'Flex moet fatsoenlijk, maar alleen vast werk is passé'

Minister Asscher krijgt tien sombere Volkskrantlezers tegenover zich. Ze verwachten weinig heil van de Wet werk en zekerheid, die op 1 januari wordt ingevoerd. 'Ik weet dat het niet beter wordt voor iedereen.'

Minister Asscher beantwoordt vragen van Volkskrantlezers. Rechts naast hem chef economie Xander van Uffelen. Beeld Cigdem Yuksel

Een flexbaan schept geen band? Twaalf totaal onbekenden hebben elkaar binnen vijf minuten gevonden aan de leestafel in het Volkskrantgebouw. Want hoe komt zo'n minister erbij... de regels aanscherpen om flexwerkers meer zekerheid te bieden. Deze werknemers én werkgevers weten uit ervaring dat de onzekerheid alleen maar toeneemt en dat zullen ze minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, in zijn dienstauto nog onderweg vanuit Den Haag, zo vertellen ook.


'Ik raak mijn baan kwijt', zegt Mirjam Goudriaan (42) uit Nieuw-Buinen in Drenthe. Ze werkt al vijf jaar op een nulurencontract als seizoenswerkster in het Drouwenerzand Attractiepark, het 'leukste uitje van Drenthe' volgens de ANWB. Natuurlijk heeft Goudriaan liever een vaste baan, maar in de winter is er vijf maanden geen werk, dus wat kan haar werkgever anders? 'Nu mag ik na drie maanden terugkomen, straks na een half jaar. Maar dan is het park allang open en mijn werkgever kan niet op me wachten.'


Volkskrantlezers zijn somber over de nieuwe Wet werk en zekerheid, die op 1 januari wordt ingevoerd, blijkt uit de 85 reacties die zijn binnengekomen op de oproep een vraag aan Asscher te stellen over de maatregelen waarmee de minister de balans tussen vast en flex meer in evenwicht wil brengen. De vaste baan wordt minder vast, flexwerkers krijgen meer zekerheid. 'Als de verschillen tussen vast en flex kleiner worden, zullen rationelere werkgevers een goede werknemer aannemen.' Flexwerkers, werklozen, hrm-managers maar ook werkgevers geloven daar niet in, blijkt uit de reacties.


Asscher legt het meteen op tafel: de tijd dat iedereen een vaste baan krijgt, is voorbij. Dat gaat en wil hij ook met zijn wet niet repareren. Werkgevers en ook werkenden willen flexibel zijn. 'Maar flex is geen natuurverschijnsel en flexwerk moet fatsoenlijk. Ook mensen met tijdelijk werk moeten volwaardig kunnen meedoen. Werk is meer dan alleen inkomen, ook waardering en respect. Maar nu kunnen ze de huur niet betalen van de lonen die arbeidsmigranten krijgen, laat staan dat ze daarvan een huis kunnen kopen.'


De minister heeft makkelijk praten, vindt Paul Geenen, (51) een derde generatie ondernemer van familiebedrijf Kabelbaan Valkenburg in Limburg. Hij kan niet iedereen een vaste baan aanbieden, omdat hij voor een aantal flexkrachten maar acht maanden werk heeft. 'De verplichte pauze van zes maanden is voor deze seizoensmedewerkers te lang.'


Werkgevers zullen creatieve oplossingen moeten bedenken, dat lukt sommigen nu ook al, pareert Asscher. Hij noemt Unox, van de erwtensoep en rookworsten. Vast personeel werkt 's winters veel meer uren en doet het in de zomer rustig aan. 'Dat levert een bedrijf met vast personeel de flexibiliteit op die nodig is. Het hoeft geen mensen te ontslaan en maakt ook geen extra kosten om elke winter weer nieuw personeel aan te trekken en in te werken.'

De grootste veranderingen

- Flexwerkers kunnen vanaf 1 juli na drie contracten of na twee jaar aanspraak maken op een vast contract. Nu is dat na drie jaar. Deze contractenreeks mag nu na drie maanden opnieuw beginnen, na 1 juli moet deze ‘pauze’ zes maanden duren. Of de werkgever biedt een vast contract aan.

- Het ontslagrecht wordt eerlijker per 1 juli. Het UWV gaat over ontslag om bedrijfseconomische redenen en bij langdurige arbeidsongeschiktheid. Alle overige ontslagaanvragen gaan via de kantonrechter. De ontslagvergoeding gaat omlaag: maximaal 75 duizend euro of ten minste één jaarsalaris. Flexwerkers die twee jaar in dienst zijn, krijgen ook recht op deze vergoeding. Er komt een overgangsregeling voor het mkb.

- Wie na 1 juli in de WW komt, moet na een half jaar elk werk als passend aannemen. Het eventuele lagere inkomen valt echter niet lager uit dan de WW-rechten. Vanaf 1 januari 2016 wordt de WW-duur stapsgewijs ingekort: van drie jaar en twee maanden nu naar twee jaar in 2019. In cao’s kunnen sociale partners de WW verlengen tot drie jaar. Er komt een overgangsregeling voor ouderen.

- Vanaf 1 januari verandert er al: wie via een payrollbedrijf werkt, heeft bij ontslag dezelfde rechten als vaste werknemers bij de opdrachtgever.

- Er komt een einde aan nul-urencontracten in de zorg.

- Een werkgever hoeft oproepkrachten de eerste zes maanden geen loon te betalen als er geen werk is, daarna wel. Nu wordt in cao’s die periode van een half jaar soms eindeloos opgerekt waardoor oproepkrachten geen inkomenszekerheid hebben. Dat kan straks alleen in uitzonderlijke gevallen.

- Alleen onder bijzondere omstandigheden is een concurrentiebeding mogelijk bij tijdelijke contracten.

Doorgeslagen flex

Het is aan de werkgevers maar ook aan de vakbeweging om met behulp van de nieuwe wet een einde te maken aan de doorgeslagen flex, stelt Asscher. Alle contractvormen blijven mogelijk, ook de omstreden nulurencontracten. 'Die zullen we in sommige sectoren terugzien, maar niet meer onbeperkt. Sectoren moeten daar zelf afspraken over maken. En die moeten recht doen aan de behoefte van mensen die flexwerk willen behouden, maar het mag niet zo zijn dat iemand die een vast contract wil dat nooit zal krijgen. Het zou mooi zijn als werkgevers en vakbeweging er uitkomen zonder dat ik hoef in te grijpen. Dat is in de zorg al gelukt, waar werkgevers en vakbonden hebben afgesproken dat ze stoppen met de nulurencontracten.'

Dat werkgevers en werknemers moeilijk zijn te overtuigen, komt doordat iedereen te veel redeneert vanuit het nu, stelt Asscher. 'Als je nu geen vast contract krijgt, dan zal dat straks ook wel zo zijn. Als je nu mensen niet kunt ontslaan, zal dat straks ook wel zo zijn. Ik denk echt dat het beter wordt, maar ik weet dat het niet beter wordt voor iedereen.'

Na het gesprek van een uur is het gevoel van een luchtfietsende minister bij de lezers niet verdwenen. Ze waarderen het gesprek, maar vertwijfeld vraagt bouwondernemer Dick Singerling zich af of ze de minister wel voldoende duidelijk hebben kunnen maken welke nadelen er aan de nieuwe wet kleven.

De lezers rekenen nog even mee met de nieuwe 7-7-8-constructie, nu al afgestemd op de wet die nog komen gaat. De flexwerker krijgt drie keer een contract, telkens langer dan zes maanden zodat er dan een proeftijd mag worden afgesproken, legt Christiènne van Gelder (39), met een vaste baan als personeelsfunctionaris, uit. 'Alles bij elkaar blijft het onder de twee jaar.' Ze schudt haar hoofd: 'Zo gaat het vaste contract het dus toch niet worden. En de transitievergoeding krijgt de flexwerker zo ook niet.'

Niels Bosman (34), economisch geograaf

Komt niet verder dan slecht of niet betaalde baantjes als pakketbezorger of oudpapierophaler.

Vraag Moeten we door de robottisering accepteren dat er minder werk is en naar een andere economie of kortere werkweek gaan?

Antwoord Door de crisis is er tijdelijk minder werk, we zien tegelijkertijd ook werkgevers die een tekort hebben aan goed opgeleide mensen. In plaats van minder uren te werken, willen we juist meer mensen kans geven op volwaardig werk. Daarom nemen we ook maatregelen om ervoor te zorgen dat jong en oud aan de slag kunnen. Mooie voorbeelden om de crisis te overbruggen, zien we in de bouw en transport. Oudere werknemers worden niet ontslagen, maar worden ingezet om jongeren het vak te leren. Bedrijven kunnen meteen aanhaken als de economie weer aantrekt.

Beeld Cigdem Yuksel

Christiènne van Gelder (39), Hrm-functionaris

Vaste baan

Beeld Cigdem Yuksel

Wimar Meffert (57), bestralingsdeskundige

Vaste baan, dertien jaar geleden overgestapt van toerisme naar de zorg.

Vraag Het aantal medewerkers dat wordt gedwongen een zogenoemde vaststellingsovereenkomst te tekenen, neemt hand over hand toe. Dat wordt voor werkgevers alleen maar goedkoper als de ontslagvergoeding lager wordt. Hoe voorkomt de minister dat ouderen goedkoop worden ontslagen?

Antwoord Werkgever en werknemer kunnen zonder tussenkomst van UWV en kantonrechter afscheid van elkaar nemen, maar ze moeten wel overeenstemming hebben over het ontslag. Dat de ontslagvergoeding lager wordt, betekent niet dat er meer vaste contracten worden beëindigd. Er moet altijd instemming zijn en een redelijke grond voor ontslag, werkgevers weten dit ook. Onder de nieuwe wet kan de werknemer binnen veertien dagen terugkomen op zijn besluit in te stemmen met dit ontslag.

Beeld Cigdem Yuksel

Mireille Gemmeke (48), medewerkster kwaliteit toezicht kinderopvang

Begint op 1 januari aan haar derde jaarcontract bij haar huidige werkgever.

Vraag Mensen krijgen het maximum aantal tijdelijke contracten en worden daarna ingeruild voor nieuwe flexwerkers. Denkt de minister echt dat dit verandert door de flexperiode te verkorten van drie naar twee jaar?

Antwoord Bedrijven zijn straks eerder bereid om mensen in vaste dienst te nemen. Niet alleen vanwege de economie die dan weer aantrekt, maar ook omdat het vaste contract aantrekkelijker wordt voor werkgevers. Het verschil tussen flex en vast wordt kleiner. Je kunt straks ook niet meer keer op keer tijdelijke contracten aanbieden, we gaan die groep beter beschermen. Mensen met een tijdelijk contract hebben recht op scholing en uitzicht op een vast contract.

Beeld Cigdem Yuksel

Paul Geenen (51), ondernemer recreatiepark

Derde generatie in familiebedrijf

Beeld Cigdem Yuksel

Dick Singerling (50), bouwondernemer

'Met 45 man trouw personeel met een langdurig vastdienstverband.'

Vraag De verplichte ontslagvergoeding voor alle werknemers wordt de nekslag voor mkb-bedrijven. Als je personeel moet ontslaan omdat het slecht gaat, zijn de achterblijvende werknemers ook hun baan kwijt omdat er een ontslagvergoeding moet worden betaald.

Antwoord Als een bedrijf failliet gaat of uitstel van betaling heeft aangevraagd, betaalt een werkgever geen transitievergoeding. In andere gevallen kan een betalingsregeling worden getroffen.
Mkb-bedrijven betalen nu geen ontslagvergoeding als ze voor de route via het UWV kiezen. Wel betalen ze het loon door tijdens een soms lange procedure. Het UWV beslist straks binnen vier weken en de proceduretijd komt in mindering op de opzegtermijn.

Beeld Cigdem Yuksel

Willie Velinga (55), wijkverpleegkundige en nachthoofd in een verpleeg­huis

Met een min-maxcontract van 15 tot 25 uur per week.

Vraag Waarom moeten medewerkers in de zorg een vast aantal uren werken?

Antwoord Het doel is niet dat medewerkers een vast aantal uren werken, maar zo veel mogelijk zekerheid krijgen over hun werk en inkomen. Daar kan niemand op tegen zijn. Werkgevers moeten oproepkrachten na zes maanden loon doorbetalen als er geen werk is. Cao-partijen kunnen afspraken maken over incidenteel werk als piekwerkzaamheden en vervanging bij ziekte. Alleen hiervoor zouden oproepcontracten nog moeten worden gebruikt.

Beeld Cigdem Yuksel

Peter Tolsma (56), business controller

Boventallig na een bijna 40-jarig dienstverband bij een verzekeraar, tot 1 april nog in een van-werk-naar-werktraject.

Vraag De arbeidsmarkt wordt 'gemoderniseerd', maar ambtenaren houden hun riante positie. Daardoor duurt hun WW twee keer zo lang als die van gewone werknemers. Waarom deze privileges?

Antwoord Het is niet meer van deze tijd dat er een bepaalde groep werknemers is die een speciale status heeft. Dat wordt veranderd. Zo gaat voor ambtenaren hetzelfde recht gelden als voor gewone werknemers.

Beeld Cigdem Yuksel

Annemarie Legius, (57), invalkracht in het basisonderwijs

Na 35 jaar met veel plezier in onderwijs (en zorg) te hebben gewerkt, nu invalkracht.

Vraag Sinds mijn man met pensioen is ben ik vaste invalster op de basisschool waar ik 28 jaar met plezier heb gewerkt. Ik heb nu een verplichte break van drie maanden. Dat wordt over twee jaar zes maanden. Waarom wordt er geen uitzondering gemaakt voor mensen die helemaal geen vast contract willen?

Antwoord De cao mag afwijken: na zes contracten of na vier jaar uitzicht op een vast contract. Het blijft dus voor scholen mogelijk om tijdelijke contracten aan te gaan - alleen geen onbeperkt aantal (zonder dat een vast contract ontstaat). Er zijn ook andere mogelijkheden om flexibiliteit te organiseren door gebruik te maken van de eigen parttimedocenten of die van een andere school. Of via vervangingspools, waarmee zekerheid en flexibiliteit kunnen worden gecombineerd.

De break van zes maanden mag niet worden ingekort. Het is aan werkgevers en vakbonden in het onderwijs afspraken te maken die recht doen aan degenen die een vast contract willen en degenen die als invalkracht willen werken.

Beeld Cigdem Yuksel

Iris de Gans (62), werkzaam in bankensector

Werkt haar hele leven, maar is bijna twee jaar werkloos na een van de vele reorganisaties in de bankensector. Als ze een tijdelijke baan aanneemt, verspeelt ze haar oude rechten (veertien maanden).

Vraag Voor ouderen is het al moeilijk om een baan te vinden. Waarom kunnen 60-plussers hun oude WW-rechten niet houden?

Antwoord De rechten vervallen niet per definitie, dat is afhankelijk van de duur van de nieuwe WW-rechten. Die worden opgebouwd als iemand 26 weken werkt in een periode van 36 weken. Is dat het geval, dan wordt de WW verlengd met de veertien maanden aan oude rechten. De hoogte van de WW wordt gebaseerd op het laatste loon. Als de WW uit de eerste periode hoger was, wordt die hogere WW doorberekend.

Asscher heeft het antwoord op deze vraag tevergeefs meegenomen. De Gans laat verstek gaan, ze heeft een sollicitatiegesprek. Geen mooier excuus dan dat, vindt Asscher. Een dag later is De Gans opgetogen. Na tweehonderd sollicitaties inclusief netwerktrainingen heeft ze via-via tijdelijk werk gevonden bij het UWV, met uitzicht op een vast contract.

Beeld Io Cooman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden