Analyse

Gaat Draghi dan eindelijk de geldpers aanzetten?

Met een slimme campagne heeft ECB-president Mario Draghi de financiële markten warm gemaakt voor het stimuleren van de economie door er gratis geld in te pompen. Felle tegenstanders hiervan in het ECB-bestuur, zoals de Duitser Jens Weidmann, lijken uitgespeeld. Gaat de ECB vandaag echt die beslissing nemen?

Yvonne Hofs
Mario Draghi. Beeld epa
Mario Draghi.Beeld epa

To QE or not to QE, that is the question. De vraag of de Europese Centrale Bank (ECB) de geldsluizen nog verder moet openzetten ligt vanmiddag opnieuw op tafel bij de maandelijkse beleidsvergadering in Frankfurt. Het ECB-bestuur is diep verdeeld over de noodzaak van deze 'kwantitatieve verruiming' (in het Engels: quantitative easing, QE). ECB-president Mario Draghi voert al maanden onvermoeibaar campagne voor het aanzetten van zijn geldpers. Het nee-kamp in het bestuur houdt QE tot nu toe tegen, maar dat duurt waarschijnlijk niet lang meer.

Het uitzicht vanuit het nieuwe monetaire machtscentrum schijnt adembenemend te zijn. De ECB zetelt sinds drie weken in een splinternieuwe glazen wolkenkrabber aan de oever van de Main. Het ECB-bestuur komt vandaag voor het eerst bijeen in de vergaderzaal op de 41ste etage, die aan drie kanten neerkijkt op de Hessische metropool. Veel tijd om zich aan de vergezichten te vergapen, krijgen de 23 mannen en één vrouw niet, want de financiële wereld wacht met spanning op hun besluiten.

President Draghi zal de vergadering waarschijnlijk openen met twee slechtnieuwsberichten. Ten eerste is de inflatie in de eurozone in november naar een luttele 0,3 procent gedaald. Zulke lage inflatie bezorgt ECB'ers veel onbehagen. De hoeders van de euro zien de inflatie het liefst op 1,8 à 1,9 procent, omdat de economie volgens hen gebaat is bij enige geldontwaarding. De tweede tegenvaller waar Draghi ongetwijfeld de aandacht op zal vestigen, is de magere kredietverlening in Europa. Ondanks alle inspanningen van de ECB om de bancaire kredietverstrekking aan te moedigen, is die zowel in september als oktober afgenomen. Banken lenen gewoon steeds minder uit. Ook met de economische groei schiet het maar niet op: voor de eurozone zat er in het derde kwartaal niet meer in dan een schamele 0,2 procent.

Opkopen

De langdurige stagnatie in Europa brengt steeds meer ECB-bestuurders tot de overtuiging dat er nog maar één ding op zit: de ECB moet net als de andere grote centrale banken op grote schaal staatsschulden, hypotheken, bankkredieten en andere effecten opkopen. De term kwantitatieve verruiming is een eufemisme voor 'een onbeperkte hoeveelheid gratis geld in banken en overheden pompen'. De voorstanders van QE menen dat de Britse en Amerikaanse economieën er veel beter voorstaan dan de Europese, omdat hun centrale banken sinds 2008 respectievelijk 3.700 miljard dollar en 375 miljard pond hebben uitgedeeld.

Dat de ECB die weg nog niet bewandelt, ligt aan het verzet van een aantal ECB-bestuurders uit Noord- en Centraal-Europese landen. De aanvoerder van het nee-kamp is Jens Weidmann, de president van de Duitse centrale bank. Weidmann is mordicus tegen QE, onder welke omstandigheid dan ook. De Duitser stelt dat zo'n maatregel tegen de Europese verdragen indruist, omdat de ECB geen overheden mag subsidiëren. De problemen in Europa zijn grotendeels het gevolg van gebrekkige begrotingsdiscipline in sommige eurolanden, meent Weidmann. Het massaal opkopen van staats- schulden door de ECB zou bij de regeringen van deze landen elke prikkel wegnemen om hun economieën te hervormen.

De medestanders van Weidmann in het ECB-bestuur, onder wie Klaas Knot, zijn minder principieel tegen QE. Zij betwijfelen of dit ultieme paardenmiddel echt noodzakelijk is en of het überhaupt iets uithaalt. Crisislanden als Spanje en Italië betalen ook zonder QE al historisch lage rentes op hun staatsschulden. De rente die Italië betaalt daalde gisteren tot onder de 2 procent. Zij claimen ook dat de daling van de inflatie niet zo erg is, omdat die momenteel vooral te wijten is aan de dalende olieprijs. Als de energierekening van huishoudens daalt, hebben zij meer ruimte voor andere uitgaven en dat zou juist gunstig uitpakken voor de economie.

Zware druk

Onder QE-adepten groeit de frustratie over de obstructie van het kamp-Weidmann bij de ECB. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk oefenen zware druk uit op Draghi om de printknop in te drukken. Zij menen dat de kwakkelende Europese economie de opleving van hun eigen economieën frustreert. Het IMF steekt zijn ergernis over het getalm van de ECB niet onder stoelen of banken. Ook de meeste beleggingsanalisten en zakenbankiers zijn er vast van overtuigd dat de centrale bank van de eurozone binnenkort overstag zal gaan.

Mario Draghi doet weinig moeite die indruk weg te nemen. Integendeel: sinds eind augustus lijkt hij doelbewust op QE af te koersen. In toespraken hint hij er telkens op dat de ECB honderden miljarden euro's wil bijdrukken, zonder dat expliciet toe te geven. Met deze uitspraken wekt hij de indruk Weidmann en consorten voor voldongen feiten te willen plaatsen. De uitspraken van de ECB-president worden door de financiële markten namelijk altijd op een weegschaaltje gelegd. Doordat Draghi er de laatste tijd voortdurend op hint dat de ECB er 'alles aan zal doen om de inflatie zo snel mogelijk omhoog te krijgen', gaan investeerders, banken en beleggers QE als een belofte beschouwen.

Als de financiële markten eenmaal op QE rekenen, wat inmiddels het geval lijkt te zijn, wordt het voor de ECB erg moeilijk om die verwachting niet in te lossen. Persbureau Reuters meldde vorige maand dat Draghi zijn QE-agenda eigenmachtig doordrukt, zijn tegenstanders in het bestuur cruciale informatie onthoudt en expliciete afspraken met hen met voeten treedt.

Voorstanders in het ECB-bestuur van kwantitatieve verruiming:

Mario Draghi (Italië)

Vitor Constâncio (Portugal)

Peter Praet (België)

Luc Coene (België)

Benoît Coeuré (Frankrijk)

Christian Noyer (Frankrijk)

Patrick Honohan (Ierland)

Paleisrevolutie

Dit alles is niet bevorderlijk voor de sfeer in het ECB-bestuur. Diverse media wisten vorige maand te melden dat Weidmann en Draghi op voet van oorlog met elkaar staan. In de kantlijn van de IMF-jaarvergadering in Washington zouden de heren elkaar tegenover journalisten voor rotte vis hebben uitgemaakt. Draghi noemt Weidmann naar verluidt spottend 'Meneer Nee Tegen Alles' en Weidmann zou Draghi van overvaltactieken en dictatoriaal optreden betichten. De november-vergadering van de ECB draaide volgens de Frankfurter Allgemeine Zeitung bijna op een paleisrevolutie tegen Draghi uit. Na dat treffen streken Weidmann en Draghi voor het oog van de wereld de plooien glad, maar hun meningsverschillen zijn daarmee natuurlijk niet verdwenen.

Om tot QE over te kunnen gaan, volstaat een simpele meerderheid van 13 stemmen in de ECB-vergadering. Die meerderheid heeft Draghi zeer waarschijnlijk al achter zich. Dat hij zijn zin desondanks niet doordrukt, wijst erop dat hij de Noord-Zuid-tegenstelling in de eurozone niet op de spits wil drijven. Als het ECB-bestuur vandaag moet stemmen over QE, krijgt Draghi minstens 6 stemmen tegen. Een kwart van de stemmen is een te grote oppositie om zo'n gevoelig besluit te nemen tegen de wil van het belangrijkste euroland, Duitsland, in.

Maar er gloort hoop voor het kamp-Draghi. Een aantal van de tegenstanders heeft aangegeven dat ze het te vroeg vinden voor QE, maar dat ze die stap op termijn niet uitsluiten. Deze bestuurders willen eerst afwachten wat het effect is van de stimulerende maatregelen die de ECB dit najaar heeft genomen. Mocht over een paar maanden blijken dat deze ingrepen geen zoden aan de dijk zetten en de inflatie zeer laag blijft, dan zijn ze misschien wél voor QE te porren. Als Weidmann alleen komt te staan of slechts een of twee steunpilaren overhoudt, zal Draghi het waarschijnlijk wel aandurven hem te overrulen.

undefined

De tegenstanders in het ECB-bestuur:

Jens Weidmann (Duitsland)

Sabine Lautenschläger (Duitsland)

Klaas Knot (Nederland)

Yves Mersch (Luxemburg)

Ewald Nowotny (Oostenrijk)

Ardo Hansson (Estland)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden