'Geen bubbles creëren, maar bouwen, is het devies voor de Fed en ECB'

Sluipenderwijs voltrekt zich een fundamentele catastrofe: het uithollen van onze toekomstige productiecapaciteit. Wat de Fed en ECB niet lijken te willen beseffen, wordt in de straten van Londen klaarblijkelijk al wel (aan)gevoeld.

© ANP

Crises en crisisbestrijding zijn mediagenieke fenomenen. Iedere nieuwe crisis volgt de vorige in steeds hoger tempo op. Het standaardrecept - geldverruiming en renteverlaging - wordt steeds sneller en makkelijker gehanteerd. De ingreep van de Fed om de rente de komende twee jaar weer structureel laag te houden is kortzichtig. Teveel goedkoop geld is namelijk niet de oplossing, maar de oorsprong van het gebrek aan economische groei.

Waarom is teveel geld een probleem? Geld zoekt en vindt per definitie een bestemming. De juiste hoeveelheid geld faciliteert de efficiënte allocatie van productiemiddelen en uitwisseling van goederen en diensten. Teveel geld wordt gebruikt om bubbles mee te creëren. Bijvoorbeeld in aandelen (dotcomcrisis), huizen (subprime crisis) of zoals nu in overheidsschulden (Euro crisis). Als de bubble leegloopt, gaat het geld naar een andere plek waar nog geen bubble is. De winnaar of verliezer in dit spel wordt voor een belangrijk deel bepaald door informatie assymetrie, iets weten dat een ander niet kan weten, omdat je voorin de financiële keten zit.

Verschraling
Met dezelfde ingrediënten - lage rente, ruim beschikbaar kapitaal en overwinst uit eerdere bubbles - worden ook hele bedrijven gekocht. Door kostenbesparingen, uitstellen van investeringen en verkopen van ondergewaardeerde bezittingen worden financiële resultaten in een kort tijdsbestek flink verbeterd. Het bedrijf wordt vervolgens anders 'verpakt' - opgeknipt in delen of juist gebundeld met andere gekochte bedrijven - en weer met winst doorverkocht. Deze exit is extra aantrekkelijk door de ruime beschikbaarheid van te lenen geld tegen lage rentes.

Het feit dat hiermee geld wordt verdiend, betekent niet dat hier ook duurzame economische waarde wordt gecreëerd. Het stopzetten van produktontwikkeling, het nalaten van onderhoud en het wegsturen van de klanten van de toekomst. De lijst van verschralingstechnieken is eindeloos, maar heeft als grote gemene deler dat een langjarig opgebouwd productiemiddel wordt omgezet in éénmalig geldelijk gewin. Hoge beloningen aan topmanagers, zakenbankiers en private equity fondsen voor hun economische 'succes' versterken dit proces.

Het argument dat dit juist de creatieve destructie is, waar het kapitalisme op is geschoeid, doet geen opgeld. De vrijgekomen productiemiddelen (mensen, grond en kapitaal) worden maar beperkt ingezet voor nieuwe innovatieve bedrijven of belangrijke infrastructuur. Deze projecten kunnen immers qua verwacht rendement niet wedijveren met de verleiding van een volgende lucratieve ronde van 'bellen blazen'.

Maatschappelijke verantwoordelijkheid
Wat heeft dit te maken met de rellen in Londen? Reizend met de overground is de uitholling zichtbaar, terwijl de welvaart van de City je vanuit de verte tegemoet schijnt. Mark Van de Voorde stelde zaterdag in de Volkskrant terecht dat 'iedereen zelf verantwoordelijk is voor de winkelruiten die hij vernielt'. Dit zijn echter wel de mensen die de negatieve vruchten van het verschralingsmodel plukken. Iedere vorm van perspectief ontbreekt. Zij hebben geen zicht op een baan, enige vorm van bezit of überhaupt dat de volgende generatie het beter krijgt dan de vorige.

Er is nog iets dat de hoodies uit Tottenham met deze topmanagers, zakenbankiers en investeringsfondsen verbindt. Een gebrek aan brede maatschappelijk verantwoordelijkheid: de ene groep sloopt winkels, de andere groep economische bedrijvigheid. Na de laatste (banken)crisis is het verschralingsspel na een korte adempauze immers alweer in volle gang. Een spel waarin de overheid (belastingbetaler) als regelmatige 'verliezer' nu aan de grenzen is gekomen van zijn absorberende vermogen.

Solidariteit
Na de zoveelste crisis is herbezinning op het economisch spel op zijn plaats. Overheid, bedrijfsleven en de bancaire sector moeten weer gezamenlijk bouwen aan concrete maatschappelijke doelen met meer oog voor solidariteit. Bedrijven die zich structureel afvragen wat ze, naast winst maken, voor de gemeenschap betekenen. Een overheid die een reële visie presenteert op de toekomst van de samenleving. En banken die zich primair richten op het ondersteunen van ondernemers bij reële uitbreiding van hun bedrijven.

Solidariteit zal ondermeer gezocht moeten worden in hogere arbeidsparticipatie van mensen met een uitkering, slimmer belasten van investeringsvehicels, eerlijk verdelen van pensioenlasten en het aftoppen van beloningen in het bedrijfsleven. Dit proces zal in de huidige economische context op de korte termijn gepaard gaan met lagere rendementen voor aandeelhouders. Maar op de lange termijn juist tot structureel hogere opbrengsten leiden.

De focus moet verschuiven van bellen blazen naar solidair bouwen aan nieuwe economische productiecapaciteit. Warren Buffet lijkt met zijn oproep tot hogere belastingen voor hogere inkomensgroepen in de Verenigde Staten het veranderende klimaat goed aan te voelen. Wie volgt?

Robert Bierens is manager financial institutions Latin America bij FMO
Marcel Biemond is partner bij adviesbureau Mercator Novus
Jeroen Bos is partner bij adviesbureau Mercator Novus

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden