Interview Han Busker

FNV-voorman Han Busker: ‘Bedrijven moeten niet zo klagen’

Vakbond FNV worstelt op drie fronten: met de veranderende arbeidsmarkt, de rechtse politiek en het eigen dalende ledental. Voorman Han Busker moet het tij keren. ‘Onze agenda is zo logisch als de pest.’

Han Busker. Foto Marlena Waldthausen

De vacatures staan op recordstand, het aantal werklozen was zelden zo laag. Zelfs VVD-premier Rutte en werkgeversvoorman De Boer pleiten voor loonsverhogingen. Dit zou voor de FNV een tijd van oogsten moeten zijn. Maar van de looneis van 3,5 procent blijft in cao’s gemiddeld slechts 2 procent over.

‘Ja, we willen meer’, zegt FNV-voorzitter Han Busker. Maar zijn eerste prioriteit is niet extra loon. Dat is de strijd tegen ‘flex’: de opmars van tijdelijke contracten, van schijnzelfstandigen, van zzp’ers zonder sociale zekerheid.

U bent nu anderhalf jaar voorzitter van de grootste bond van Nederland. Wordt u al herkend op straat?

‘Nou... nee. Maar ik doe het niet om herkend te worden. Het belangrijkste is dat onze agenda de straat bereikt.’

Hoe bereikt u de samenleving als u uw eigen huis niet op orde heeft? U verliest leden en moet reorganiseren. De FNV verkeert in staat van onttakeling.

‘Dat is een karikatuur. We zijn geen organisatie in problemen. We schrijven elke maand vier- of vijfduizend nieuwe leden in. Helaas gaan er nog steeds meer uit dan erbij komen, jaarlijks krimpen we met zo’n 20 duizend leden. De samenleving vergrijst, wij ook. Mensen zijn ooit lid geworden en komen aan het eind van hun werkzame leven. Sommigen nemen dan afscheid van ons. En we hebben mensen die om demografische reden afscheid nemen.’

Ze gaan dood?

‘Ja.’

U heeft nog zo’n 1,06 miljoen leden. Binnenkort zakt u onder de miljoen.

‘Dat zou ik echt niet goed vinden, dat moge duidelijk zijn. Mijn ambitie is dat wij een stevige ledengroei hebben gerealiseerd in 2021.’

Uit CBS-cijfers blijkt dat alleen onder ouderen het aantal vakbondsleden stijgt. Waarom weet u geen jongeren te bereiken?

‘Dat doen we wel. Onder de nieuwe inschrijvingen zijn veel jongeren. We gaan heel nadrukkelijk richten op het mbo. Onze jongerenafdelingen, FNV Jong, Young & United, de Riders Union van maaltijdbezorgers, krijgen veel ruimte om zelf hun acties te organiseren. Het moet ook hun vakbond worden. Ik wil niet dat zij het gevoel hebben dat ze bij de bond in een vergaderzaal worden gedouwd.

‘Toen ik ging werken, was het bijna vanzelfsprekend dat je lid werd. Die tijd is voorbij. Ik kom mensen tegen die zeggen: nooit geweten dat jullie cao’s afsluiten. Wij moeten zorgen dat we ons verhaal weer over het voetlicht krijgen. Dat is de opdracht aan onszelf.’

Uw looneis wordt door geen enkele sector ingewilligd. U trekt aan het kortste eind.

‘Nou, zo voelt dat helemaal niet. Ja, we vragen 3,5 procent, maar laten we even kijken wat onze looneisen de afgelopen veertig jaar zijn geweest en wat je daadwerkelijk realiseert. Natuurlijk willen we meer, maar we kijken ook naar andere aspecten. Wij krijgen mensen vanuit een flexibel contract in een vast contract. Bij Nedcar hebben 1.400 uitzendkrachten een contract gekregen. Dat zit in het hart van onze agenda. Dat zet ik er echt tegenover.’

Vroeger zei de vakbondsvoorzitter in tijden van hoogconjunctuur: ‘Vragen is krijgen.’

‘Het verschil is: de arbeidsmarkt is veranderd. Met alleen meer loon vragen los je de oorzaken niet op. We moeten een tandje dieper. Flex is doorgeslagen. Werknemers staan tegenover elkaar. Wie op een flexcontract zit durft z’n mond niet open te trekken, bang dat-ie morgen niet meer hoeft te komen.

‘De FNV is niet tegen flex om werkpieken of ziekte op te vangen. Maar bedrijven douwen werknemers in steeds onzekerder constructies. Flex is een verdienmodel geworden. Mensen werken onder cao-loon, in payrollconstructies. Jongeren gaan van kort contract naar kort contract. Zzp’ers missen pensioenopbouw en zijn niet verzekerd. Dat is op den duur ontwrichtend. Werk moet bestaanszekerheid bieden – om een gezin te stichten, een huis te kopen.

‘Het is hypocriet van de Hans de Boer dat hij het heeft over loonsverhoging, maar niet met ons wil praten over flex. In de Malietoren zitten ze in het standje dat verdere flexibilisering heel normaal is.’

Hij luistert wellicht wel als u iets wilt inleveren op het vaste contract. Maar u blijft hameren op flex.

‘De winsten zijn torenhoog. Er gaat steeds minder van het verdiende kapitaal richting de werknemers. Wat dat betreft moeten bedrijven niet klagen. Een fatsoenlijke werkgever zijn, kost geld.

Driekwart van de buschauffeurs in het streekvervoer is FNV-lid. Waarom heeft u niet de geëiste 5 minuten plaspauze binnengehaald?

‘Ik ga daar niet uitgebreid op in, de leden moeten nog stemmen over het onderhandelaarsakkoord. Wat ik wel zeg: is het niet gek dat wij aan een cao-tafel over plaspauzes moeten praten? Zijn we helemaal van de ratten besnuffeld?’

Des te gekker dat u die 5 minuten niet verzilvert.

‘Maar waar zit het probleem? Bij de aanbestedingen. De opdrachtgevers, de provincies, willen zo goedkoop mogelijk vervoer met zo veel mogelijk ritten. Als je het allemaal vanuit armoede wilt organiseren, krijg je dit soort dingen. Daarom gaan we met werkgevers optrekken om die aanbestedingen eerlijker te krijgen.’

Achter u hangt een foto van het Museumplein, 2 oktober 2004, met 300 duizend mensen de grootste naoorlogse vakbondsdemonstratie. Gaan we zoiets ooit nog beleven?

‘Dat is geen doel op zich. Maar ook nu komen heel veel mensen in actie – rond cao-onderhandelingen, rond pensioen, onze jongeren organiseren een mars in Rotterdam. Ik zie mensen uit sectoren die doorgaans niet als eerste opstaan: de umc’s, de jeugdzorg. De woningcorporaties zelfs, een club die nooit staakte. Maar ook in metaalbedrijven, bij particuliere beveiligingsbedrijven, onze acties op Schiphol, de piloten van Ryanair.’

De politiek maakt de regels. Hoe verloopt uw lobby op het Binnenhof?

‘We maken binnenkort weer een rondje langs de politiek. In eerste instantie klop je aan bij de partijen die in de regering zitten, zo simpel is het. En we spreken met de partijen die dichtbij staan, PvdA, SP, GroenLinks.’

Uw politieke medestanders zijn in de minderheid. Praat u met opkomende partijen? Forum, Denk?

‘Ik heb nog niet met ze gesproken.’

Baudet staat op flinke winst in de peilingen.

‘Ik weet niet of praten met Forum zin heeft. Onze agenda’s liggen ver uit elkaar. Het heeft geen prioriteit.’

Bent u welkom in het Torentje?

Lachend: ‘Ach joh, als ik de minister-president bel, neemt de minister-president de telefoon op. Natuurlijk ben ik weleens in het Torentje geweest.’

Vindt u daar gehoor?

‘In het regeerakkoord stonden rokende teksten over met sociale partners dit en met sociale partners dat. Maar als ik zie wat het kabinet doet, dan geloof ik niet dat ze ook maar naar iemand luisteren, niet naar mij, niet naar de samenleving.

‘Met de dividendbelasting gaan ze gewoon lekker onder een stolp zitten. Koolmees komt met halve maatregelen tegen flex en stelt nieuwe wetgeving over zzp uit. Je moet met één been in het graf staan om nog een uitkering te krijgen. Staatssecretaris Van Ark kort op het inkomen van arbeidsgehandicapten. Schandalig. Dit kabinet voert een kneiterrechts beleid.’

U praat al jaren over vernieuwing van het pensioenstelsel. Uw bestuurder Tuur Elzinga dreigt de onderhandelingen af te blazen als Koolmees de AOW-leeftijd niet bevriest. Hoe lang gaat deze impasse nog duren?

‘De minister houdt vast aan de stijging van de AOW-leeftijd. Dan zeg ik: je hebt niet geluisterd naar wat in het land leeft. Zo maak je het buitengewoon lastig om tot een deal te komen. Heel veel mensen kunnen niet door tot hun 68ste. Wij pleiten voor eerlijk stoppen met werken.

‘Wat betreft pensioen vinden we het niet uit te leggen dat we 1.400 miljard in kas hebben, maar het niet bij de mensen krijgen. De pensioenen worden al jaren niet verhoogd. We zien ook wel dat het stelsel beter kan. We zijn ook opgeschoven in de zekerheidsdiscussie. Je kunt niet meer zeggen: dit is wat je inlegt en dit is wat je er gegarandeerd uitkrijgt. Dat weten we intussen. Maar wij doen niet mee aan individuele potjes. Wij willen een mooi stelsel en een geïndexeerd pensioen. Daarvoor heb je verplichtstelling en collectiviteit nodig.’

Uw termijn loopt tot 2021. Dat jaar zijn nieuwe Kamerverkiezingen. Is uw boodschap tegen die tijd overgekomen?

‘Dan moeten de politieke partijen onze agenda in hun programma’s hebben staan. Dat is het grote doel wat we ultiem hebben. Er is een wereld te winnen, want wij hebben een agenda die voor iedereen zo logisch is als de pest. Mensen hebben er nog geen gat in kunnen schieten anders dan dat ze zeggen: de arbeidsmarkt is een verdienmodel. Daar gaan we wat aan doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.