Facebook trekt Braziliaanse sloppenwijk in

Brazilië is voor Facebook een ideale proeftuin: miljoenen minderbedeelden hunkeren naar goedkoop internet. Dat kan Facebook aanbieden. Maar daar wil het wel iets voor terug.

De Braziliaanse president Dilma Rousseff en Facebook-oprichter Mark Zuckerberg. Beeld anp
De Braziliaanse president Dilma Rousseff en Facebook-oprichter Mark Zuckerberg.Beeld anp

'Wat is de eerste vraag die je jezelf moet stellen?' Angelica Pinheiro (36) kijkt haar leerlingen verwachtingsvol aan. Die kijken onzeker terug. Niemand weet het antwoord, dus zegt Pinheiro het zelf maar: 'Je moet je eerst afvragen welk publiek je wilt bereiken met een advertentie op Facebook.'

Sinds kort organiseert Facebook gratis cursussen in Heliópolis, de grootste sloppenwijk van de Braziliaanse miljoenenstad São Paulo. De cursus richt zich op kleine ondernemers. Eerst leren de deelnemers een profiel aan te maken voor hun bedrijf, daarna krijgen ze tips om ervoor te zorgen dat anderen hun pagina gaan volgen. Tot slot krijgen ze les in het effectief inzetten van Facebook-advertenties.

Als dit pilotproject succesvol blijkt, gaat Facebook ook in andere sloppenwijken cursussen aanbieden. Eerst in Brazilië, daarna in de rest van de wereld. Volgens Pinheiro, coördinatrice van het project, loopt het goed. 'Wij laten zien dat ze door Facebook te gebruiken meer geld kunnen verdienen', aldus Pinheiro. 'Daar is veel interesse voor.'

null Beeld Rodrigo Marcondes
Beeld Rodrigo Marcondes

Ideale proeftuin

Het is niet vreemd dat Facebook dit experiment juist in Brazilië uitvoert. Ongeveer de helft van de 200 miljoen inwoners heeft toegang tot internet en dat aantal neemt snel toe. Brazilianen zijn bovendien dol op sociale media. Ruim 83 miljoen Brazilianen hebben een Facebookaccount en ze brengen er aanzienlijk meer tijd door dan inwoners van andere landen. Ook handig: ze maken zich nauwelijks zorgen over privacykwesties.

Toch valt er nog een flinke slag te slaan, met name als het gaat om professioneel gebruik van Facebook. Heliópolis is de ideale proeftuin. De wijk heeft ruim 200 duizend inwoners en bruist van ondernemingslust. De buurt telt zo'n vijfduizend bedrijven, vooral kleinschalige dienstverleners als nagelstudio's, eetgelegenheden en copyshops. En terwijl 90 procent van de inwoners Facebook gebruikt, doet slecht 14 procent van de bedrijven dat.

'Welke trefwoorden zou jij invullen?', vraagt Pinheiro aan een leerling die hiphopkledij verkoopt. Ze zitten in een klein klaslokaal, met ruimte voor vijftien leerlingen. Op elke tafel staat een laptop, een van de muren is Facebookblauw geschilderd. 'Rap en hip-hop', antwoordt de man. 'Freestyle en mc-battle', vult een andere leerling aan. Pinheiro knikt goedkeurend. 'Alle gebruikers die deze onderwerpen leuk vinden, krijgen nu jouw advertentie', legt ze uit.

'Maar moeten ze per se al die trefwoorden leuk vinden', vraagt iemand. 'Nee hoor', zegt Pinheiro. 'Als een gebruiker hier uit de buurt weleens hip-hopmuziek plaatst of erop klikt, dan is dat al voldoende.' De leerlingen knikken begrijpend en Pinheiro gaat verder naar de advertentiekosten. 'Je kunt precies instellen hoeveel je per dag besteedt. Hoe meer je investeert, hoe groter het bereik.'

null Beeld Rodrigo Marcondes
Beeld Rodrigo Marcondes
null Beeld anp
Beeld anp

Minder gefortuneerden

Giovanny de Araujo (17) heeft de cursus net afgerond. 'Ik had natuurlijk al een eigen Facebookpagina', zegt hij. 'Maar ik wilde leren hoe ik het bedrijf van mijn moeder kan promoten.' Zijn moeder staat in de smalle huiskamer, naast een grote machine waarmee ze T-shirts bedrukt. Ze probeert drie kleine kinderen in bedwang te houden terwijl ze de bestellingen afwerkt.

De meeste van haar klanten willen voetbalshirtjes, maar Ana Lucia de Araujo (43) maakt ook originelere designs. 'Kijk, deze afbeelding heb ik van internet geplukt', zegt ze en toont een bontgekleurd shirt met daarop het hoofd van Jezus. 'Ik heb er een foto van gemaakt, om op Facebook te zetten', zegt ze. Haar zoon knikt instemmend: 'Facebook moet onze etalage worden', zegt hij. 'Misschien kunnen we straks ook online gaan verkopen.'

Facebook richt zich al langer op de minder gefortuneerden. In 2013 lanceerde bestuursvoorzitter Mark Zuckerberg het non-profitproject Internet.org. In samenwerking met lokale providers en regeringen biedt het project internettoegang voor mensen die geen geld hebben om ervoor te betalen. 'Er zijn meer dan 4 miljard mensen op de wereld zonder internettoegang', aldus Zuckerberg in een promotiefilmpje. 'Als het ons lukt hen te verbinden, kunnen we honderdduizenden mensen uit de armoede halen.'

De Internet.org-app is al werkzaam in Ghana, India, Kenia en Colombia. Gebruikers hebben toegang tot een zeer beperkt aantal websites zoals informatie van de overheid, Wikipedia, websites om banen te zoeken en natuurlijk Facebook.

null Beeld Rodrigo Marcondes
Beeld Rodrigo Marcondes
Een onderonsje, begin april, tussen de Braziliaanse president Dilma Rousseff en Facebook-oprichter Mark Zuckerberg. Beeld Reuters
Een onderonsje, begin april, tussen de Braziliaanse president Dilma Rousseff en Facebook-oprichter Mark Zuckerberg.Beeld Reuters
null Beeld anp
Beeld anp

Staatscontrole

Internetactivisten verwijten Facebook de netneutraliteit aan te tasten door slechts een deel van het internet aan te bieden. Ook vinden critici het verontrustend dat Facebook en regeringen samen bepalen tot welke websites de toch al kwetsbare burgers toegang hebben. Dit werkt misbruik en staatscontrole in de hand, vrezen ze.

Anderen twijfelen aan de goede bedoelingen van Zuckerberg. Zoals de academicus Evgeny Morozov, specialist op het gebied van internet en privacy. Hij stelt dat het Facebook slechts te doen is om het verzamelen van zo veel mogelijk gegevens over burgers in opkomende markten, om die weer door te verkopen aan derden. 'Als deze armen op een dag genoeg geld hebben, kan Facebook gaan cashen', aldus Morozov in een ingezonden stuk in The Guardian.

Zuckerberg laat zich niet van de wijs brengen door de kritiek en reist de wereld over om regeringsleiders enthousiast te maken. Vorige maand had hij een onderonsje met de Braziliaanse president Dilma Rousseff. Hij gaf haar een Facebook-sweater cadeau, die ze meteen aantrok, en hij beloofde dat Facebook afgelegen en arme gebieden aan internet zal helpen. De precieze details van de plannen maakt hij pas in juni bekend, wel is duidelijk dat Heliópolis de eerste wijk is waar Facebook openbaar wifi gaat aanleggen.

null Beeld Rodrigo Marcondes
Beeld Rodrigo Marcondes

Weinig effectief

'Het zou fantastisch zijn als hier gratis wifi komt', zegt buurtbewoner Wesley Santos (26). 'Veel mensen hebben alleen 3G, en dan alleen als ze genoeg saldo hebben op hun telefoon.' Santos loopt met een plastic tas vol posters en flyers door Heliópolis. Hij is door Facebook ingehuurd om ondernemers te enthousiasmeren voor de cursus. Lukraak loopt hij winkels en horecagelegenheden binnen, plakt posters op lantaarnpalen en deelt flyers uit.

Hij stopt bij een kledingwinkeltje en drukt de eigenaresse een flyer in de handen. 'Er zijn nog plaatsen', zegt hij. 'Misschien wel een goed idee, zo'n cursus', antwoordt Antonia Oliveira (49), die nog geen Facebook-pagina heeft. 'Nu zet ik soms advertenties in de buurtkrant, maar dat is duur en weinig effectief.' Als Santos haar vertelt dat ze na afloop een diploma krijgt, is ze om: 'Ik ga me morgen meteen inschrijven.'

null Beeld anp
Beeld anp
null Beeld Rodrigo Marcondes
Beeld Rodrigo Marcondes
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden