Column Koen Haegens

Geef robots vakantiegeld, net als Poolse aspergestekers

Hebben intelligente robots geen recht op salaris? En wanneer mag een seksrobot ‘nee’ zeggen? Het klinkt vreemd, maar rechten én plichten voor robots kunnen de concurrentie met mensen op de arbeidsmarkt minder oneerlijk maken.

In het eerste robothotel ter wereld, in Japan, heeft zich begin dit jaar stiekem een sociaal drama voltrokken. Van bagage aannemen tot cocktails maken, er zou geen mens meer aan te pas komen. Dat blijkt lastiger dan gedacht. Een gast vertelde hoe hij elke paar uur gewekt was. De overijverige kamerrobot Churi vatte zijn gesnurk op als een vraag. Nu is meer dan de helft van de 243 robotwerknemers ontslagen.

Mag dat zomaar? Heeft het snel in omvang groeiende robotleger geen recht op, bijvoorbeeld, ontslagbescherming? Dat klinkt absurd. Met 1 mei in aantocht, de Dag van de Arbeid, zien we robots vooral als een bedreiging voor onze eigen banen. Toch denken filosofen en juristen hardop na over robotrechten. Horen intelligente robots niet een salaris te krijgen? En wanneer mag een seksrobot eigenlijk ‘nee’ zeggen tegen een vervelende klant?

Beeld Getty Images

‘Robot’ is afgeleid van het Tsjechische woord voor dwangarbeid. Uit sciencefictionboeken en -films weten we dat dat vroeg of laat gaat wringen. In het tweede seizoen van Star Trek: The Next Generation ontmoet androïde Data een fanatieke wetenschapper die hem uit elkaar wil halen. Het argument waarmee zijn vege lijf uiteindelijk wordt gered: ooit ontkende de westerse man ook dat slaven en vrouwen intelligente wezens waren. Waarom durven we dat dan te beweren over geavanceerde robots?

Aan de strijd tegen robotdiscriminatie op de werkvloer zit voor de vakbonden ook een praktisch voordeel. Nu verstrekken overheden miljardensubsidies voor robots. Door die in plaats daarvan vakantiegeld te geven en belastingplichtig te maken, wordt de concurrentie met organische wezens minder oneerlijk. Iets soortgelijks doen we in Nederland al door Poolse aspergestekers en Roemeense vrachtwagenchauffeurs onder de cao te laten vallen.

Er is één ‘maar’. Het heeft er alle schijn van dat de robottrend de afgelopen jaren wat al te dik is aangezet. Consultants schermen met angstaanjagende getallen – de helft van uw personeel is straks robot! – om klanten binnen te halen. Voorstanders van het basisinkomen zien er een argument in om elke Nederlander gratis geld te geven. En sommige werkgevers misbruiken het om hun personeel een toontje lager te laten zingen.

In werkelijkheid leveren robots ook veel banen op, concludeerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Bovendien blijken ze vooralsnog behoorlijk primitief. Toen de Europese Commissie een jaar geleden overwoog robots een speciale juridische status te geven, kwamen 150 robotexperts hiertegen in het geweer. Zulke futuristische pleidooien toonden volgens hen slechts dat ‘ons beeld van robots verstoord is door sciencefictionverhalen en een paar recente sensationele berichten in de pers’.

Point taken. Dus genieten we voorlopig nog even van de berichten voor klunzige machines, in plaats van de straat op te gaan voor robotrechten. Zoals het nieuws over de drie restaurants in de Chinese stad Guangzhou, waar het personeel knoeide met de soep en bestellingen niet fatsoenlijk wist op te nemen. Alle robot-obers zijn inmiddels weer vervangen door mensen van vlees en bloed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.