Reportage Fit op het werk

Fit omdat het moet van de baas: oprechte zorg of betutteling?

Planken als break om 15.30 uur op kantoor van Olympia uitzendbureau Rhijnspoorplein Amsterdam. Beeld Katja Poelwijk

Werkgevers doen steeds meer hun best hun werknemers gezond te houden. Om ze aan zich te binden en om meer uit hun personeel te halen. Het risico: oprechte zorg voor de medewerker kan zomaar omslaan naar betutteling. 

‘Drie, twee, één… go!’ De stopwatch loopt, de buikspieren worden aangespannen. ‘Billen naar beneden en je lichaam recht houden, anders heeft het geen zin!’ Steunend op de ellebogen en voeten is het tijd om een minuut te planken (spreek uit: plènken). Medewerkers van uitzendbureau Olympia Amsterdam gaan daarvoor niet naar de sportschool, maar doen de work-out sinds eind vorig jaar dagelijks op kantoor.

Even planken tijdens werktijd, met collega’s de zonnegroet doen bij bedrijfsyoga of in beweging blijven op een bureaufiets. Een gezonde levensstijl speelt een steeds grotere rol op de werkvloer en werkgevers doen er alles aan om hun personeel gezond te houden. Bij softwarebedrijf AFAS bereidt een chef-kok in de kantine zalm met groente voor de lunch. Om 3 uur ’s middags staan de verse energieshotjes klaar. Wie even wil ontspannen, kan terecht bij de bedrijfsmasseur. En marketingbedrijf PauwR haalde alle prullenbakken uit de kantoren weg zodat werknemers wel móeten bewegen om hun afval weg te gooien in de keuken.

Uit een onderzoek van HR-dienstverlener Visma Raet blijkt dat meer dan de helft (57 procent) van de werkgevers een rol voor zichzelf ziet weggelegd bij het gezond houden van hun personeel. Dat is niet opmerkelijk, gezien de aanname dat een gezonde leefstijl van werknemers verzuim en ongevallen terugdringt en hun productiviteit en duurzame inzetbaarheid bevordert.

Appel en frikandel

Toch staat niet iedereen te juichen als de baas zijn medewerkers een gratis anti-rookcursus aanbiedt of de bedrijfskantine omtovert tot biologisch restaurant. Als het gaat om roken, vindt 91 procent van de medewerkers dit volledig zijn eigen verantwoordelijkheid. Hetzelfde geldt voor overgewicht. 86 procent van de medewerkers heeft liever niet dat de werkgever zich hiermee bemoeit.

Annet van Oss, die als vitaliteitsspecialist advies geeft aan bedrijven en werknemers, noemt het betuttelend om prullenbakken te verplaatsen. ‘Iedereen weet dat beweging goed is. En iedereen weet ook dat een appel gezonder is dan een frikandel. Zodra je iets verplicht stelt, beperk je je personeel in hun autonomie. Ze kunnen heus zelf wel bedenken hoe ze gezond moeten leven.’

Er zijn grote groepen die niet zitten te wachten op gezondheidsprogramma’s op het werk, zegt Allard van der Beek, die als hoogleraar Epidemiologie van arbeid en gezondheid bij Amsterdam UMC onderzoek doet naar gezondheidsprogramma’s van bedrijven. ‘Degenen die meedoen, zijn over het algemeen gezonde werknemers die het het minst nodig hebben.’ Volgens Van der Beek zijn vrouwen iets sneller geneigd om mee te doen dan mannen. ‘En als het gaat om sociaaleconomische status is hoogopgeleid kantoorpersoneel welwillender dan bijvoorbeeld een groep bouwvakkers.’

Het bestempelen van gezondheidsinitiatieven als betutteling houdt ook verband met de leeftijd van werknemers. Jonge generaties zien er minder de noodzaak van in. ‘Als je 25 bent, is de kans dat je bijvoorbeeld tegen een burn-out hebt aangezeten minder groot dan wanneer je 50 bent en al veel stress en gezondheidsproblemen hebt gehad’, verklaart gezondheidspsycholoog Ulrika Leons.

Bedrijfskantine. Beeld Nederlandse Freelancers

Maar hebben die versbereide maaltijden en al dat zweten omdat de baas dat wil überhaupt wel zin? Volgens hoogleraar Van der Beek hebben de initiatieven op groepsniveau een ‘klein positief effect’. Gemiddeld wordt de werknemer een à twee kilo lichter. ‘Wij vinden er geen bewijs voor dat de baten door het verlaagde ziekteverzuim ruimschoots zouden opwegen tegen de kosten van gezondheidsprogramma’s.’ Desondanks zal deze trend aanhouden, voorspelt hij. ‘Vanwege de krappe arbeidsmarkt zullen bedrijven dit als een verleidelijk extraatje aanbieden om personeel aan te trekken én bij zich te houden.’

Gratis fruit

De vraag is of de initiatieven door werknemers wel als ‘verleidelijk’ worden gezien. Het is een dun lijntje tussen positieve aansporing enerzijds en bemoeienis en betutteling anderzijds. Volgens Jeroen Quist, advocaat bij Wolf Legal en docent arbeidsrecht aan de Erasmus Universiteit, speelt de functie van de werknemer een belangrijke rol in deze discussie. ‘Dat een sportleraar fit moet zijn, kan iedereen begrijpen. Maar voor een administratiemedewerker is dat van minder groot belang.’

Werkgevers mogen zich in beginsel alleen met een slechte leefstijl bemoeien als deze invloed heeft op de werkzaamheden, zegt Quist. ‘Het faciliteren en stimuleren van een gezonde levensstijl is vrijblijvend, maar het opleggen en afdwingen ervan vormt een inbreuk op verschillende grondrechten.’

Het recht op privéleven wordt bijvoorbeeld geschonden wanneer de werkgever personeel oplegt om te sporten. Ook het recht op lichamelijke integriteit kan in het gedrang komen, bijvoorbeeld wanneer de werkgever de werknemer tot bepaalde (medische) keuzes dwingt. ‘Denk hierbij aan het ondergaan van acupunctuur om van het roken af te komen’, zegt Quist.

‘Yes, klaar!’ Na een minuut volhouden laten de Olympia-plankers zich door hun trillende armen zakken. Even uithijgen op de grond en dan weer aan het werk vanachter het bureau. ‘Ik snap dat er mensen zijn die het overdreven vinden, maar ik zie het probleem niet’, zegt consultant Natalie den Hartog (28) terwijl ze naar een overvolle fruitmand wijst. ‘Ja, we planken iedere dag en krijgen gratis fruit. Maar betutteling zou ik het niet noemen. Even van die bureaustoel af en lekker bewegen met elkaar, daar krijg je nieuwe energie van. Dan kan je daarna weer gefocust aan het werk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.