INTERVIEW

'Flitsfaillissement moet op de schop'

Aan Nederlandse flitsfaillissementen mankeert van alles, vindt De Weijs. Hij houdt daarover vandaag zijn oratie aan de Universiteit van Amsterdam.

Een Amsterdams kinderdagverblijf van de kinderopvangorganisatie Estro, een van de meest omstreden gevallen van een flitsfaillissement. Beeld ANP

Toen kinderdagverblijf Estro failliet ging, in 2014, beleefde het vrijwel meteen een doorstart. De meeste kinderdagverblijven gingen door onder de naam SmallSteps. SmallSteps is eigendom van HIG Capital. Maar het was indirect ook al grootaandeelhouder in Estro, dat het failliet had laten gaan.

De zaak Estro was een van de meest omstreden gevallen van een flitsfaillissement (of pre-pack). Al weken voor het feitelijke faillissement was er in stilte een curator aangewezen, die een doorstart alvast kon voorbereiden. Zo leed het bedrijf minder schade. Maar de zaak toonde aan dat de uitkomst heel omstreden kan zijn: de oude eigenaar kan afspraken maken en geeft alle andere geïnteresseerden het nakijken.

Onderlinge deal

Het flitsfaillissement, zegt hoogleraar faillissementsrecht Rolef de Weijs, is een heel goede goede manier om een faillissement af te wikkelen. Maar zoals het nu gaat, hebben de eigenaren van de failliete ondernemingen te veel mogelijkheden om hun eigen belangen veilig te stellen. Vandaag houdt hij aan de Universiteit van Amsterdam zijn oratie over het flitsfaillissement.

Zo'n doorstart van SmallSteps, zegt De Weijs, heeft alle schijn van een onderlinge deal. 'Het lijkt er vaak op dat de doorstarter te weinig betaalt, en dat daardoor schuldeisers in het faillissement worden benadeeld.'

Daarom, zegt hij, zouden bij een flitsfaillissement, andere geïnteresseerden de kans moeten krijgen een bod uit te brengen op precies die onderdelen die bij de doorstart betrokken zijn. Ook als in een gewoon faillissement de oude eigenaar betrokken is bij de doorstart. Toegepast op het geval van Estro: Bayside betaalde 10 miljoen euro om het grootste deel van Estro te kunnen doorstarten als SmallSteps. De Weijs: 'Nadat die deal was beklonken, zou die doorstart te koop moeten zijn voor iedereen. Pas als na een paar weken niemand evenveel of méér wil betalen dan Bayside, zou Bayside de koper zijn. Dan weet je zeker dat het maximale bedrag voor de boedel wordt betaald', zegt De Weijs. Bovendien zou het faillissement dan weer iets van een 'reinigende werking' krijgen. De oude eigenaar kan niet meer zo makkelijk de nieuwe worden.

Wettelijke grondslag

De Tweede Kamer heeft net een wetswijziging aangenomen waarin het flitsfaillissement voor het eerst een wettelijke grondslag krijgt. Dus een nieuwe wet met aanpassingen zoals De Weijs ze bepleit, zal er niet snel komen. De Weijs: 'Dat hoeft ook niet. Binnen de wet zoals hij er nu ligt, kan een curator besluiten om zo'n prepack-deal open te stellen voor andere bieders. Ook de rechtbank kan de curator ertoe dwingen.'

Het faillissementsrecht, zegt De Weijs, dreigt steeds meer de verkeerde mensen te beschermen. Daarvan zijn de misstanden die zich bij sommige flitsfaillissementen voordoen slechts een extreme uiting. Het heeft te maken met het oprukken van steeds ingenieuzere financiële constructies om het rendement te verhogen en het risico te beperken.

Bedrijven worden gefinancierd met steeds minder eigen vermogen en met steeds meer schuld. Vooral investeringsmaatschappijen (private equity) zijn daar bedreven in, zegt De Weijs. Een extreme vorm is de aandeelhouderslening. 'De aandeelhouder steekt soms maar 1 euro eigen vermogen in zijn bedrijf. De rest verstrekt hij in de vorm van een lening, waarover hij rente incasseert.'

Rolef de Weijs. Beeld Dirk Gillissen

Standaardtechniek

Bij overnames door investeringsmaatschappijen is het een standaardtechniek. Bijvoorbeeld V&D en Estro werden volgestopt met schulden en hadden nauwelijks nog eigen vermogen om op terug te vallen. In plaats daarvan kregen ze van hun aandeelhouder rentedragende leningen opgedrongen.

Sommige aandeelhouders gaan nog een stap verder. Voor hun aandeelhoudersleningen bedingen ze ook nog speciale rechten. Als de rente niet wordt betaald, kunnen ze beslag leggen op voorraden, bankrekeningen of andere waardevolle bezittingen van het bedrijf. Gaat het bedrijf failliet, dan hebben alle andere schuldeisers het nakijken.

Dat was ook het geval bij Estro. 'HIG-dochter Bayside claimt een pandrecht op de bankrekening. Dus zelfs het geld dat de ouders al hadden vooruitbetaald voor de opvang van hun kind, zou niet kunnen worden gebruikt om in de eerste weken van het faillissement luiers van te kopen.'

Voordelen voor aandeelhouders

Op die manier, zegt De Weijs, halen de aandeelhouders alle voordelen binnen. Ze drukken de belasting, ze krijgen een gegarandeerd hoog rendement op de lening die ze verstrekken, plus een vaak erg hoog rendement op het weinige geld dat ze erin steken. 'En als het fout loopt, lopen zij het minste risico. De risico's zijn voor de leveranciers, die vaak genoegen moeten nemen met extreem lange betalingstermijnen.'

In Duitsland is het gebruik van aandeelhoudersleningen het meest beperkt. In een faillissement zijn alle aandeelhoudersleningen achtergesteld, en speciale garanties (zekerheden) bedongen door de aandeelhouder worden niet geaccepteerd. In Nederland is geen enkele beperking.

'Nederland wil te veel een land zijn dat buitenlandse investeringen aantrekt door zo weinig mogelijk beperkingen op te leggen. Ik vind dat we partijen die zich op die manier indekken, helemaal niet zo graag over de vloer moeten willen hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.