Fyra-verhoren: spoorbedrijven ieder voor zich

De eilandjescultuur op het spoor heeft de succesvolle introductie van de hogesnelheidslijn danig parten gespeeld. De deelbelangen van de NS-dochters, en die van voormalige onderdelen van de NS, stonden in het dossier geregeld haaks op elkaar. In plaats van schouder aan schouder te strijden voor het belang van de reiziger, streefden de diverse spoorbedrijven veelal hun eigen doelstellingen na.

Voormalig HSA-bestuursvoorzitter Jan-Willem Siebers tijdens zijn verhoor. Beeld anp

Zoveel valt op te maken uit het verhoren van opstartmanager Bas Oosthoek van ProRail en voormalige HSA-bestuursvoorzitter Jan-Willem Siebers voor de parlementaire enquêtecommissie Fyra. NS-dochter HSA was belast met de exploitatie van de hogesnelheidslijn, ProRail is het voormalige infrabedrijf van de NS.

Zo wilde Siebers de Beneluxtrein van Brussel tot Rotterdam in stand houden op het moment dat de Fyra zou worden geïntroduceerd. Hij wilde treinreizigers tussen Nederland en België op zo een betrouwbaar alternatief kunnen bieden, mochten zich onvoorziene problemen voordoen met de nieuwe trein. Siebers: 'Uit ervaring weten we dat er altijd problemen kunnen ontstaan bij de introductie van een nieuwe trein.'

NS Reizigers, de NS-dochter belast met het binnenlandse passagiersvervoer, wilde juist van de Beneluxtrein af. De dienstregeling van NS Reizigers werd in december 2009 onder meer vanwege het gereedkomen van de Hanzelijn van Lelystad naar Zwolle al drastisch gewijzigd. Door de Beneluxtrein te schrappen hoopte NS Reizigers capaciteit beschikbaar te houden om flexibeler te kunnen reageren op binnenlandse spoorproblemen.

'We probeerden altijd zo veel mogelijk onderling tot oplossingen te komen', zei Siebers over de samenwerking met andere NS-dochters. Als dit niet lukte, zoals bij de Beneluxtrein, werd het geschil voorgelegd aan de hoofddirectie van de NS. In het geval van de Beneluxtrein won NS Reizigers het geschil; de Beneluxtrein werd geschrapt.

Het bleek in alle opzichten een strategische misser. Kaartjes voor de Fyra waren fors duurder dan reizigers op de Benelux waren gewend. Reizigersorganisaties kwamen nog voor de introductie van de Fyra in opstand tegen het schrappen van de Beneluxtrein. ProRail voorzag in november al grote problemen met de treindienst van de Fyra. 'Als we de Beneluxtrein achter de hand hadden gehad, hadden we de introductie van de Fyra kunnen uitstellen.'

Reconstructie

Wat weten we al over het Fyra-debacle en op welke vragen moet de enquêtecommissie nog antwoord geven? Lees het in deze reconstructie.

Potje trouwtrekken

Na het uitvallen van de Fyra was het probleem nog groter. Doordat de Beneluxtrein al was geschrapt, viel het treinverkeer tussen België en Nederland na het uitvallen van de Fyra grotendeels stil.

Dat HSA in december 2012 überhaupt kon beginnen met de dienstregeling was het resultaat van een potje touwtrekken tussen de HSA en NS Financial Services Company (NSFSC). De Ierse NS-dochter is op papier eigenaar van de treinen en was verantwoordelijk voor de contracten met de Italianen. NSFSC wilde de treinen aanvankelijk pas overnemen van de Italiaanse treinenbouwer als alle problemen met het materieel zouden zijn opgelost. HSA kon zo lang niet wachten. De flitsexploitant had de treinen nodig om personeel te kunnen scholen en de dienstregeling te testen.

Langs elkaar heen

De voortijdige levering zadelde NedTrain met een probleem op. NedTrain, de onderhoudsfabriek van de NS, zou meer tijd en energie moeten steken in het onderhoud van de onvoltooide treinen.

Woensdag bleek al hoe de kwaliteits- en veiligheidsinspecteurs van de eerder afgestoten NS-dochter Lloyd's Register Europe straal langs elkaar heen werkten bij het toezicht op de bouw van de treinen. Terwijl de door NSFSC ingehuurde kwaliteitsinspecteur van Lloyd's onder meer rapporteerde hoe monteurs van AnsaldoBreda zich lang niet altijd aan de bouwtekeningen hielden, rapporteerde een veiligheidsinspecteur van Lloyd's aan de Inspectie Leefomgeving en Transport dat de bouw volgens plan verliep. Het rapport van de veiligheidsinspecteur lag ten grondslag aan de toelating van de Fyra op het Nederlandse spoor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden