Fietsende miljardair wilde hand niet ophouden

Adolf Merckle..

BERLIJN Kort voordat de Duitse ondernemer Adolf Merckle zich maandagavond in zijn woonplaats Blaubeuren (Baden-Württemberg) voor een trein wierp, kondigde autoproducent Porsche aan een meerderheid bij Volkswagen te hebben verworven. Het was een ironische samenloop van omstandigheden, want Merckle is het voornaamste slachtoffer van de koerswinst van het aandeel VW die door de sluipende overname werd veroorzaakt.

Merckle had bij de plaatsing van opties op het aandeel VW gespeculeerd op een dalende koers. Volkswagen was echter de enige winnaar van 2008 op de beurs van Frankfurt.

Merckle verloor als gevolg daarvan ten minste een miljard euro. Tezelfdertijd eisten de banken garanties voor uitstaande leningen omdat Merckles onderpand – hoofdzakelijk bestaande uit aandelen van de familie-ondernemingen Ratiopharm en Heidelberg Cement – sterk in waarde was gedaald.

De op vier na rijkste man van de Bondsrepubliek, die qua levensstijl en ondernemerschap weinig gemeen had met de verguisde ‘sprinkhaankapitalisten’, zag zijn levenswerk in een onheilspellend tempo desintegreren. ‘Ik heb al vele beurskrachs overleefd’, zei hij op 10 december in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. ‘Met een crisis van deze omvang kon ik echter geen rekening houden.’

In hetzelfde interview beklaagde de 74-jarige ondernemer zich erover dat de banken, die met hun bandeloosheid de crisis hadden veroorzaakt, ondanks de zekerheden die hij hun kon bieden nu opeens geen leningen meer wilden verstrekken. Zij dwongen Merckle in een rol die hem niet lag en die hij als vernederend ervoer: die van de vragende partij.

Hij kreeg van de regering van Baden-Württemberg nul op het rekest toen hij om een garantieverklaring vroeg. Kredietverstrekkers kwamen pas aarzelend over de brug nadat hij zich bereid had verklaard afstand te doen van Ratiopharm, het onderdeel van de Merckle Groep waarmee hij zich het meest verbonden voelde. Hiermee voldeed hij aan de voornaamste voorwaarde voor de verstrekking van een noodkrediet van 400 miljoen euro .

Toen hij de familie-onderneming aldus van de onmiddellijke ondergang had gered, beroofde Merckle zich van het leven.

Hoewel de jurist Merckle, die op 11-jarige leeftijd met zijn ouders het voormalige Tsjechoslowakije was ontvlucht, pas in 1967 begon met de opbouw van zijn imperium, behoorde hij tot de ondernemers achter het Wirtschaftswunder. In dat jaar zette hij het geneesmiddelenbedrijf van zijn vader voort, waar op dat moment tachtig mensen werkzaam waren.

In 1974 stichtte hij Ratiopharm. Dit bedrijf legde zich – op dat moment als enige in Europa – toe op de productie van medicijnen die geen bescherming van het patent meer genoten, en die derhalve goedkoper op de markt konden worden gebracht.

Met zijn gestaag groeiende bedrijfswinsten financierde Merckle de overname van andere bedrijven. De man die nu door de financiële crisis is geveld, legde daarbij een voorkeur aan de dag voor bedrijven die in tijden van conjuncturele neergang verzwakt waren geraakt.

Uiteindelijk bestond de Merckle-Groep uit Ratiopharm, Heidelberg Cement – een internationaal opererende producent van bouwmaterialen, Phoenix – een groothandel in medicamenten, en Käsbohrer – ’s werelds grootste producent van voertuigen waarmee skipistes worden geprepareerd. Daarnaast verwierf Merckle veel onroerend goed.

Aan het eind van zijn leven had hij wereldwijd ruim 100 duizend mensen in dienst. Zijn persoonlijk vermogen zou voor de huidige crisis 9,2 miljard euro hebben bedragen. Pronkzucht was hem echter vreemd. Hij reisde tweede klas in de trein, werd door zijn dorpsgenoten geregeld op een fiets gesignaleerd, en bracht zijn vakanties bij voorkeur door in de bossen van Baden-Württemberg.

Toch nam de kritiek op zijn functioneren toe – vooral in eigen familiekring. Zijn zoon Philipp Daniel, die vorig jaar door Merckle senior werd afgezet als bestuursvoorzitter van Ratiopharm, gaf er publiekelijk blijk van niet met het financieel beheer van zijn vader te kunnen instemmen. De man die er in de loop der jaren aan gewend was geraakt te winnen, was eigengereid en roekeloos geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.