Gaat het financiële feest op de beurzen door of is het in 2018 toch uit met de pret?

Het kan alle kanten op met de koersen

2017 was een fantastisch beursjaar. De koersen stegen als zelden tevoren, en er was nauwelijks een dip. Op 4 januari bereikte de Dow Jones-index 25 duizend punten. Economisch staan alle lichten op groen. Maar psychologisch gezien is de huidige beursrally onhoudbaar.

De Amsterdamse beurs. Foto anp

Drie redenen waarom het snel uit zal zijn met de pret

1. Overdreven hebzucht

'Wees hebzuchtig als anderen bang zijn. En word bang als anderen hebzuchtig worden', zo luidt een van de beurswijsheden van superbelegger Warren Buffett.

2017 was het jaar van de hernieuwde hebzucht, tien jaar na de crisis, hetgeen bleek uit de bizarre waarde-explosie van de crypto-valuta. De beursrally duurt al acht jaar. Dat is de op twee na langste in de geschiedenis. En iedereen springt op de steeds harder rijdende trein om nog iets van de stijgingen mee te pikken. Aandelen zijn peperduur. De zogenoemde koers-winstverhouding - het aantal malen dat de gerealiseerde winst per aandeel in de actuele beurskoers past - is 25. In de geschiedenis is dat altijd een opmaat geweest voor een forse daling van de koersen, zoals in 2001, of zelfs een recessie, zoals in 2008.

De rendementen op aandelenbeleggingen liggen ver boven het gemiddelde. De AEX steeg in 2017 met 13 procent, de Amerikaanse S&P 500 met ruim 20 procent. Dat is ver boven de gemiddelde stijging van 8 procent sinds 1945. Dit jaar werd 62 keer een nieuw historisch record bereikt met de index, hetgeen op zichzelf weer een record is. De Dow Jones steeg dit jaar voor het eerst in de geschiedenis met vijfduizend punten. Er moet een keer een einde komen aan die cyclus: What goes up, must go down.

2. Lage volatiliteit

De volatiliteit - de beweeglijkheid van de koersen naar boven en beneden - is nog nooit zo laag geweest. Slechts acht beursdagen ging vorig jaar de index meer dan 1 procent vooruit of achteruit. Gemiddeld gebeurt dat op vijftig handelsdagen per jaar. De AEX-index in Amsterdam steeg dit jaar gestaag zonder ook maar één enkele echte correctie. Zelden zijn de markten zo voorspelbaar geweest, en dat met een Amerikaanse president die door zelfs zijn partijgenoten een ongeleid projectiel wordt genoemd. Dat lijkt op een stilte voor de storm.

3. Zeepbel van jewelste

Er is een nieuwe enorme bubbel ontstaan door de bizarre monetaire steunoperatie van de centrale banken die na de crisis biljoenen aan euro's, dollars, ponden en yens in het financiële systeem hebben gestort. Opgeteld zou het om meer dan 10 duizend miljard dollar (10 biljoen) gaan. Deze enorme som is voor een groot deel terechtgekomen op de aandelenmarkt, vastgoedmarkt en obligatiemarkt, waardoor koersen en huizenprijzen zijn geëxplodeerd en de rente op schulden historisch laag is.

Dat zou de markt blind hebben kunnen maken voor de dreiging dat het hele bouwwerk op drijfzand staat en elk moment kan instorten. De Amerikaanse econoom Hyman Minsky beschreef het als een proces waarbij stabiliteit destabiliseert. 'Niet-productieve speculatie door de rijkste 1 procent', noemde hij dat, 'waarbij een excessieve geldhoeveelheid wordt geïnvesteerd in casinoachtige beleggingen, zeepbellen en legale piramidespelen', schreef Minsky in een tijd dat bitcoins nog niet bestonden. Het zogenoemde 'minsky-moment' is overigens door topeconomen nooit erg serieus genomen.


Drie redenen waarom het financiële feest gewoon doorgaat

1. Econonomisch herstel

De verwachting is dat de drie grote economische blokken - China, de VS en de eurozone - ook volgend jaar een forse groei kennen. De angst voor het populisme in Europa is na drie belangrijke verkiezingen in 2017 (Nederland, Frankrijk en Duitsland) weggeëbd. De fratsen van Donald Trump brengen de economie tot nu toe niet echt veel schade toe. En de Chinese autoriteiten blijken de zorgen over de toenemende schuldenberg te kunnen managen.

De prijzen van grondstoffen als koper (meestal de beste indicator voor een aantrekkende wereldeconomie) zijn juist de laatste maanden spectaculair gestegen. Daarnaast stijgen de winsten van de grote bedrijven nog altijd. Volgend jaar wordt voor de Amerikaanse bedrijven een winststijging verwacht van nog eens 11 procent, waarvan dankzij de forse verlaging van de vennootschapsbelasting ook veel meer zal overblijven. Het dividendrendement op aandelen ligt hoger dan de rente die op een spaarrekening op andere vastrentende waarden is te krijgen. Weliswaar worden ook volgend jaar renteverhogingen verwacht, maar er is geen enkel signaal dat het zal leiden tot een vlucht uit aandelen in obligaties en cash.

2. Politieke stabiliteit

Niets is moeilijker te voorspellen dan politiek gekrakeel. Noord-Korea kan echt met kernraketten gaan schieten, in het Midden-Oosten kan weer de vlam in de pan slaan, de Chinezen en de Russen kunnen massaal in opstand komen tegen hun leiders, en Trump zou via een impeachmentprocedure kunnen worden afgezet. Maar afgezien van die in Italië staan in 2018 geen verkiezingen op de agenda die in een van de G20-landen een aardverschuiving kunnen veroorzaken die het financieel en economisch systeem op de grondvesten doet schudden.

3. Gebrek aan alternatieven

Voor grote beleggers die de (pensioen)reserves van de babyboomgeneratie, generatie X en de millennials beheren, is er in de zoektocht naar rendement nauwelijks een alternatief voor aandelen. Ze kunnen zich angst voor massale hebzucht laten aanpraten, maar kunnen er geen andere kant mee op. En er is ook geen reden om zich zorgen te maken.

De economie doet het beter dan iedereen enkele jaren geleden nog voor mogelijk had kunnen houden. Er is geen massawerkloosheid, ondanks robotisering en digitalisering, en de consumenten zijn optimistisch. Mogelijk stijgen de rente en inflatie een klein beetje. Maar er is om demografische redenen als vergrijzing - ouderen sparen meer en consumeren minder - geen gevaar voor hyperinflatie. De arbeidsmarkten zijn in sommige westerse landen krap, maar ook zo internationaal en flexibel dat een loonexplosie niet voor de hand ligt.

De economie is, kortom, als het sprookje van Goudlokje, waarin de jongste beer pap krijgt die precies goed is: niet te heet en niet te koud.

Het verloop van de AEX-index in 2017.
Meer over