte bedrijfsvoering of meer concurrentie. Belangrijke kanttekening is dat een flink deel van de bedrijven hun ontvangen noodsteun (deels) moet terugbetalen. De onderzoekers konden hier nog geen rekening mee houden.

Het goede nieuws voor de Nederlandse overheid is dat in de zwaarst getroffen sectoren het overgrote deel van het omzetverlies wél te wijten is aan de contactbeperkende maatregelen. Het gaat om de horeca, luchtvaart, en reisbureaus. Die steun kwam waarschijnlijk dus op de juiste plek terecht.

Tegelijkertijd had in 20 van de 29 onderzochte sectoren minder dan de helft van de ‘ernstige omzetverliezen’ te maken met de pandemie. In een eerdere publicatie becijferden de auteurs bovendien al dat 23 procent van het uitgekeerde steunbedrag naar ondernemingen is gegaan die in 2020 niet minder, maar meer omzet rapporteerden dan in 2019.

Dat kan op verspilling duiden. Over hoeveel geld hiermee gemoeid is, doen zij geen harde uitspraken. Maar het lijkt om vele miljarden te gaan. Afgelopen jaar zegde de regering voor 16,7 miljard euro toe aan looncompensatie en vergoedingen voor vaste lasten. ‘Waren de regelingen er wel geweest en was er geen coronacrisis geweest’, schrijven de drie, ‘dan is het aannemelijk dat er tot acht miljard euro aan steun was toegezegd aan bedrijven met ernstige omzetverliezen.’

Roaring twenties

Dat ook bedrijven die geen last hadden van de lockdowns profiteren van de noodsteun, verklaart meteen een ander coronaraadsel. Ondanks dat delen van de economie op slot gingen, is de gevreesde faillissementsgolf uitgebleven. Sterker nog: er gingen 17 procent minder bedrijven over de kop dan vóór covid-19.

In een nieuw rapport waarschuwt het CPB daarom voor ‘zombiebedrijven’. Dat zijn zwakke concerns die zonder coronasteun allang kopje onder hadden moeten gaan. Overigens heeft het kabinet er vanaf het begin rekening mee gehouden dat een deel van de steunmiljarden op de verkeerde plek terecht zou komen. Minister Koolmees van Sociale Zaken waarschuwde dat er ongetwijfeld fouten en fraude aan het licht zouden komen. Bij het uitkeren ging snelheid boven precisiewerk.

Daarbij zijn economen over de gehele linie te spreken over de Nederlandse aanpak. De werkloosheid is met 3,6 procent ronduit laag. Voor dit jaar wordt alweer rekening gehouden met een groei van meer dan 2 procent. In gesprek met de Tweede Kamer sprak voorzitter Laura van Geest van de Autoriteit Financiële Markten woensdag zelfs van de ‘roaring twenties’. Die kunnen aanbreken als Nederlanders de komende maanden massaal hun corona-spaarcenten gaan uitgeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden