Friesland wil vooroplopen in het hergebruiken van bouwmaterialen

Iemand een tweedehandsbrug van 7 meter lang en 4,5 tot 5,2 meter breed over?

Oude spijkerbroeken als isolatiemateriaal, tweedehandsbruggen en gevels die bijna volledig kunnen worden hergebruikt: het project Circulair Friesland werkt aan de 'economie van de toekomst'.

De Recycle Boulevard in Leeuwarden, met maquettes van tafelontwerpen waaruit het publiek kan kiezen. Foto Harry Cock

Tweedehandsbrug gezocht, schrijven vier samenwerkende gemeenten in Noordoost-Friesland - omgeving Dokkum - op 13 december: 'Wij zoeken een tweedehandsbrug van 7 meter lang en 4,5 tot 5,2 meter breed ter vervanging van een oude brug over een voormalige zeesluis.'

Ook de Friese gemeente Ooststellingwerf zoekt 'tweedehandsjes': 'Oude spijkerbroek over? Lever hem in! De gemeente Ooststellingwerf zoekt oude spijkerbroeken om te gebruiken als isolatiemateriaal voor het nieuwe Biosintrum-gebouw. We gaan er de binnenwanden mee bekleden.'

Niet zomaar grootspraak

Het zijn twee recente oproepen op de website van Circulair Friesland, een samenwerkingsverband van veertig bedrijven, kennisinstellingen en overheden als de provincie Fryslân en gemeente Leeuwarden. Circulair Friesland, een soort marktplaats voor recycleprojecten, werkt naar eigen zeggen aan 'de Friese economie van de toekomst, die grondstoffen zoveel mogelijk in kringloop houdt, gebaseerd is op duurzame energie en met nieuwe samenwerkingsvormen nieuwe banen oplevert'.

De wat ronkende tekst rond het zoemwoord 'circulair' is niet zomaar grootspraak. Circulair Friesland heeft in korte tijd tientallen concrete projecten voortgebracht, zoals een paviljoen dat voorzien is van met hennepvezels versterkt pleisterwerk. Die hennep is eerst door boeren gebruikt als bodemverbeteraar en wordt na de oogst hergebruikt als bouwmateriaal. Andere projecten zijn een kringloopkoffiebeker en de teelt van oesterzwammen op koffiedrab.

Het bedrijf New Marble gaat tegels van afgedankt plastic maken met mensen uit de sociale werkvoorziening. 'Want circulaire economie is niet alleen het tegengaan van verspilling van aards kapitaal, maar zal ook menselijk kapitaal beter benutten', zegt Houkje Rijpstra, directeur van Circulair Friesland.

In het met Friese spijkerbroeken geïsoleerde Biosintrum in Ooststellingwerf zullen onderzoekers en medewerkers van Wetterskip Fryslân vezelrijk veevoer proberen te winnen uit waterplanten die sloten overwoekeren. Door de planten te verwijderen houdt het waterschap sloten en vaarten begaanbaar. Tot nog toe wordt dat plantenmateriaal verbrand. 'Raffinage van de planten levert veevoer op waar geen soja in zit. Dat scheelt import van soja uit soms omstreden plantages uit Brazilië. Uit de waterplanten kan ook nog fosfaat gewonnen worden dat als vervanger van kunstmest kan dienen', zegt Rijpstra.

Recent won Circulair Friesland de ABN Amro Circular Economy Award in de categorie beste regio. 'Ze laten zien dat circulaire economie geen concept is maar een tastbare duurzame economie waarmee bedrijven geld kunnen verdienen en banen creëren', schreef de jury.

De projecten zijn allemaal minimaal kostendekkend, maar 'geld verdienen en banen creëren'? 'We tonen aan dat het mogelijk is de behoefte aan grondstoffen en ook energie deels in te vullen door secundair materiaal te gebruiken', zegt John Vernooij, voorzitter van Circulair Friesland en in het dagelijks leven directeur van het Friese afvalbedrijf Omrin.

Recycle Boulevard

Volgens Vernooij kan de circulaire economie wel degelijk een banenmachine worden als bijvoorbeeld overheden circulair gaan inkopen. Als voorbeeld noemt hij de Friese woningcorporatie Elkien, die zich heeft voorgenomen al haar woningen die renovatie behoeven energieneutraal te maken. 'Kijk, op die manier gaat er werk ontstaan.'

De corporatie kan gebruikmaken van een heuse 'circulaire gevel' die bouwgroep Dijkstra Draisma in Dokkum heeft ontwikkeld. 'De gevel kan voor 92 procent worden hergebruikt. Het isolatiemateriaal is een gedroogd restproduct van cellulose uit de papierindustrie en ziet er uit als wol', zegt innovatiemanager Folkert Linnemans. 'Het belangrijkste is dat we 'losmaakbaar' bouwen en niet alles muurvast aan elkaar kitten. In plaats van natte cementdekvloeren te storten, werken wij met droge betoncomponenten. We moeten als branche veel meer gaan bouwen zoals een kind met duplostenen een huis maakt.'

Maar dan wel op industriële wijze en met robots. 'Kijk, hier achter me staat Lombokstraat 22 te Leeuwarden', zegt Linnemans in de fabriek in Dokkum. De prefabwoning wordt straks uit elkaar gehaald, op een oplegger gebracht en in Leeuwarden weer in elkaar gezet.' De bouwgroep werkt samen met Circulair Friesland om negenduizend woningen per jaar 'aardgasloos' te maken. 'Als onze hele branche in Friesland die opgave serieus neemt, levert dat veel banen op', denkt ook Linnemans.

Voor de inrichting van hun kant-en-klare energieneutrale woning kunnen de Friezen terecht bij de recentelijk geopende 'Recycle Boulevard' in Leeuwarden, waar een reeks start-upbedrijven meubilair van hergebruikt materiaal te koop aanbiedt. Het gaat onder andere om stoelen van textiel en tafels van oude sporthalvloeren. Afvalbedrijf Omrin, dat de bijzondere kringloopwinkel runt, levert Friese gemeenten desgewenst lantaarnpalen van gerecycled kunststof (het jaarlijkse afvalplastic van drie huishoudens is genoeg voor één lantaarnpaal). Afvalinzameling en straten vegen gebeurt met een wagenpark dat rijdt op groen gas, dat Omrin zelf maakt van voedselresten uit afval.

De oproep voor een tweedehandsbrug ter vervanging van de aftandse Aldwâldemersyl over de Alde Lunen in Kollumerland heeft vier reacties opgeleverd: één van de provincie Groningen, één van een staalfabrikant en twee van de provincie Friesland. Een van die Friese bruggen gaat het waarschijnlijk worden, zegt projectleider André Roorda. Vermoedelijk wordt het de brug over het Harinxmakanaal bij Ritsumasyl, die zelf - toepasselijk - vervangen wordt door een composieten brug van biologisch materiaal.

De Aldwâldemersyl, de brug in Kollumerland waarvoor een tweedehandsalternatief wordt gezocht.

Materiaalanalyse

Circulair Friesland ontstond na een zogeheten materiaalstroomanalyse in 2015. 'Voor sectoren als de landbouw, de bouw en consumenten stelden we de belangrijkste grondstofstromen vast op basis van cijfers van het CBS, branche-organisaties en data die we uit interviews met dertig bedrijven verkregen', zegt Gerard Roemers van adviesbureau Metabolic.

Die analyse leverde al tientallen projecten op. In de week van de circulaire economie (15-19 januari) presenteert Roemers in samenwerking met KNN Advies een soortgelijke materiaalanalyse voor de provincies Groningen en Drenthe en een update van Friesland.

'Daaruit blijken onder meer kansen voor de productie van circulaire bouwmaterialen en 'biobased' chemicaliën uit agrarische reststromen. De combinatie van de agrarische sector en chemieclusters in Delfzijl en Emmen is kansrijk voor het ontstaan van een groene chemische sector in het Noorden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.