Eurocommissaris Vestager van mededinging
Eurocommissaris Vestager van mededinging © EPA

Europese megaboete voor Google: 2,4 miljard euro

Na jarenlang onderzoek is de Europese Commissie eruit: Google heeft misbruik gemaakt van zijn dominante marktpositie. De zoekgigant krijgt een boete van maar liefst 2,4 miljard euro.

Het onderzoek heeft zich toegespitst op Google Shopping: de zoekresultaten die internetters te zien krijgen als ze op zoek gaan naar specifieke producten. De Europese Commissie is van mening dat Google de grote populariteit van zijn zoekdienst misbruikt om andere diensten een voorsprong te geven op de concurrentie. Zo zouden andere prijsvergelijkingsdiensten last hebben van Google Shopping.

Deze dienst verzamelt immers de prijzen van verschillende webwinkels waardoor internetters in één oogopslag kunnen zien waar ze het best (of in ieder geval het goedkoopst) hun schoenen, waterkoker of dakkoffer kunnen kopen. Google doet dit bovenaan de resultaten in een blok met zogenoemde gesponsorde zoekresultaten. De webwinkels betalen 'in sommige gevallen' Google om hierin te mogen staan.

Hiermee geeft Google zijn eigen vergelijkingsdienst voorrang, stelde Brussel twee jaar geleden al. Google heeft dit al die jaren tegengesproken en betoogt juist dat deze dienst goed is voor zowel consumenten als winkels. Ook benadrukt het concern dat Europa een veel te beperkte bril op heeft als het kijkt naar het speelveld van online winkelen. Een aantal onlineprijsvergelijkers heeft inderdaad last van Google Shopping omdat ze hierdoor minder bezoek krijgen, maar de échte dominante speler is Amazon, aldus Google.

Amazon

In een blogpost wijst Google op de situatie in Duitsland, waar maar liefst eenderde van alle internetters zijn onlinewinkeltocht begint bij Amazon, tegen ruim 14 procent bij Google en nog geen 7 procent bij prijsvergelijkingssites. Met andere woorden: het gaat nergens over. En, belangrijker nog, met zijn blokje prijsvergelijkingen zorgt Google er naar eigen zeggen juist voor dat klanten betere keuzen kunnen maken.

De boete van 2,4 miljard euro is veel hoger dan insiders verwachtten. Deze week voorspelde de Financial Times nog een boete van 1 miljard. Het bedrag is hiermee een nieuw record. De hoogste geldstraf tot dusver voor een dergelijk vergrijp was voor chipmaker Intel. Dat bedrijf moest in 2009 1,1 miljard euro betalen omdat het rivalen in de wielen reed door computerfabrikanten te paaien met ongeoorloofde kortingen. Een andere geruchtmakende antitrustzaak was die tegen Microsoft. In 2004 kreeg Microsoft door Europa een boete van bijna 500 miljoen euro opgelegd omdat het zijn dominante positie op het gebied van besturingssystemen zou misbruiken door Windows te bundelen met bijvoorbeeld Internet Explorer. Later werd die boete nog flink verhoogd toen het softwarebedrijf nog steeds niet voldeed aan de eisen van de Commissie.

Europa versus VS

De nu door eurocommissaris Margrethe Vestager opgelegde boete voedt de in Silicon Valley heersende onvrede over de Europese bemoeienis met techbedrijven. Deze kwam ook aan het licht bij het besluit dat Apple 13 miljard moet terugbetalen in verband met onterecht verleende staatssteun door Ierland. Maar lang niet iedereen in Amerika ziet de boete tegen Google als iets anti-Amerikaans. Zo heeft een aantal Amerikaanse bedrijven en verklaarde Google-tegenstanders in een brief aan Vestager geschreven dat een boete 'noodzakelijk en passend' is en niets heeft te maken met een strijd tussen Europa en Amerika. Een van deze bedrijven is mediaconglomeraat News Corp van Rupert Murdoch, dat net als andere mediabedrijven een deel van zijn advertentiedollars heeft zien wegvloeien naar relatief nieuwe spelers als Google en Facebook.

Mogelijk volgen later dit jaar ook uitspraken in de twee andere Brusselse mededingingszaken tegen Google. Die draaien om het advertentiebeleid van het internetbedrijf en om de manier waarop het Android, zijn besturingssysteem voor smartphones en tablets, in de markt heeft gezet.

Reacties

In een reactie zegt Google het 'respectvol oneens' te zijn met het besluit. Het concern gaat dit nu nader bestuderen, maar zegt al wel een beroep te overwegen. Consumentenorganisatie BEUC (The European Consumer Organisation, zelf ook partij in de zaak) verwelkomt ondertussen de uitspraak. 'De Commissie bevestigt dat de consumenten bij Google niet te zien krijgen wat voor hen het relevantst is, maar wat voor Google het best is. Nu moeten we echte veranderingen te zien krijgen in het bedrijfsmodel van Google, zodat de consument centraal komt te staan bij het winkelen', aldus de organisatie.

The Information Technology and Innovation Foundation (ITIF) op zijn beurt betreurt de uitspraak van de Commissie juist. De denktank op het gebied van technologie en innovatie vindt dat dit zowel voor de consument als voor de innovatie in zijn algemeenheid slecht nieuws is. 'Europa heeft feitelijk geconcludeerd dat sommige bedrijven te groot zijn geworden om nog te mogen innoveren.' Volgens de ITIF zullen grote techbedrijven huiverig worden om innovatieve diensten te maken.

Hoogste boete ooit

De boete voor Google wegens misbruik van zijn dominante marktpositie, is hoogste die de Europese Unie ooit oplegde aan een individueel bedrijf in een mededingingszaak. Een overzicht van enkele andere hoge geldstraffen die de concurrentiewaakhond eerder uitdeelde:

- De Amerikaanse chipmaker Intel kreeg in 2009 een boete van 1,1 miljard euro. Het bedrijf gaf ongeoorloofde kortingen om te zorgen dat computerfabrikanten zijn chips zouden blijven verkiezen boven die van concurrenten.

- Microsoft kreeg in 2004 een boete van 497 miljoen euro na klachten van rivalen over monopoliegedrag door de softwarereus. In 2008 en 2013 volgden nog twee boetes, van respectievelijk 860 miljoen en 561 miljoen euro.

- Truckbouwer DAF kreeg vorig jaar samen met vier branchegenoten boetes uitgedeeld van bij elkaar 2,9 miljard euro. Daimler kreeg met 1 miljard euro de hoogste straf, DAF moest 752 miljoen euro betalen.

- Philips en zes andere technologiebedrijven kregen in 2012 boetes opgelegd van in totaal 1,5 miljard euro. Zij hadden verboden afspraken gemaakt over de prijzen van onderdelen voor televisies en computers.

- Air France-KLM behoorde tot een luchtvrachtkartel dat eerder dit jaar voor in totaal ruim 776 miljoen euro werd beboet. De Frans-Nederlandse luchtvaartgroep draait op voor bijna de helft van dat bedrag: 325 miljoen euro.

- Facebook misleidde de Europese Commissie rond de overname van berichtendienst WhatsApp. De toezichthouder legde daarvoor eerder dit jaar een boete op van 110 miljoen euro.