INTERVIEW

'Fiscaal voordeel werkt nou eenmaal verblindend'

De voorzitter van Kifid, het instituut voor financiële klachten, neemt afscheid. Hij blikt terug op bijna tien jaar van snelle verkoopjongens, woekerpolissen en lepe advocaten.

Edgar du Perron: 'De consument mag erop vertrouwen dat hij niet bedonderd wordt.' Beeld Mike Roelofs

Toen de financiële crisis in 2007 op het punt van uitbreken stond, werd Edgar du Perron de eerste voorzitter van de geschillencommissie van het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid). Bij dit in Den Haag gevestigde instituut kunnen klachten worden ingediend tegen banken, verzekeraars en andere spelers in de wereld van het geld. Vandaag loopt Du Perron ruim 500 meter verderop binnen bij de Hoge Raad, het hoogste rechtscollege van Nederland. De hoogleraar privaatrecht wordt er rechter civiele zaken. Een terugblik na 60 duizend klachten bij Kifid, waarvan er 4.000 door zijn geschillencommissie werden behandeld.

Hoe zag u de financiële wereld toen u bij Kifid begon?

'Als een sector met grote problemen. Men was net begonnen met reguleren, maar de markt werd gedomineerd door snelle verkoopjongens. Gedreven door winstbejag propten zij mensen vol met financiële producten waarvan die de risico's niet overzagen. De producten kwamen uit de koker van bedrijven die vooral dachten aan het opdrijven van het rendement van hun aandeelhouders.

'Het was een wildwestsituatie. Mensen gingen aandelen leasen en beleggen in teakplantages. Allemaal producten die in de markt werden gezet door totaal verkoopgedreven organisaties. Het grootste probleem zat bij de producten die draaiden om beleggingsopbrengsten, waar ook nog eens fiscaal voordeel aan werd gehangen.

'We hebben wel tegen de politiek gezegd: hou nou eens op met het fiscaal faciliteren van die producten. Alle grote ellende kwam van fiscaal gedreven constructies. Die uitwassen met lijfrentepolissen, bijvoorbeeld. De aftrekbare rente bij aandelenlease. De consument raakt nu eenmaal verblind bij fiscaal voordeel: de Belastingdienst betaalt mee! Vervolgens sluiten ze de ogen voor de risico's.

'Gek genoeg werd die dolgedraaide praktijk toen niet overal als probleem ervaren. Ik kan me een parlementaire hoorzitting herinneren over de Wet Financiële Dienstverlening. Kamerleden maakten zich zorgen over strengere regelgeving. Zouden er dan niet te veel partijen uit de markt verdwijnen? Maar als je mensen wilt weren die slecht werk leveren, dan moet je ook accepteren dat die eruit gaan.'

De harde les?

'Bij financiële markten hoort risico. Beurskoersen gaan niet altijd omhoog. En ook als je risico's herverdeelt, dan moet ergens worden afgerekend. Je houdt altijd ergens gezeik. Die les is de laatste jaren langzaam doorgedrongen ¿ bij particulieren, maar ook in de publieke sector. Denk maar aan onze pensioenen. Een gegarandeerd pensioen bestaat niet.'

En de financiële dienstverlener verleent je niet altijd een dienst.

'Hij verleent je wel een dienst, maar die is niet altijd in jouw belang. Dat besef is de bron van de regulering van de financiële sector. En de regels worden iedere keer strakker, want je ziet steeds: het kan nog erger.'

Wat is inmiddels uw beeld van de financiële consument?

'Die had ook eurotekens in de ogen. Er was collectieve gekte. Als je niet in aandelen zat, was je gek. Met je beleggingsverzekering kon het alleen maar goed aflopen. Dan wordt altijd gezegd: dat is hebzucht van de consument. Eigen schuld. Maar dat heeft me nooit overtuigd. Je kunt niemand verwijten dat hij zich wil verbeteren.

'De vraag is: kan de consument de risico's overzien? Van de gemiddelde consument mag je verwachten dat hij weet dat aandelenkoersen kunnen fluctueren. Maar de omvang van die risico's waren niet altijd in te schatten. En dat hoeft van mij ook niet. De consument mag vertrouwen op de deskundigheid van de financiële sector. Die mag je niet het vel over de oren trekken.'

De consument mag dus nog een beetje naïef zijn.

'Waakzaamheid is geraden. Je moet wel lezen wat je wordt voorgeschoteld. In ieder geval de kernstukken, niet alle kleine lettertjes. Maar de consument mag erop vertrouwen dat hij niet wordt bedonderd. De samenleving en het recht moeten die legitieme verwachting beschermen.

'De onafhankelijk financiëel adviseur kan daarbij helpen. Die wordt betaald per uur en ontvangt geen provisie over de producten die hij aanraadt. Het probleem is nu nog hoe je iemand vindt die goed advies geeft en echt onafhankelijk is.

'Die adviessector zou wel meer moeten doen aan kwaliteitsbewaking. Er zijn verenigingen en keurmerken en de regels voor permanente educatie zijn veel strenger geworden. Maar we zijn er nog niet. Het gaat natuurlijk altijd om strengheid bij diplomering en de bereidheid om mensen eruit te gooien die niet aan de eisen voldoen. En die bereidheid is er nog lang niet overal.'

'Er heeft wel een geweldige sanering plaatsgevonden. En dat was goed voor de financiële consument, maar ook voor de financiële sector. Want het vertrouwen was volledig verdwenen.'

U overweegt nu de term 'ombudsman' bij Kifid te vervangen. Er was onvrede over de Wabeke-norm, de aanbeveling van toenmalig ombudsman Jan Wolter Wabeke over (in sommige ogen onvoldoende) compensatie van slachtoffers van woekerpolissen.

'De aanbeveling die de Wabeke-norm is gaan heten heeft het instituut Ombudsman bij Kifid geen goed gedaan. Hij kwam onterecht onder vuur te liggen, want hij heeft slechts een onderhandelingsresultaat willen faciliteren. Maar goed, dat is een eigen leven gaan leiden.

'Voordeel van de term 'ombudsman' is de laagdrempelige klank. We willen graag laagdrempelig zijn. Maar de term heeft ook de bijklank gekregen van 'consumentenkampioen'. En dat zijn wij niet.

'Wij zijn een onafhankelijke geschillenbeslechter en zijn uit op waarheidsvinding. We gaan actief op zoek naar de verhalen van beide partijen, confronteren hen met onze eerdere uitspraken en zoeken altijd naar mogelijkheden voor een schikking. We treden daarbij wel sturend op. En vellen als het nodig is een oordeel.'

Is de verhouding met de financiers van Kifid, de financiële dienstverleners, nu uitgekristalliseerd?

'Persoonlijk vind ik betaling door de sector zelf wel mooi, vanuit het adagium 'de vervuiler betaalt'. Maar over de onafhankelijkheid van Kifid mag nooit twijfel bestaan. We hebben er alles aan gedaan om mogelijke twijfel weg te nemen. Het bestuur bestaat bijvoorbeeld alleen nog uit mensen van buiten de financiële sector. En de begroting moet worden goedgekeurd door de minister van Financiën.'

Binnen Kifid bestaat zorg over het niveau van rechtsbijstand.

'Er is een markt ontstaan voor juridische bijstand in dit soort zaken. Natuurlijk mag een klager iedereen meenemen die hij wilt. Maar die bijstand moet wel van goede kwaliteit zijn. We zien soms ondeskundige adviseurs. Ze verzuimen bijvoorbeeld relevante stukken in te leveren. Of ze wijzen een goede schikking af. En als het misgaat kan de cliënt nergens terecht.

'Wat mij betreft wordt het tegen betaling bijstaan van consumenten in dit soort geschillen een gereguleerde activiteit. Als we nou de hele financiële sector reguleren, waarom geven we daar nog de vrije teugel? Ik vind dat heel gek.'

Kifid springt van zaak naar zaak. Droomt u niet van sectorbreed ingrijpen?

'We treden steeds vaker in overleg met financiële dienstverleners. Dit is onze uitspraak in deze ene zaak, wat gaan jullie met vergelijkbare zaken doen? Wat dat oplevert weten we niet. Dat toezicht is van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). In het dossier van de rentederivaten zien we voor het eerst dat de AFM zich bemoeit met compensatie van andere klanten dan alleen de klagers.

'Ik vind dat gezond. Rechtvaardigheid is niet alleen gediend met compensatie van klagers, maar ook van hen die zwijgen. Heeft een financiële instelling een structurele fout gemaakt, dan is er de verplichting die fout te repareren bij alle klanten. En op de afwikkeling daarvan moet toezicht zijn. Het zou logisch zijn als de AFM dat echt op zich neemt.'

Welke nieuwe zaken komen op het Kifid af?

'We zullen voor fintech-producten, sterk geautomatiseerde financiële producten, in algoritmes moeten duiken. Waarbij het altijd weer gaat om de legitieme verwachting van de consument over zo'n product. En nu zien we bijvoorbeeld een aantal zaken rond arbeidsongeschiktheidsverzekeringen.

'Mensen zijn arbeidsongeschikt geworden en hun verzekering betaalt uit tot hun 65ste. Terwijl de pensioengerechtige leeftijd net is verhoogd naar 67. Dat zijn treurige zaken, want die mensen hebben echt een probleem. Naarmate de sociale zekerheid wordt afgebroken, worden mensen steeds meer zelf verantwoordelijk voor dit soort regelingen en risico's. En zullen we dit soort problemen dus ook meer zien.'


Pinpasfraude (Rabobank)

De Rabobank moet een klant 5.000 euro vergoeden die met haar gestolen pinpas is opgenomen van haar rekening. Een hoogbejaarde dame neemt geld op bij een vrijstaande geldautomaat in een winkel. Een onbekende vrouw laat haar voorgaan. Even later mist zij haar pas, maar er worden wel meerdere onbevoegde opnames verricht. De vrouw wilde compensatie van de bank. De bank wilde niet verdergaan dan een vergoeding van 1.000 euro. De geschillencommissie van Kifid gaat ervan uit dat de pincode is afgekeken. Volgens haar vertoont de zaak 'alle kenmerken van geraffineerde criminaliteit waartegen de gemiddelde consument zich zeer moeilijk kan weren'. De klant moet wel het eigen risico van 150 euro voor eigen rekening nemen. (23 november 2015)

Beeld ANP XTRA Lex van Lieshout

Woekerpolis (Nationale Nederlanden)

Verzekeruzelf.nl, een tussenpersoon in de verkoop van verzekeringen, heeft een klant onvoldoende geïnformeerd over de berekening van het aantal schadevrije jaren. Van de geschillencommissie van Kifid moet het bedrijf zeven extra schadevrije jaren toekennen in de autoverzekering - wat voor de klant scheelt in de hoogte van de verzekeringspremie. Met deze uitspraak wil de commissie het belang onderstrepen van 'transparantie en heldere communicatie over berekeningsmethoden en verzekeringsvoorwaarden.' De verzekeringsovereenkomst bood volgens de commissie onvoldoende grondslag voor de voor de consument nadelige berekeningsmethode. (13 juli 2015)

Beeld ANP XTRA

Autoverzekering (Verzekeruzelf)

Nationale Nederlanden moet een woekerpolisklant geld terugbetalen omdat de verzekeraar vooraf onvoldoende informatie had verstrekt, zo oordeelde het Kifid afgelopen dinsdag. Dat gold onder meer voor de 'eerste kosten'. Die worden de eerste jaren ingehouden om bijvoorbeeld de tussenpersoon te betalen, zonder dat het met de klant is overeengekomen. De Consumentenbond omschreef de beslissing als een 'baanbrekende uitspraak' in het al twintig jaar slepende woekerpolisdossier. De bond eist dat alle woekerpolisklanten meer geld krijgen, ook al gingen zij eerder akkoord met een (lagere) collectieve regeling. Woekerpolissen zijn beleggingsverzekeringen waarin allerlei verborgen kosten bleken te zitten. (29 maart 2016)

Beeld Rechtenvrij
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden