Fyrabouwer geeft NS de schuld van 'opstartproblemen'

Maurizio Manfellotto kan nog altijd niet begrijpen wat zich in de hoofden van de NS-directie heeft afgespeeld toen zij besloot zijn flitstreinen terug te sturen naar Italië. Zeker nu hij weet dat juristen van de NS de kans om het geld voor de treinen via de rechter terug te krijgen op 30 procent schatten. 'Ik vind het ongelooflijk dat je als bedrijf zo'n risico neemt.'

Maurizio Manfellotto topman Fyrabouwer AnsaldoBredaBeeld epa

Eén mogelijke verklaring sluit de topman van Fyrabouwer AnsaldoBreda alvast uit als hij donderdag verschijnt voor de parlementaire enquêtecommissie Fyra. Aan de technische staat van zijn treinen kan het niet hebben gelegen. Twaalf onafhankelijke instanties hadden enkele maanden eerder immers alle een positief oordeel over de Italiaanse flitstreinen geveld. De inspectie en de NS incluis. 'Ik kan niet geloven dat ze allemaal hun handtekening zouden zetten als de treinen niet zouden voldoen.'

Hij ziet zijn gelijk bevestigd in de weigering van de NS hem inzage te geven in het onafhankelijk inspectierapport van het Britse onderzoeksbureau Mott MacDonald, dat de technische staat van de treinen in 2013 in het diepste geheim heeft beoordeeld. 'Ik heb volledig meegewerkt aan het tot stand komen van het rapport maar ik mag het nu niet lezen', hield de Italiaan de commissie voor. 'Begrijpt u dat ik dan wat achterdochtig wordt?'

Fyra-dossier

De hoofdrolspelers van het Fyra-debacle leggen tussen 18 mei en 12 juni verantwoording af aan de parlementaire enquêtecommissie. De droom om een trein met hoge snelheid tussen Nederland en België te laten rijden, resulteerde in een Italiaanse trein die tijdens het testen al uit elkaar viel. Het kostte miljarden. In dit dossier alles over het Fyra-fiasco.

'Treinen presteerden uitstekend'

Feitelijk hebben de treinen van AnsaldoBreda volgens Manfellotto uitstekend gepresteerd. Natuurlijk was er bij het begin van de dienstregeling sprake van enige opstartproblemen. 'Die zijn er altijd', aldus de treinenbouwer. De Thalys had die aanvankelijk ook. Maar bij de Fyra waren de opstartproblemen grotendeels de schuld van incompetent personeel van de NS en de slechte planning van het Nederlandse ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Zo gaven de Nederlandse Spoorwegen consequent 'niet thuis' als AnsaldoBreda tijdens de bouw behoefte had aan technisch overleg. 'Onze contacten met de NS verliepen uitsluitend via een bureaucraat van een financiële holding in Ierland', zegt Manfellotto. Hij doelt op de Ierse brievenbusmaatschappij van de NS die om fiscale redenen eigenaar is van de treinen. AnsaldoBreda is gewend om bij de ontwikkeling van nieuwe treinen nauw samen te werken met technici van de opdrachtgever.

De Nederlandse overheid stelde de treinenbouwer niet in staat om de broodnodige testritten uit te voeren. 'In het koopcontract hadden we afgesproken de trein in de voorbereidende periode tien uur per dag te testen op de hogesnelheidslijn', zegt de Italiaan. De Nederlanders zijn de afspraak niet nagekomen. 'We hadden de lijn slechts twee uur per dag tot onze beschikking.'

Maurizio Manfellotto tjidens de verhoren.Beeld anp

'Het was een verwoestend besluit'

Als de commissie de volgende week de blik op Italië richt, kan zij volgens Manfellotto met eigen ogen zien waar AnsaldoBreda toe in staat is als het met een competente spoorwegmaatschappij en spoorbeheerder samenwerkt. De Italiaanse spoorwegen nemen op 14 juni een nieuwe flitstrein van AnsaldoBreda met een topsnelheid van 360 kilometer per uur in gebruik. Tijdens de ontwikkeling van deze trein zijn ruim vijfhonderd testritten gemaakt onder begeleiding van honderd technici van AnsaldoBreda en de Italiaanse spoorwegen.

Het had weinig gescheeld of het bedrijf had de nieuwe flitstreinen van de Italiaanse spoorwegen niet kunnen bouwen. Door toedoen van de internationaal vermaarde Nederlandse Spoorwegen wel te verstaan. Moederbedrijf Finmeccanica wilde de noodlijdende treinenfabriek graag verkopen, maar toen de NS de Fyra terugstuurde, haakten alle potentiële kopers af.

'Het was een verwoestend besluit', aldus Manfellotto. 'Door deze beslissing heeft een bedrijf met 2.500 medewerkers het risico gelopen te worden opgedoekt.' Als het aan Manfellotto had gelegen had de NS dan ook geen cent teruggekregen voor de treinen. Hij wist zich gesterkt door het oordeel van zijn juristen. 'Wij schatten onze kansen bij een rechtszaak op meer dan 70 procent', aldus de treinenbouwer.

Manfellotto werd uiteindelijk overruled door de directie van moederbedrijf Finmeccanica. Zij trof in 2014 een schikking met de NS. De Nederlanders kregen hun geld terug, minus 88 miljoen euro. Het staat de Italianen vrij een nieuwe koper voor de Fyra's te zoeken. Manfellotto tekende de schikking onder protest. Het was een noodzakelijk kwaad om de fabriek open te kunnen houden; zolang het geschil met de NS speelde was die onverkoopbaar. Manfellotto: 'Daar heeft de NS geluk mee gehad.'

De verklaring van Manfellotto staat haaks op de zienswijze van de NS op de technische staat van de treinen. Zonder inzage in de onderliggende stukken is het lastig te beoordelen in hoeverre de Italiaan gelijk heeft. Toch is hij niet de enige die van mening is dat de Fyra's niet teruggestuurd hadden hoeven worden. Eerder verklaarde kwaliteitsinspecteur Tinus Jonkers, die namens de NS toezicht hield op de bouw van de treinen, ook al dat de treinen konden worden opgelapt.

'Geen verrassing'

Volgens voormalig NS-directielid Merel van Vroonhoven kwam het besluit om te stoppen met de Fyra niet als een verrassing, zoals Manfellotto vandaag wel suggereerde. Van Vroonhoven, die donderdag ook is gehoord, gaf in 2013 leiding aan de Taskforce Fyra die na het stopzetten van de dienstregeling met de Italiaanse treinen de opdracht had een oplossing te zoeken voor de problemen op de flitslijn. De taskforce onderzocht volgens Van Vroonhoven nadrukkelijk twee scenario's: stoppen en doorgaan.

Na het stopzetten van de Fyra hebben Arriva en Deutsche Bahn aangeboden de dienstregeling over te nemen. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft niet de moeite genomen het voorstel te bestuderen, zei topman Anne Hettinga van Arriva donderdag voor de parlementaire commissie. In samenwerking met moederbedrijf Deutsche Bahn had Arriva al dit jaar negen keer per dag gebruikte treinen met een topsnelheid van 200 kilometer per uur beschikbaar gehad voor de verbinding Amsterdam - Brussel over de hogesnelheidstrein.

Merel van Vroonhoven verschijnt voor de parlementaire commissie.Beeld anp

Vanaf december 2016 had Arriva de treinen naar eigen zeggen gegarandeerd kunnen vervangen door fonkelnieuwe flitstreinen met een topsnelheid van 300 kilometer per uur. De flitstreinen zouden Amsterdam en Brussel dan zestien keer per dag met elkaar kunnen verbinden, naast de Thalys.

Het aanbod van Arriva was volgens Hettinga aanmerkelijk beter dan het alternatief dat de NS aanbiedt voor de Fyra. De NS is voornemens zeker tot 2020 nog met conventionele intercity's over de peperdure snelle lijn te rijden. De topman van Arriva toonde zich gegriefd dat het ministerie van Infrastructuur en Milieu zijn plan zelfs niet in overweging heeft genomen.

Arriva-bestuurder Anne Hettinga verschijnt voor de Fyra-commissie.Beeld anp

'Minachting' voor de concurrenten van de NS

Hettinga haalde eveneens fel uit naar de wijze waarop het toenmalige ministerie van Verkeer en Waterstaat in 2001 met de aanbesteding van de hogesnelheidslijn is omgesprongen. Hij achtte de gevraagde concessievergoeding van minimaal 100 miljoen euro per jaar destijds al volstrekt onrealistisch. Deutsche Bahn en Arriva besloten in 2001 desalniettemin samen een bod uit te brengen op de concessie. 'We wisten dat we alleen een kans zouden hebben als er geen geldige boden zouden binnenkomen' aldus Hettinga. Toen hij vernam dat de NS 178 miljoen euro voor de lijn had geboden, viel hij naar eigen zeggen van verbazing achterover. 'We wisten direct dat het tot een faillissement van HSA [de NS-dochter belast met de exploitatie van de hogesnelheidslijn, red.] zou leiden.'

Volgens Hettinga getuigt het van 'minachting' voor de concurrenten van de NS dat het ministerie van Verkeer en Waterstaat het spoorbedrijf onder deze voorwaarden de concessie voor de hogesnelheidslijn heeft gegund.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden