Nieuws

Fors minder nieuwbouwvergunningen verleend, ondanks krapte op de woningmarkt

Ondanks het grote tekort aan woningen op de huizenmarkt zijn afgelopen kwartaal minder nieuwbouwvergunningen verleend dan in dezelfde periode vorig jaar. Het gaat om een daling van 13 procent, heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) becijferd.

Cees van den Boom
De bouw van een woonwijk in Wilnis. Beeld Elisa Maenhout
De bouw van een woonwijk in Wilnis.Beeld Elisa Maenhout

Het teruggelopen aantal vergunningen (16.600 stuks) kan duiden op een afname van het aantal aanvragen, stelt Edwin Buitelaar, hoogleraar grond- en vastgoedontwikkeling aan de Universiteit van Utrecht. Volgens Buitelaar, die tevens onderzoeker is bij het Planbureau voor de Leefomgeving, hebben bouwbedrijven door hogere kosten moeite hun begroting voor een nieuw project rond te krijgen. ‘Daardoor klopt soms de businesscase niet meer, met als gevolg dat een aannemer het project uitstelt of schrapt, en dus geen vergunning aanvraagt.’

De bouwsector heeft flink te lijden onder de gestegen prijzen, als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Naast hogere brandstof- en energieprijzen zijn ook bouwmaterialen duurder geworden. Bij sommige producten, zoals hout, komt dat door verstoringen in de toeleveringsketen. Aardoliegerelateerde en energie-intensieve producten, waaronder baksteen en staal, kosten meer vanwege de hoge olie- en gasprijzen.

Tijdrovend proces

Een ander knelpunt zit volgens Buitelaar bij de gemeente zelf. Uit onderzoek van vakblad Binnenlands Bestuur blijkt dat bijna 70 procent van de gemeenten een tekort aan arbeidskrachten aanwijst als het grootste obstakel voor de grote woningbouwopgave. Daardoor stijgt de werkdruk en lopen bouwprojecten uit. Maar ook lopen de wachttijden voor vergunningen op. Er is een nijpend tekort aan vergunningverleners. Buitelaar: ‘Veel gemeenten hebben onvoldoende capaciteit om vergunningen te verwerken en bestemmingsplannen te herzien. Voornamelijk dat laatste is een tijdrovend proces.’

Buitelaar wijst erop dat de daling van de vergunningverlening ten opzichte van het eerste kwartaal van vorig jaar enigszins een vertekend beeld geeft. In 2021 werden namelijk relatief veel bouwvergunningen verleend.

Volgens Taco van Hoek, directeur van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB), komt de daling in vergunningen door een structureel probleem in de bouwsector: te weinig bouwlocaties. ‘Nu worden er voornamelijk grootschalige projecten gebouwd binnen de steden. Daar zijn hoge kosten aan verbonden, onder meer voor het omleggen van de infrastructuur.’ Daarnaast worden veel leegstaande kantoren en andere gebouwen nu ingericht voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Van Hoek: ‘Daar kun je dus geen reguliere woningen van maken.’

2 procent

Om het ruimtegebrek aan te pakken ziet Van Hoek ruimschoots mogelijkheden buiten de stad. ‘We hebben maar 2 procent van de weilanden nodig om 300 duizend extra woningen neer te zetten.’ Buitelaar noemt het een misvatting dat er nu nauwelijks bouwplannen buiten de stad zouden zijn. ‘Daarbij is buitenstedelijk bouwen niet per se veel sneller. Ook daar moet een complexe puzzel van belangen en regels opgelost worden.’

Naast het gebrek aan ruimte om te bouwen stellen gemeenten volgens Van Hoek steeds meer eisen aan nieuwe projecten. Zo moeten gemeenten sinds kort streven naar 30 procent sociale huurwoningen. Van Hoek: ‘Het wordt lastig als in sommige gemeenten straks alleen nog maar sociale woningen mogen worden gebouwd.’ Ook wijst de EIB-directeur naar de stikstofcrisis, die in 2019 is ontstaan, als boosdoener. ‘De onzekerheid over wat wel en niet is toegestaan zorgt voor nieuwe problemen bij de vergunningverlening.’ Door de crisis hebben gemeenten een beperkte ‘stikstofruimte’, wat betekent dat bouwprojecten soms niet binnen het quotum passen dat door de overheid is opgelegd.

Onhaalbaar streven

Het kabinet wil deze regeerperiode meer woningen bouwen dan de afgelopen jaren. In het coalitieakkoord is vastgelegd dat er per jaar 100 duizend nieuwe woningen bij gaan komen. Minister Hugo de Jonge voor Volkshuisvesting zei in maart dat hij verwacht dat in 2024 te gaan bereiken. ‘Dat is niet haalbaar’, zegt Van Hoek, ‘als je kijkt naar wat er nu aan projecten in de pijplijn zit.’ Het wordt heel lastig, zegt Buitelaar. ‘We komen nu nog niet eens in de buurt.’

Ondanks de problemen in de bouwsector steeg de omzet afgelopen kwartaal met 8,3 procent. De omzet in de hout- en bouwmaterialenindustrie nam zelfs met 11,5 procent toe. Het aantal faillissementen in het eerste kwartaal bleef nagenoeg gelijk ten aanzien van vorig jaar. De omzetstijging betekent volgens Buitelaar niet dat de sector er goed voorstaat. ‘Bouwbedrijven kampen met hogere kosten die ze weer doorberekenen aan de klant. Daardoor stijgt de omzet, maar de hogere eigen kosten brengen de winst weer omlaag.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden