Gaat u scheiden? Vergeet uw pensioen niet

Dat voorkomt getouwtrek en ingewikkelde verrekeningen

Het aantal huwelijken dat op de klippen loopt blijft stijgen. Bij bijna de helft van de scheidingen vergeten ex-partners goede afspraken te maken over de verdeling van het pensioen. Dat leidt later vaak tot veel getouwtrek en ingewikkelde verrekeningen.

Foto Peter van Hugten

De kans dat een huwelijk of geregistreerd partnerschap strandt, is de afgelopen jaren gestaag gestegen naar bijna 40 procent, meldde het CBS onlangs. Bij de verdeling van het gezamenlijk bezit wordt een van de waardevolste zaken vaak over het hoofd gezien. De aandacht voor de verdeling van het pensioenvermogen dat de partners tijdens hun huwelijk hebben opgebouwd is gering, terwijl de waarde ervan kan oplopen tot enkele tonnen. Bij een scheiding praten ex-partners en hun adviseurs vooral over de kinderen, de alimentatie en de huisvesting. Het pensioenvermogen is niet tastbaar en bovendien iets dat pas later belangrijk wordt, en wordt dus al snel over het hoofd gezien bij de boedelverdeling.

Op zich is de verdeling - in jargon: verevening - van pensioenrechten tussen ex-gehuwden sinds 1995 prima geregeld in de wet. Beide ex-partners hebben recht op de helft van het pensioen dat de ander tijdens de verbintenis heeft opgebouwd. Hierdoor wordt de partner die het minst heeft opgebouwd - doorgaans de vrouw - na pensionering niet de dupe van haar keuze niet of minder te werken om voor de kinderen te kunnen zorgen. Voor deverdeling maakt het niet uit of het stel in gemeenschap van goederen of op huwelijkse voorwaarden was getrouwd.

Pensioenverevening is een recht, geen plicht. Ex-partners hoeven hun opgebouwde pensioenen niet te verdelen als ze daar gezamenlijk van afzien. Ook de 50/50-verdeling (de wettelijke standaard) is niet verplicht. Met beider instemming kan de onderlinge verdeling anders zijn. Als beiden tijdens het huwelijk ongeveer evenveel pensioen hebben gespaard, kunnen ze afzien van splitsing van de pensioenen. Met name jonge stellen die nog niet veel kapitaal hebben gespaard, kiezen vaak voor deze optie.

Idealiter geven de ex-partners na de scheiding zelf door aan het pensioenfonds dat het pensioen dat ze tijdens hun huwelijk hebben opgebouwd te zijner tijd verdeeld moet worden. De pensioenuitvoerder maakt dan na pensionering het afgesproken pensioendeel rechtstreeks over naar de ontvangende partij.

40 procent is nu de kans dat een huwelijk in een scheiding eindigt

In de praktijk gaat die verdeling vaak minder soepel, omdat bijna de helft van de scheidende stellen niets doorgeeft aan het pensioenfonds. Als dat niet op de hoogte is van de scheiding en de verplichte verdeling van het pensioen, betaalt het fonds het volledige pensioen gewoon uit aan degene die het heeft opgebouwd. De ex die recht heeft op een deel daarvan moet er dan zelf maar achteraan jagen en de voormalige geliefde overhalen te betalen.

Dat is erg vervelend als de partner die een deel van zijn pensioen moet afstaan niet wil meewerken aan de verdeling. Soms moet degene die recht heeft op een deel van het pensioen van zijn ex naar de rechter stappen om betaling af te dwingen. Het gebeurt ook wel dat degene met het grootste pensioen wegkomt met niet betalen, omdat zijn ex-partner nooit aanspraak maakt op zijn deel. Bijvoorbeeld omdat die persoon niet weet wat zijn rechten zijn, of geen zin heeft in de confrontatie met zijn ex.

Belastingtechnisch is het ook gemakkelijker als het pensioenfonds ieder zijn deel uitbetaalt. Als ex-partners die verevening onderling regelen en de ene ex de andere moet betalen, wordt het er fiscaal niet eenvoudiger op. De betalende ex moet het doorgesluisde pensioen bijvoorbeeld opgeven als aftrekpost, waardoor hij elk jaar belastingaangifte moet doen.

Dit soort ellende is relatief simpel te voorkomen. De ex-partners moeten afspraken over de verdeling tijdig doorgeven aan hun pensioenfonds(en). Tijdig wil zeggen: binnen twee jaar na de scheiding. Ze kunnen dit doen door een acht pagina's tellend overheidsformulier in te vullen en op te sturen naar hun pensioenfonds. Of naar meerdere fondsen als ze pensioen bij verschillende uitvoerders hebben opgebouwd.

Stellen die de pensioenverdeling laten uitvoeren door het pensioenfonds zijn daarmee niet helemaal van elkaar af. Er blijft een lijntje lopen tussen de ex-partners. Zo gaat de pensioenuitkering pas in als de ex-partner met het hoogste pensioen, degene dus die een deel moet afstaan, met pensioen gaat. Als de ex met het laagste pensioen als eerste overlijdt, gaat de betalende ex-partner daarna weer zijn volledige pensioen ontvangen. Als de betalende partner doodgaat, stopt de pensioenbetaling aan de ontvangende ex. Soms heeft die nog wel recht op een nabestaandenpensioen.

Wie echt niets meer met de voormalige echtgenoot te maken wil hebben, kan een stap verder gaan en kiezen voor conversie. Daarbij wordt het pensioen zo doorgeknipt dat de ontvangende ex een zelfstandig recht krijgt op pensioen. De ex-partner moet wel meewerken aan deze oplossing, want onder het verzoek tot conversie moeten de handtekeningen van beide partners staan.

De laatste tijd hebben onder meer informatieplatform Wijzer in GeIdzaken en Mijnpensioenregister.nl onderzocht waarom zo weinig mensen hun pensioenscheiding goed regelen. Een belangrijke reden is de algemene onwetendheid over pensioenzaken. Zo denkt bijna de helft van de vrouwen dat een scheiding geen gevolgen heeft voor hun oudedagvoorziening. Het komt niet bij hen op dat ze ook daar afspraken over moeten maken met hun ex-echtgenoot.

'Een andere reden dat zo weinig mensen het scheidingsformulier invullen, is dat het nogal ingewikkeld is', zegt Henriëtte Raap van Wijzer in Geldzaken. 'Bijkomend probleem is dat adviseurs het formulier niet mogen invullen, omdat ze dan in de knel komen met hun aansprakelijkheid.'

Wat doen al die financieel adviseurs dan die echtparen bijstaan die in scheiding liggen? Die zouden hier toch op moeten wijzen. Uit onderzoek in het kader van de evaluatie van de Wet pensioenverevening blijkt dat die adviseurs op dit punt steken laten vallen. Scheidingsadvocaten, notarissen en mediators besteden vaak geen of te weinig aandacht aan pensioen.

Voor het eind van dit jaar komt het ministerie van Sociale Zaken met de evaluatie van de Wet pensioenverevening. Er circuleren al een paar plannetjes om het percentage pensioendelers op te krikken. Advocaten, notarissen en pensioenuitvoerders moeten worden geprikkeld meer werk te maken van pensioensplitsing. Verder wil de overheid de informatie begrijpelijker presenteren en het formulier vereenvoudigen. Sommige pensioenfondsen, zoals het ABP, hebben al een veel bondiger formulier op hun site.

Meer over