Flappie kan voortaan fluiten naar een beter leven

Konijnenvlees kopen van het beter leven-keurmerk viel al niet mee, nu is ook de laatste fokker ermee gestopt. Tegen zijn zin; de Dierenbescherming vindt dat hij niet aan de criteria voldoet. De resterende fokkers schalen fors op.

Frans Köhlen in zijn bedrijf in Kelpen-Oler. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De eerste en enige konijnenfokker in Nederland die konijnenvlees met het Beter Leven-keurmerk leverde, is zijn 'ster' kwijt. De Dierenbescherming heeft Frans Köhlen uit het Limburgse Kelpen-Oler zijn diervriendelijkheidsstempel ontnomen wegens sjoemelen.

Köhlen zou gangbaar gehouden konijnen als keurmerkkonijnen hebben verkocht en zich niet aan de keurmerkeisen hebben gehouden. Köhlen ziet dat anders. 'De Dierenbescherming heeft mij een mes in de rug gestoken.'

Konijnenvlees is populair, vooral rond Kerst. Na eend is het de meest verkochte 'wildsoort' in Nederland, blijkt uit gegevens van marktonderzoeker IRI. Het gaat niet om echt wild; de eenden en konijnen in de supermarkt komen van fokkerijen. Konijnen leven daar meestal opeengepakt in kleine kooitjes van draadstaal.

Worteltjes

Köhlen was de eerste Nederlandse fokker die zijn konijnen ook wortels te eten gaf in plaats van alleen brokjes. Hij bracht de diertjes onder in ruimere hokken, met een ondergrond van kunststof en stro in plaats van draad, om vergroeiing van de pootjes tegen te gaan. Zijn fokmethode diende als voorbeeld voor de Beter Leven-criteria en werd in 2011 bekroond met het keurmerk.

Maar nu is Köhlen zijn keurmerk weer kwijt. Op een paar ingevroren voorraadjes keurmerkkonijn na, is er nu geen enkele supermarkt meer waar deze diervriendelijkste variant te krijgen is. Volgens Wakker Dier zijn zes van de zeventien supermarkten die konijn in het assortiment hadden dit jaar helemaal gestopt met konijn, omdat er geen diervriendelijk konijnenvlees te verkrijgen is. Twee andere supermarkten stoppen volgend jaar.

'Wij vinden het ontzettend jammer dat het zo gelopen is', zegt Marijke de Jong, programmamanager van het Beter Leven-keurmerk bij de Dierenbescherming. 'Köhlen was vernieuwend, met name omdat hij de voedsters, de moederkonijnen, in groepen hield.'

Tekst gaat verder onder de grafiek.

Typisch kerstvlees minder populair

Het aantal fokkers van dieren die vaak op het menu staan in december neemt in Nederland razendsnel af. Volgens het CBS waren er in 2016 nog 56 eenden- en evenveel konijnenfokkerijen en slechts 37 kalkoenenhouders. Rond de eeuwwisseling waren dat er nog respectievelijk 114, 201 en 121. Desondanks is het aantal konijnen en slachteenden in Nederland de afgelopen vijftien jaar nauwelijks afgenomen. De overblijvende bedrijven worden dus steeds groter. Het aantal kalkoenen is de afgelopen jaren wel sterk gedaald. In Nederland leven circa 360 duizend konijnen in fokkerijen, waarvan 160 duizend in Noord-Brabant.

Schorsing

Toch was er volgens De Jong geen ontkomen aan dat Köhlen zijn ster zou verliezen. Tijdens de jaarlijkse controle, die door de Dierenbescherming wordt uitbesteed aan een ander bedrijf, bleek Köhlen de Beter Leven-criteria op veertien punten te overtreden.

Zo zouden zijn konijnen niet de hele dag door bij de worteltjes kunnen en zouden er geen likstenen met mineralen in de hokken hangen. Ook zou hij de moederkonijnen na de bevalling enkele dagen langer dan nodig buiten de groepen houden. Bovendien zou hij hebben gefraudeerd door konijnen zonder keurmerk als (duurdere) 'Keurmerk-konijnen' te verkopen.

Köhlen houdt op zijn bedrijf namelijk ook konijnen op de 'gewone' manier, op draadstaal dus, in zijn geval wel met plastic matjes. Hij houdt zo'n honderd Beter Leven-voedsters en driehonderd gangbare moederkonijnen. Volgens de Dierenbescherming plaatste hij jongen van gewone konijnen na hun geboorte bij de Beter Leven-groepen, om zo de aantallen 'bij te plussen'; vlees van Beter Leven-konijnen levert drie keer zoveel op.

De Dierenbescherming heeft hem een jaar geschorst. Vanwege Köhlens privacy en algemene afspraken over geheimhouding van controlegegevens wil de Dierenbescherming verder geen details geven over 'de omvang en de aard van de geconstateerde tekortkomingen'. 'Ik vind het heel vervelend voor hem, omdat hij zijn nek heeft uitgestoken', zegt De Jong. 'Maar zo'n sanctie wordt echt niet lichtvaardig opgelegd.'

56 bedrijven

In 2016 fokten 56 bedrijven konijnen. Een fikse daling ten opzichte van 2000, toen nog 201 landbouwbedrijven in Nederland konijnen fokten (bron: CBS).

Volgens Köhlen zijn het allemaal 'puntjes van niks'. Niet genoeg in elk geval om zijn 'levenswerk naar de klote te helpen'. Sommige criteria van de Dierenbescherming bleken proefondervindelijk zelfs slecht voor zijn dieren, zegt hij.

De worteltjes bijvoorbeeld: van een overschot zouden konijnen diarree krijgen. Bij Köhlen staat altijd een kruiwagen wortelen voor de stallen, maar hij geeft ze die op gezette tijden. 'Ze liggen niet permanent in de hokken, nee, de konijnen zouden er alleen maar overheen zeiken. Ik heb dit altijd zo gedaan en nog nooit is er een probleem van gemaakt.'

Moederkonijnen hield hij twee dagen langer buiten de groep omdat ze anders andere konijnen zouden aanvallen om hun jongen te beschermen. Likstenen waren niet meer te krijgen voor groothandelprijzen. 'Dat heb ik de Dierenbescherming destijds ook verteld.'

Zederik is konijnenhoofdstad

Met 31 duizend van de 160 duizend konijnen in heel Nederland is het Zuid-Hollandse Zederik (onder meer Meerkerk en Lexmond) de gemeente met verrewe de meeste fokkers.

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Beoordelingsfout

Volgens de fokker moet de fraude dan ook berusten op een beoordelingsfout van de controleurs. 'Moederkonijnen bevallen altijd buiten de groep. Het enige verschil is dat ik dertien van de honderd voedsters, die wél gewoon in Beter Leven-omstandigheden verbleven, na het bevallen niet samen met hun jongen bij de groepen heb geplaatst.'

Het kostte Köhlen naar eigen zeggen acht jaar om zijn werkwijze te ontwikkelen. 'Het heeft me aan de rand van een faillissement gebracht. Veel supermarkten vonden mijn vlees te duur. Zij wilden allemaal Chinese kooikonijnen of konijnen uit de Balkan tegen bodemprijzen.'

Hij zette door. Op basis van zijn systeem werden de criteria voor het keuren van konijnenvlees opgesteld. En uitgerekend die criteria doen hem nu de das om. Köhlen wijt het aan de 'papieren realiteit' van de Dierenbescherming. 'Gaandeweg verander je weleens wat in je werkwijze, dat liet ik ze ook telkens weten. Maar dan ineens word je afgerekend op een checklist van een stel ambtenaren die niks weten van konijnen.'

'Ik kan me dat gevoel wel voorstellen', zegt programmanager De Jong. 'Maar we moeten streng zijn. Er zijn nu eenmaal regels opgesteld. Onafhankelijke controleurs kunnen daar niet soepeler mee omspringen omdat die op basis van Köhlens werkwijze zijn bedacht. Het logo van de Dierenbescherming staat op dat vlees en daarop moeten consumenten kunnen vertrouwen.' Maar het staat Köhlen vrij volgend jaar weer mee te dingen naar het keurmerk, zegt de Dierenbescherming.

Maar de fokker is nu 63 jaar. Hij begint er niet meer aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden