Farmaceuten gebruiken ziekenhuis als reclamespotje

Farmaceuten paaien ziekenhuizen om hun dure medicijnen in de markt te zetten. Patiënten vragen deze dure merken ook bij huisarts en apotheek. Dat kost de zorgverzekeraars veel geld.

Beeld Hollandse Hoogte

Voor bepaalde longaandoeningen schrijft ziekenhuis A bijna altijd een geneesmiddel voor van farmaceut AstraZeneca: in 69 procent van de gevallen om precies te zijn. Ziekenhuis B kiest bij dezelfde kwaal maar in 6 procent van de gevallen voor dat middel.

Verzekeraar VGZ, die met dit voorbeeld komt, wil de namen van de twee ziekenhuizen niet vrijgeven. Maar volgens de zorgverzekeraar komt het patroon vaak voor: artsen van het ene ziekenhuis hebben een sterke voorkeur voor het ene merk, het andere ziekenhuis kiest liever voor het andere.

Als alle ziekenhuisartsen altijd het beste middel voor hun patiënten voorschrijven, zou zo'n verschil in voorschrijfgedrag niet denkbaar zijn. Maar het welzijn van de patiënten is kennelijk niet het enige waarop artsen letten.

Gevoelig voor gunsten

Toezichthouder de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) toonde zich onlangs in zijn 'medicijnenmonitor' uiterst kritisch over de ziekenhuizen en medisch specialisten. Volgens de NZa zijn medisch specialisten gevoelig voor gunsten die hun worden verleend door de farmaceutische industrie. Bezuinigingen maken die gevoeligheid alleen maar groter. Artsen krijgen douceurtjes aangeboden, bijvoorbeeld in de vorm van medefinanciering van wetenschappelijk onderzoek. 'Dit is een oneigenlijke verstoring van de inkoopactiviteiten van het ziekenhuis', schrijft de toezichthouder.

Door die manipulatie van geneesmiddelenleveranciers worden meer dure middelen gebruikt dan nodig. In het verleden, zegt hoofdinkoper Mark Spit van het academisch ziekenhuis UMCG in Groningen, kwam het wel voor dat farmaceuten een hoge prijs voor hun medicijnen bedongen en in ruil daarvoor geld staken in onderzoek van medisch specialisten in zijn ziekenhuis. 'Maar dat hebben we nu onder controle. Door niet in te gaan op zulke aanbiedingen, sparen we veel geld uit, omdat de medicijnen goedkoper worden. Uit die besparingen kunnen we vaak makkelijk zo'n onderzoek betalen.'

Lokaas

Maar farmaceuten gebruiken het ziekenhuis ook als lokaas: het ziekenhuis krijgt spullen voor extreem lage prijzen. De strategie is dat de eerste lijn, dus huisartsen, vervolgens dezelfde spullen voorschrijft, maar dan wel tegen een veel hogere prijs.

Spit weet uit eigen praktijk dat dit gebeurde met verbandmiddelen en stoma's. 'Wij kregen die heel goedkoop aangeboden. Maar we hoorden van onze verzekeraar dat zorgaanbieders in de eerste lijn ettelijke keren zo veel moesten betalen.'

Hier wordt het ziekenhuis gebruikt om een merk 'in de pen' te krijgen. Patiënten die een bepaald merk kennen van het ziekenhuis, willen van huisarts en apotheek hetzelfde merk meekrijgen. Zo incasseert de leverancier een klein verlies bij het ziekenhuis, maar haalt dat dubbel en dwars terug via huisartsen en apotheken.

Bij cholesterolverlagers is dat heel duidelijk, zegt VGZ. Er zijn goedkope middelen als atorvastatine en simvastatine. Die zijn even goed als het tienmaal zo dure rosuvastatine. Maar ziekenhuizen schrijven nog altijd in 25 procent van de gevallen het dure rosuvastatine voor.

Uit gegevens van de Stichting Farmaceutische Kerngegevens blijkt een groot regionaal verschil in voorschrijfgedrag voor cholesterolverlagers. In Groningen wordt in 18 procent van de gevallen het dure rosuvastatine voorgeschreven, in Zwolle maar 3 procent. Dat komt vooral door het voorschrijfgedrag van het lokale ziekenhuis, zegt VGZ. Volgens VGZ is het onomstotelijk: daar waar ziekenhuizen relatief veel dure rosuvastatine voorschrijven, doen ook de huisartsen dat. 'Het lukt de farmaceutische industrie om via ziekenhuizen de verkoop van relatief dure middelen in de eerste lijn sterk te vergroten. Dat kost ons als maatschappij honderden miljoenen per jaar', zegt de woordvoerder van VGZ.

Cholesterolverlagers, boven het relatief dure rosuvastatine, onder het veel goedkopere simvastatine.

Meer macht voor verzekeraars

Volgens brancheorganisatie van de geneesmiddelenindustrie Nefarma is het probleem dat ziekenhuizen worden gebruikt vooral een probleem van die ziekenhuizen zelf. 'Het is aan het ziekenhuis te beoordelen welke afspraken er worden gemaakt', schrijft de woordvoerder van Nefarma. En onderzoek is altijd ten bate van de patiënten, stelt ze.

VGZ probeert nu met afspraken met ziekenhuizen en de eerste lijn het voorschrijven van dure middelen terug te dringen. In Maastricht loopt een project voor longmedicatie. Ziekenhuis en eerste lijn hebben er samen een beperkte keuze gemaakt uit de enorme hoeveelheid longmedicijnen. Op 1 mei start een openbare aanbesteding: medicijnfabrikanten kunnen aanbiedingen doen. De voordeligste worden gekozen.

De Tweede Kamer, die deze week debatteerde over de steeds sneller oplopende kosten van medicijnen in ziekenhuizen, noemt het gebruik van onnodig dure middelen zorgelijk. Om dat onder controle te krijgen, pleit SP-kamerlid Henk van Gerven ervoor de verzekeraars meer macht te geven. 'Het liefst zou ik zien dat medicijninkoop via een nationaal bureau zou gaan', voegt hij eraan toe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.