RECONSTRUCTIE

Fraudejager zelf vervolgd voor fraude

Wat was er toch aan de hand? Waarom kwam de fiscale recherche het huis doorzoeken van een topman van de fraudebestrijding? Hij wordt verdacht van plichtsverzuim bij zijn belastingaangifte. Gisteren kwam de zaak voor in Utrecht.

Beeld Mark van der Zouw/Hollandse Hoogte

'Fraudejager' Van S. zat op de fiets van Hilversum naar zijn huis in 's-Graveland, toen zijn baas bij het Amsterdamse Openbaar Ministerie, Frits van Straelen, hem op zijn mobiele telefoon belde. 'Thuis staan er mensen op je te wachten', zei die. 'Ze komen voor een huiszoeking.'

Die zoeking kan toch niet bij mij thuis plaatsvinden, dacht Matthieu Van S. nog, die als advocaat-generaal gespecialiseerd is in financiële fraude door bedrijven. Wat krijgen we nou? Het moet een vergissing zijn, misschien gaat het om een huis in de directe omgeving. En dat liet hij zijn meerdere dan ook weten.

Tevergeefs. Bij zijn woning stonden op deze 11 april 2012 een rechter-commissaris, een officier van justitie en een aantal FIOD-rechercheurs op hem te wachten. Ze gingen vervolgens zijn huis in en doorzochten de auto van zijn vriendin voor de deur.

Verdachte

Waar het om ging, dat was voor hem een groot vraagteken. Het had iets te maken met een verkeerde belastingaangifte, van jaren geleden, zo kreeg hij te horen. Maar voor zoiets zouden ze toch niet met zoveel machtsvertoon binnenvallen bij hem, bij een nieuwe advocaat-generaal?

De financiële fraude-onderzoeker was zelf het onderwerp van een financieel fraude-onderzoek geworden; dat was de bizarre en ongekende situatie. Het behoefde weinig uitleg dat die situatie hem in zijn waarde aantastte. Vanaf het moment dat hij die woensdagavond in april geconfronteerd werd met het onderzoek, was hij geschorst. Hij was een verdachte geworden en het Openbaar Ministerie was niet langer alleen zijn werkgever, maar nu ook zijn tegenstander. Hij zou te laat en te weinig belasting hebben betaald iets wat hij tot op de dag van vandaag ontkent. Lopende het strafrechtelijk onderzoek zat hij thuis, terwijl hij zich verwonderde over de kafkaëske situatie.

Waarom moest uitgerekend hem dit overkomen, vroeg hij zich daarna voortdurend af. De man die alles in zijn leven vastlegde op papier, gedetailleerd, en in talloze dossiers en ordners keurig bewaarde, waarmee hij anderen in zijn omgeving vaak een punthoofd bezorgde. Uitgerekend hij zou ergens een steek hebben laten vallen, samen met de fiscalisten en accountants die al sinds halverwege de jaren negentig zijn financiële administratie verzorgden.

Er zat voor hem niets anders op dan het voorlopig maar te accepteren. Daar was hij als jurist professioneel genoeg voor. Het was weliswaar niet gebruikelijk dat een vooraanstaand lid van de justitiële opsporingsbrigade dit overkwam, maar hij was echt niet de eerste bij wie het OM iemands financiële handel en wandel in detail onderzocht.

In de busjes

Later werd duidelijk dat Van S. en zijn vriendin in de dagen rond de huiszoeking grondig in de gaten waren gehouden. Rechercheurs hadden bij zijn vriendin die toen nog rechter was in de bosjes gelegen, hadden achter haar aangereden op weg naar de oppas-oma, waren ingestapt in de bus die zij ook nam en hadden foto's van haar genomen op het station. En de twee waren gevolgd van en naar Schiphol, toen zij een paar dagen naar het buitenland gingen.

Al die moeite, hij zou het de afgelopen twee jaar vaak denken, al die moeite voor een overzichtelijk fiscaal geschil tussen de belastingdienst en zijn fiscalisten. Waarom was daar zo veel mankracht voor ingezet? Wat was er toch aan de hand?

Op vrijdagochtend 10 oktober 2014 is hij er zelf niet bij op een zitting van de Centrale Raad van Beroep in Utrecht, waar voor het eerst in het openbaar over de zaak van Van S. wordt gesproken. Hij vindt dat alles in het dossier staat, en hij er weinig aan heeft toe te voegen. Daarom voeren zijn vriendin en advocaat Bart Damen namens hem het woord.

Hier staat advocaat-generaal Van S. tegenover zijn bazen van het Openbaar Ministerie in de vorm van advocaat Ruben van Arkel, van landsadvocaat Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn. De inzet van de zitting: het voornemen van de top van het OM om niet langer salaris naar hem over te maken. Die stap is een opmaat naar een ontslag dat de voormalige topadvocaat die voor grote kantoren in Londen en New York werkte boven het hoofd hangt.

Plichtsverzuim

Het OM, zo blijkt uit de duizenden pagina's dossier die de Volkskrant heeft ingezien, wil niets liever dan afrekenen met Van S. En grondig ook: als het aan het OM ligt, moet hij niet alleen zo snel mogelijk worden ontslagen zonder enige vergoeding, maar wordt hij ook strafrechtelijk vervolgd voor belastingfraude.

Tel daarbij op zijn vechtscheiding die zich al acht jaar voortsleept én de beeldvorming van een fraudebestrijder die door het Openbaar Ministerie zelf wordt verdacht van belastingfraude en het is een klein wonder dat Van S. nog overeind staat.

Voor het OM is het op deze zitting een uitgemaakte zaak, zo vertelt advocaat Van Arkel. Aan hem, de advocaat-generaal gespecialiseerd in financiële fraude, worden de hoogst denkbare eisen gesteld als het gaat om zorgvuldigheid en transparantie. Het te laat indienen van de belastingaangifte is in zijn geval een vorm van zeer ernstig plichtsverzuim, net als de onduidelijkheid rond de bedrijven die hij als advocaat had.

Beeld Thinkstock

Vechtscheiding van de eeuw

De wereld van het Openbaar Ministerie was toch een andere dan die van de internationaal opererende advocatenkantoren, dat had Van S. niet voldoende in de gaten gehad.

Hoe anders was het in 2009, toen hij werd gepolst voor een positie als officier van justitie van het in fraudezaken gespecialiseerde Functioneel Parket. Het OM wilde de gelederen versterken met een ervaren jurist, iemand die van de hoed en de rand wist in het internationale zakenleven, het ondernemingsrecht, het financieel recht en het insolventierecht iemand als hij, kortom.

Het was een dilemma voor hem. Hij had er meer dan twintig jaar topadvocatuur opzitten en was nooit op het idee gekomen voor de overheid te gaan werken. Bovendien was hij hondsmoe van de slepende vechtscheiding met de moeder van zijn vier kinderen. Zij is ook advocaat, en koppig net als hij. Dus toen het mis ging in hun liefde, ging het ook echt mis en tot op de dag van vandaag voeren de twee juristen een verbeten, steeds hardvochtiger juridisch gevecht. Ze spreken beiden de taal van het recht, en het echtscheidingsdossier past al lang niet meer in twee kasten. Dé Gooische vechtscheiding van de eeuw, zo gaat het boek heten waaraan hij werkt.

Allimentatie

Als hij er financieel uit zou komen met het OM, dan zou hij de baan als fraudejager aannemen. En zo kon het zijn dat hij met de top van het Openbaar Ministerie afsprak dat hij een aantal bijverdiensten mocht behouden, naast zijn werkzaamheden als advocaat-generaal. De meest opvallende daarvan: hij zou als advocaat en adviseur mogen optreden voor een groeiend advocatenkantoor.

Charles van der Voort, in 2009 de landelijk advocaat-generaal, tekende er zelf voor. Hij zou als advocaat en adviseur jaarlijks zo'n 50 duizend euro bruto kunnen bijverdienen. Dat was hard nodig ook, gezien de alimentatieverplichtingen die hij had.

Begin 2010 meldde Van S. zich bij het Openbaar Ministerie. Vanaf nu was hij ambtenaar, een slagvaardig geachte nieuwe pion in de strijd tegen witteboordencriminaliteit.

Wat hij niet wist, was dat de FIOD op dat moment bezig was met een onderzoek naar panden in bezit van buitenlandse bedrijfjes. En hij had zo'n pand, in de Amsterdamse binnenstad. Dat was niet het enige: er waren bij de fiscus eind 2009 brieven van de advocate van zijn ex-echtgenote beland, waarin een conflict rond de alimentatie (van circa 10 duizend euro per maand) uit de doeken werd gedaan.

Zijn ex-echtgenote werd hierover later door de FIOD gehoord en zo kwamen ze ook nog op een pand in Portugal, dat hij voor zijn kinderen had gekocht.

De Belastingdienst hoefde de 'signalen' van mogelijke fiscale fratsen alleen maar te tellen. En bovendien had hij de pech dat hij door zijn nieuwe baan als advocaat-generaal in een speciale categorie terecht was gekomen: die van hooggeplaatste notabelen die boven elke twijfel verheven moesten zijn. Achter zijn rug om was bij de Belastingdienst een mapje 'Van S.' aangelegd.

Vriendin van

Hij was niet de enige die zich door dat onderzoek een ongemakkelijk gevoel over het OM als werkgever kreeg. Op 12 april 2012 een dag na de huiszoeking stapte zijn vriendin, toen nog rechter, bij haar nieuwe collega's van het Functioneel Parket naar binnen met de vraag: Weten jullie wel dat ik de vriendin ben van de man bij wie julllie gisteren zijn binnengevallen?

Ja, dat wisten ze, maar haar naam kwam nergens in voor. NN1 werd ze genoemd in het dossier. De observerende functionarissen hadden twee foto's van haar genomen, alsof ze een mysterieuze blonde vrouw was die zomaar in zijn leven opdook.

Ze stond op het punt terug te keren bij het Openbaar Ministerie in Den Bosch als officier van justitie, na een loopbaan als rechter. Maar dat is er door het onderzoek naar hem nooit van gekomen. Bij een werkgever die zo onzorgvuldig omgaat met mensen wilde zij niet langer werken.

Nu, tijdens de zitting bij de Centrale Raad van Beroep, blijkt andermaal in wat voor moeras Van S. terecht is gekomen, gezien alle juridische geschillen en procedures - op het gebied van familierecht, fiscaal recht, strafrecht en arbeidsrecht. Ook het OM zit in een verwarrende situatie een spagaat noemt zijn advocaat Bart Damen het omdat het de werkgever is van Van S. is én verantwoordelijk voor het strafrechtelijke onderzoek.

Tunnelvisie

Van S. zat in 2012 en 2013 tegenover twee FIOD-rechercheurs en hij voelde hoe pijnlijk het was om onderwerp te zijn van strafrechtelijk onderzoek. Hij schrok vooral van de sterke vooringenomenheid. Hij merkte dat de vragen zeer goed waren voorbereid en als doel hadden hem in de val te lokken. Hij wist als jurist hoe de hazen in een fraude-onderzoek liepen, dus hij was op zijn hoede.

Maar hij kon zich ook voorstellen hoe een doorsnee ondernemer zich zou voelen als die opeens met deze werkwijze zou worden geconfronteerd. Dan ging zo iemand wel ten onder.

Die tunnelvisie die hij zag, vond hij buitengewoon confronterend. Er werd geredeneerd en hardop bewogen naar de conclusie die voor het OM al vast lag: hij had met voorbedachte rade de kluit belazerd. Wat hij als verdachte ervan vond, dat wilden ze eigenlijk niet weten, ook de officier van justitie niet. Er bleek nauwelijks te worden gezocht naar ontlastend materiaal. Over talloze valse verklaringen van zijn ex mocht hij, ondanks verzoeken aan de officier van justitie, niet worden gehoord.

Hij vond het schokkend en niet integer. Hij had zich bij zijn aantreden als advocaat-generaal nooit gerealiseerd dat het er zo aan toe kon gaan. Het was, om het zo te zeggen, weinig magistratelijk.

Beeld Thinkstock
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden