Fraude maakt plaats voor armoede

Ooit genoot Ballast Nedam een uitstekende reputatie. Affaires met steekpenningen hebben het bouwbedrijf inmiddels aan de rand van de afgrond gebracht. Redding lijkt uitgesloten.

De door Ballast Nedam gebouwde Botlekbrug in de A15. De werkzaamheden aan die weg kostten ruim 250 miljoen euro meer dan begroot. Voor het bouwbedrijf bedroeg de schadepost meer dan 100 miljoen euro. Beeld null
De door Ballast Nedam gebouwde Botlekbrug in de A15. De werkzaamheden aan die weg kostten ruim 250 miljoen euro meer dan begroot. Voor het bouwbedrijf bedroeg de schadepost meer dan 100 miljoen euro.

Als Sylvie Bleker-van Eyk even niet wilde denken aan de kerel die klanten namens Ballast Nedam met dubieuze uitjes omkocht, ging ze op werkbezoek. Zo raakte de vrouw die als interim-compliance-officer was aangetrokken om Ballast fraudevrij te maken 'gek genoeg' ook 'verliefd op het bedrijf', zei ze vorig jaar in een interview met NRC Handelsblad. 'Als je ziet wat die mannen maken!'

Bleker-van Eyk werd in 2013 aangesteld als onderdeel van een schikking met het Openbaar Ministerie in twee omkoopzaken. Zowel in Saoedi-Arabië als in Suriname had Ballast Nedam, met drieduizend medewerkers een van de grootse bouwondernemingen van Nederland, prestigieuze opdrachten verkregen door miljoenen aan steekpenningen te betalen. Afgelopen najaar stelde de compliance-officer dat ze het bedrijf had schoongemaakt, onder meer door de nodige rotte appels te ontslaan.

Een half jaar later moet de cynische conclusie zijn dat de anti-fraudeoperatie misschien is geslaagd, maar de patiënt op sterven ligt. Het beursgenoteerde bedrijf gaf vandaag een nieuwe winstwaarschuwing af, de vierde in het afgelopen jaar. Ballast heeft wederom tegenvallers bij grote bouwprojecten die onderdeel zijn van de aanleg van de A15 en de A2 bij Maastricht. Kostenoverschrijdingen waardoor het verlies hoger zal uitvallen dan de 35 tot 45 miljoen euro die de onderneming eind vorig jaar al had aangekondigd. Een concreet bedrag kan Ballast niet noemen omdat de accountant nog geen handtekening wil zetten. De presentatie van de jaarcijfers, die stond gepland voor volgende week vrijdag, is om die reden uitgesteld tot 24 april.

Lage solvabiliteit

Al sinds 2011 heeft Ballast Nedam geen winst meer gemaakt. Daardoor is de buffer van de onderneming inmiddels verschrompeld. Waar een solvabiliteit van 20 procent in de bouw als een minimum geldt voor een gezonde onderneming, dacht het bedrijf dit jaar rond de 10 procent uit te komen. Door de nieuwe tegenvallers komt dat percentage nu nog lager uit, staat in het persbericht dat het bedrijf woensdag uitbracht.

Zo wordt de situatie nog penibeler voor een bedrijf dat lange tijd een uitstekende reputatie genoot. Met name in het buitenland, waar de ingenieurs van Ballast Nedam zeer complexe bouwprojecten zonder grote kostenoverschrijdingen en volgens schema wisten op te leveren. Ballast bouwde kilometerslange bruggen in onder meer Saoedi-Arabië, Canada, Denemarken en Suriname. Hoewel de bruggen nog altijd trotse bewijzen zijn van Hollands ingenieursvernuft, staan enkele van die bouwwerken nu in kwade reuk omdat de opdrachten met steekpenningen zijn binnengesleept.

Binnen Ballast Nedam hebben die schandalen een glijvlucht naar beneden veroorzaakt, analyseert iemand die het bedrijf van binnenuit kent en niet met zijn naam in de krant wil. Door de affaires zag de toenmalige bestuursvoorzitter Theo Bruijninckx zich gedwongen om zich terug te trekken op de Nederlandse markt. In eigen land wilde Ballast Nedam net als over de grens grote complexe projecten gaan uitvoeren.

Timing

De timing van deze koerswijziging had niet ongelukkiger gekund. Gedurende de economische crisis is de Nederlandse bouwmarkt als een plumpudding in elkaar gezakt. Vooral de lokale aannemers binnen het bedrijf, maar ook de huizen- en utiliteitsbouw, kregen klap op klap. Bruijninckx moest de ene na de andere dure reorganisatie doorvoeren. Daar kwam eind december 2012 nog eens de schikking met het Openbaar Ministerie over Suriname en Saoedi-Arabië bovenop. Kosten: 17,5 miljoen.

Bovendien was de concurrentie om grote projecten de afgelopen jaren moordend. Vooral de grote publiek-private samenwerkingen (pps-projecten) waarbij de aannemer niet alleen de bouw van een project voor zijn rekening neemt maar ook het onderhoud, zijn in trek. De bouwbedrijven moeten scherp bieden om dergelijke klussen binnen te slepen.

In zijn drang zich op Nederland te concentreren bood Ballast vaak erg scherpe prijzen, waardoor de winstmarges schraal waren. En de projecten kwamen echt in problemen nadat was gebleken dat er bij de ontwerptekeningen cruciale fouten waren gemaakt. Vooral het project van de A15 tussen Rotterdam en de Maasvlakte bleek een rampenplan. Bij herhaling moest het bedrijf in persberichten tegenvallers melden. De schadeteller van dompers staat intussen op ruim 250 miljoen euro. Er loopt nog wel een arbitragezaak om toch een deel van die rekening bij opdrachtgever Rijkswaterstaat neer te leggen. Maar als die zaak al iets oplevert, zou dat weleens te laat kunnen zijn.

Onderaannemer moet meer salaris betalen

De Portugese en Poolse bouwvakkers die werken aan de tunnel van de A2 bij Maastricht vallen onder de Nederlandse wet. De Ierse onderaannemer Atlanco Rimec kan zich niet verschuilen achter buitenlandse dochterondernemingen om onder de bouw-cao uit te komen. Dat heeft de rechter woensdag voorlopig bepaald. De aanleg van de Koning Willem- Alexandertunnel is omstreden omdat buitenlandse bouwvakkers volgens de vakbonden worden onderbetaald en ten onrechte worden aangeslagen voor huisvesting en reiskosten. Hoofdaannemer Avenue 2, opgericht door Ballast Nedam en Strukton, heeft eerder aangekondigd een deel daarvan terug te betalen. Rimec moet een voorschot van 500 duizend euro storten. Volgens FNV Bouw hebben de bouwvakkers recht op 1- tot 2 miljoen euro achterstallig loon. 'De uitspraak sluit aan bij de maatschappelijke ontwikkelingen', zegt advocaat Marnix Holtzer namens TBB, dat voor werkgevers en vakbonden in de bouw toeziet op naleving van de cao. Er loopt een strafrechtelijk onderzoek tegen Avenue 2. De Tweede Kamer heeft de Wet aanpak schijnconstructies aangenomen. En nu bepaalt de rechter dat een bedrijf als Rimec zich niet kan verschuilen achter zijn dochterondernemingen. Rimec kwam eerder in opspraak in de Eemshaven.

Maatregelen

Erik van der Noordaa, die in juli vorig jaar het stokje overnam van Theo Bruijninckx, is sinds zijn aanstelling slechts bezig met noodmaatregelen. Een extra uitgifte van aandelen, peperduur uitstel van betaling bij de banken en eind vorig jaar verkocht hij een van de weinige winstgevende onderdelen van het bedrijf. De offshoretak, die onder meer geld verdient door met een indrukwekkend hefschip de fundering voor windmolenparken op zee te leggen, ging in november 2014 voor een onbekend bedrag naar baggerbedrijf Van Oord.

Voor een bouwbedrijf is zo'n slechte financiële positie desastreus. Opdrachtgevers en toeleveranciers zijn terughoudend om met een bedrijf in zee te gaan dat mogelijk op omvallen staat. Straks gaat de tent failliet en zitten zij met een onafgebouwd bouwwerk of worden hun rekeningen niet meer betaald. Alleen door dure garanties bij banken en verzekeraars te kopen kan Ballast nog zaken blijven doen.

Het grootste probleem van Ballast Nedam zie je nu nog niet, stelt de ingewijde. 'Dat zijn de gevolgen voor het personeelsbestand. Afgelopen jaren is het bestuur van de onderneming alleen maar bezig geweest met fraude en incidenten. Daardoor vertrekken goede werknemers naar andere bedrijven.' Terwijl goed personeel essentieel is om met vernieuwingen en slimmigheden te komen waarmee de concurrenten op achterstand gezet kunnen worden.

De grootste hoop voor Ballast Nedam lijkt nu een overname. Vorig najaar kondigde Van der Noordaa in een persbericht al aan dat zich zowel vanuit het binnenland als uit het buitenland kandidaten hadden gemeld. Maar sinds die mededeling is het akelig stil gebleven. Namen van mogelijke geïnteresseerden zijn ook niet uitgelekt. Van der Noordaa herhaalde woensdag alleen dat er nog steeds interesse zou zijn. 'Wanneer er meer over te melden valt hoort u het van mij.'

Beleggers lijken er inmiddels niet meer in te geloven. Het aandeel, dat de afgelopen vijf jaar al in waarde gehalveerd is, zakte nog eens met 15 procent tot een prijs van 2,80 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden