postuum Volkswagen-topman

Ferdinand Piëch (1937 - 2019): een gevreesd visionair die werelddominantie wist te bereiken

Volkswagentopman Ferdinand Piëch stapt in 2013 uit een Volkswagen XL 1, een zuinige showauto die in zijn opdracht werd ontwikkeld om te laten zien wat het concern in zijn mars heeft. Beeld EPA

Ferdinand Piëch, de man die Volkswagen redde van de ondergang en wordt beschouwd als een van de grootste legendes in de autowereld, is zondag overleden op 82-jarige leeftijd. Hij was geliefd om zijn inzichten en gevreesd om zijn leiderschapsstijl.

Ferdinand Piëch, voormalig topman en redder van het Volkswagenconcern, kon carrières breken met een achteloos gebaar. Wanneer een ondergeschikte tijdens een buitenlandse dienstreis een presentatie hield die de hoogste baas niet kon bekoren, kon het gebeuren dat de leidinggevende bij terugkeer in zijn hotelkamer een ticket richting Wolfsburg aantrof. Boodschap: uw carrière bij VW is voorbij.

De toorn van de topman was makkelijk gewekt: toen tijdens een rally in Corsica een remschijf kapot ging, werd de verantwoordelijke manager uit zijn functie gezet. Wie niet voldeed aan Piëchs hoge eisen, kon vertrekken. En velen vertrokken onder zijn bewind: nog geen twee jaar nadat hij begin jaren negentig de leiding had gekregen bij Volkswagen, had hij bijna de complete top vervangen.

Piëchs straffe regeerstijl creëerde bij Volkswagen en Audi een angstcultuur, waarin falen onmogelijk werd. Kort na zijn vertrek – dat een gevolg was van een machtsstrijd die hij verloor van zijn voormalig protegé en toenmalig ceo Martin Winterkorn – brak het Dieselschandaal uit. Hoewel nooit een link is gelegd tussen Piëch en Dieselgate, wordt het wel gezien als een gevolg van zijn leiderschap.

‘Geht nicht, gibt’s nicht’, was diens credo (kan niet, bestaat niet). Toen Piëch na de eeuwwisseling de Amerikaanse markt wilde veroveren met een dieselmotor en ingenieurs tot de slotsom kwamen dat de motor onmogelijk aan de strenge Amerikaanse uitstootnormen zou kunnen voldoen, werden hun twijfels niet gehoord. De motor moest er koste wat kost komen en daarmee heeft Piëchs geht nicht, gibt’s nicht er mogelijk toe geleid dat technici hun toevlucht namen tot gesjoemel. Met desastreuze gevolgen. De fraude, die in 2015 aan het licht kwam, kostte het VW-concern tot nu toe 30 miljard euro aan boetes en schadevergoedingen.

Vierwielaandrijving

Piëchs carrière nam een grote vlucht toen hij de leiding had bij Audi in de jaren zeventig, toen nog een onbeduidend merk. Hij wilde het merk omvormen tot de technologische motor van het Volkswagenconcern. De eerste personenauto die onder zijn leiding bij Audi werd ontwikkeld, kreeg vierwielaandrijving – een frivoliteit die door de VW-bazen in Wolfsburg vermoedelijk niet gewaardeerd zou worden. Om die reden ontwikkelde hij de auto in het diepste geheim, zonder zijn meerderen in te lichten. Pas bij de demonstratie van het voertuig aan de VW-top ontdekten zij dat Piëch de technologie had toegepast. Hij liet zijn Audi 80 over een met sneeuw bedekte piste in het Oostenrijkse Turrach razen – tot stomme verbazing van de top. Audi gaf de technologie de naam Quattro. Het werd een succes  en zo vestigde Audi zijn naam als technologisch vooraanstaand automerk.

Hoewel Piëch werd omschreven als een kil mens, heeft hij grote betekenis gehad voor het Volkswagenconcern. Toen hij er in 1993 werd benoemd tot bestuursvoorzitter, was het drie maanden verwijderd van een faillissement. Dankzij diens harde saneringen en een sterke expansiedrift, wist Piëch VW van een kwakkelende Europese speler om te vormen tot ’s werelds grootste autofabrikant, met merken als Seat, Skoda, Bentley, Audi en Porsche – een mijlpaal die trouwens kort na het uitbreken van Dieselgate werd bereikt en waar destijds om begrijpelijke reden niet groots mee werd uitgepakt.

Porsches kleinzoon

De kleinzoon van Ferdinand Porsche, die van Hitler de opdracht kreeg een betaalbare volksauto te ontwikkelen – de Kever, is net als zijn grootvader verantwoordelijk voor de bouw van een aantal iconische auto’s, zoals de Porsche 917 racewagen in 1968. De ontwikkeling daarvan snoepte bijna het complete racebudget op, tot grote ergernis van de familie Porsche. Maar de auto werd een succes en vestigde Piëchs naam als technologisch visionair. 

Andere voertuigen waren de Bugatti Veyron, ’s werelds eerste productieauto met een duizelingwekkend vermogen van duizend pk. En de Volkswagen XL 1, een auto die 1 liter brandstof op honderd kilometer verbruikte. Een van de grootste mislukkingen van prof. dr. Ferdinand Piëch was de twaalf cilinder Phaeton, waarmee hij de hegemonie van de Mercedes S-klasse en BMW 7-serie probeerde te doorbreken. De auto kreeg zijn eigen fabriek in Dresden, waar medewerkers in witte overals op parketvloer het voertuig assembleerden, was technologisch volmaakt, maar werd een flop doordat topmanagers niet bereid waren meer dan een ton neer te tellen voor een directiewagen met een VW-logo in de grille.

Maar zijn grootste prestatie is de ontwikkeling van een technologie die de meeste kopers nooit zien: het zogenoemde MQB-platform. Op dit platform, de ‘onderkant van de auto’, kon VW diverse modellen voor al zijn merken bouwen, waardoor het miljarden kon besparen. Miljoenen en miljoenen voertuigen zijn op het revolutionaire platform gebouwd en met hetzelfde principe probeert VW nu de markt voor betaalbare elektrische auto’s te creëren.

Volgens Max Warburton, een invloedrijke auto-analist bij Bernstein Research, is Piëch de architect van Volkswagens wereldwijde succes. ‘Piëch gaat de geschiedenis in als een autolegende, vergelijkbaar met Gottlieb Daimler, Henry Ford en Kiichiro Toyoda’, schreef hij in 2012.

Meer lezen

Bouw een auto die 1 op 100 loopt, was de opdracht van Ferdinand Piëch aan zijn ingenieurs. En zo geschiedde. Met veel kunst en vliegwerk. En vleugeldeuren.

Piëch verloor begin 2015 een strijd om de macht met zijn protegé en opvolger Martin Winterkorn. Het VW-concern kampte toen al met zeven plagen - en Dieselgate moest nog uitbreken.

De flamboyante en koele leider behoorde tot de laatste categorie autotsaren. Hun rol lijkt inmiddels uitgespeeld.

Volkswagen moet zichzelf opnieuw uitvinden om zich te kunnen handhaven in het tijdperk van elektrisch rijden. Na Dieselgate ging het roer radicaal om.

De ‘beste auto ter wereld’ ontbeert snob-appeal. De Phaeton moest volgens Piëch op 101 punten beter zijn dan het toenmalige ijkpunt de Mercedes S-klasse. Dat lukte. Maar de auto flopte groots.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden