Column

Extreem lage rente is beroerd nieuws

Bij ING kunnen we sinds deze week een hypotheek nemen voor één jaar tegen 0,99 procent rente, een record. Willen we de rente voor tien jaar vastzetten, dan betalen we een uiterst schappelijke 1,59 procent rente per jaar.

Beeld anp

Is deze extreem lage rente nu goed of slecht nieuws?

Voor de betrokken huizenkoper voelt het in elk geval als goed nieuws. En aangezien de rentemarge van banken - het verschil tussen de rente die ze moeten betalen en de rente die ze ontvangen - op peil blijft, vinden ook de hypotheekaan-bieders het prima zo. De consument krijgt goedkoop geld en de bank verdient er gewoon aan.

En toch is dit record , bekeken op de schaal van de nationale economie, beroerd nieuws. Het is - weer - een aanwijzing dat de economie er slechter voorstaat dan we wellicht denken.

Dit - we staan er slechter voor dan we denken - is de centrale stelling van een stuk dat Bas Jacobs deze week publiceerde in economentijdschrift ESB. Jacobs, hoogleraar in Rotterdam, inspirerend econoom en tevens goede vriend, kleunt er hard in. Titel: 'Langdurige stagnatie? Je gaat het pas zien als je het doorhebt.'

In het artikel doet Jacobs twee dingen. Hij hekelt het gebrek aan een open gesprek over de staat van de Nederlandse economie. En hij laat zien waarom het nodig is dat te voeren.

De kortst mogelijke samenvatting van zijn diagnose van de staat van de economie is: Hallo daar, we zitten in een liquiditeitsval! Ik probeer het uit te leggen.

De Europese Centrale Bank (ECB) voert een extreem ruim monetair beleid. De nominale rente is nul en de ECB koopt maandelijks voor tientallen miljarden obligaties op. Bevond de economie zich in een normale conjuncturele toestand, dan zouden de bestedingen toenemen, de inflatie stijgen, de werkloosheid afnemen. Maar dit gebeurt allemaal niet, in Nederland niet, en in de rest van Europa evenmin.

Als het extreme monetaire beleid niets uitricht - en de grens van wat mogelijk is zo'n beetje is bereikt - moet de diagnose van de toestand luiden: we bevinden ons in een situatie van onderbesteding. Wat er dan gebeurt? Jacobs: 'Wanneer de economie eenmaal is aanbeland in een situatie met onderbesteding en de nul-ondergrens op de rente is bereikt, glijdt de economie weg in een destructieve spiraal van stagnatie en deflatie of langdurige stagnatie.'

Jacobs diagnose van de toestand is logisch consistent, heeft een kwantitatieve basis en sluit aan bij analyses van andere economen, uit diverse landen. Het is, kort en goed, een stevig verhaal. Hiermee is niet gezegd dat de diagnose juist is, wel dat die serieus moet worden genomen. En dat je van de zijde van het kabinet en bijvoorbeeld president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank (DNB) mag verwachten dat die wordt gewogen, en, desgewenst, met redenen omkleed, wordt tegengesproken. Dan is er debat mogelijk. Maar, constateerde ik op deze plek vorige maand al: de ambtelijke studiegroepen die kabinet en politiek adviseerden over beleid voor de volgende kabinetsperiode, zwijgen dit type macro-economische analyse dood. En DNB houdt zich in deze ook muisstil. Dat kan zo echt niet langer.

Want de diagnose maakt alle verschil voor wat wijs beleid is. Bevinden we ons in een normale economische toestand, dan is het fijn dat minister van Financiën Dijsselbloem over anderhalve week op Prinsjesdag komt melden dat het financierings- tekort in 2017 daalt naar 0,6 procent. Maar zijn we in een toestand van onderbesteding, dan moet de overheid de economie gaan aanjagen, liefst met slimme overheidsinvesteringen. Het tekort moet dan niet omlaag maar juist omhoog. De diagnose bepaalt nu eenmaal welke behandeling het beste is.

'Een visie op macro-economische politiek ontbreekt volledig in Nederland', schrijft Jacobs. Dat kunnen Klaas Knot en Jeroen Dijsselbloem toch niet onweersproken laten?

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden