Een medewerker van een Starbucks-filiaal in Amsterdam.
Een medewerker van een Starbucks-filiaal in Amsterdam. © ANP

Europese Commissie: Nederland moet zich 'schamen' voor Starbucks-deal

De Nederlandse fiscus heeft de Amerikaanse koffieketen Starbucks ongeoorloofde voordelen gegeven die de Europese Commissie aanmerkt als illegale staatssteun. Starbucks moet de Belastingdienst tussen de 20 en 30 miljoen euro terugbetalen. Nederland krijgt geen boete of andere straf. 'Maar ik zou me als er als land voor schamen.'

De Europese Commissie gaf Nederland dinsdag een tik op de vingers voor de fiscale deal met Starbucks.

In juli sprak onze economieredacteur Gerard Reijn met OESO-topman Pascal Saint-Amans. Zonder omhaal vertelde Saint-Amans hem: 'Ja, er komt nu een einde aan de belastingparadijzen zoals we die kennen. En aan de belastingontwijking van multinationals.' (+)

Dat zei de Deense EU-commissaris Margrethe Vestager (Mededinging) woensdag bij de presentatie van haar onderzoek naar de belastingvoordelen die automaker Fiat en Starbucks hebben gekregen van respectievelijk Luxemburg en Nederland. De afspraken die de fiscus van die landen met de twee multinationals heeft gemaakt, hebben volgens Vestager 'voor beide bedrijven de lasten kunstmatig verlaagd'. 'Dit is illegaal volgens de EU-regels over staatssteun.'

Beide bedrijven moeten 20 tot 30 miljoen euro terugbetalen aan belasting. In dergelijke zaken, zo legde de Eurocommissaris uit, wordt aan de landen geen boete opgelegd. Dat is alleen het geval bij bedrijven die bijvoorbeeld illegale kartelafspraken hebben gemaakt.

Afspraken tussen een belastingdienst en een, vaak internationaal opererend, bedrijf zijn doodnormaal en een goede gewoonte, zei Vestager. Zo weet een bedrijf op voorhand hoe de belasting zal worden geheven. 'Maar wat niet mag is dat er afspraken worden gemaakt over zogenoemde verrekenprijzen die niets met de werkelijkheid te maken hebben.'

Winstbelasting gedrukt

Het gaat hier om de prijzen die verschillende dochterbedrijven van hetzelfde concern elkaar berekenen. De Starbucksvestiging in Amsterdam brandt bijvoorbeeld de bonen die het koopt van de Starbucks in Zwitserland. Volgens Vestager betaalt Starbucks-Amsterdam een veel hogere prijs voor de bonen dan in de markt gangbaar is. Dat mag niet, want zo wordt de winst gedrukt en daarmee de winstbelasting.

Een tweede fout die Starbucks in Nederland volgens Vestager met ongeoorloofde hulp van de Nederlandse fiscus heeft gemaakt, gaat over zogenoemde royalty's. Dat zijn de kosten voor het gebruik van intellectueel eigendom. In het geval van Starbucks betaalt de branderij in Amsterdam royalty's aan een brievenbusbedrijf van Starbucks in Groot-Brittannië. Ook dat verlaagt de winst van de branderij en dus de belasting erop.

Wat Vestager betreft betaalt de branderij veel en veel te veel aan royalty's. Ze vergelijkt het met wat andere koffiebranderijen betalen. 'De royalty's weerspiegelen niet de marktwaarde en dat is illegaal.'Het verweer van de Nederlandse fiscus is dat die royalty's niet alleen de kosten zijn voor het gebruik van het intellectueel eigendom van het specifieke brandproces van Starbucks. Ook het merk Starbucks en de merkbeleving zijn in die royalty's gerepresenteerd. Reden waarom ze zo hoog zijn.

(tekst gaat verder onder de afbeelding)

'Gevecht tegen belastingfraude'

Vestager zei bezig te zijn met 'een gevecht tegen belastingfraude en belastingontwijking'. Later dit jaar volgen zaken tegen Apple en Amazon. De Deense Eurocommissaris riep alle bedrijven op die actief zijn in de EU de door haar onderzochte zaken als 'food for thought' te zien en hun belastingafspraken tegen het licht te houden. Ze gaf toe dat voor Starbucks een bedrag van 20 tot 30 miljoen euro niets is op de jaarlijkse miljardenwinst van het bedrijf. 'Maar het gaat om het principe: verrekenprijzen moeten in verhouding staat tot de werkelijkheid en belasting moet geheven worden daar waar de waarde wordt gecreëerd.'

Zowel Nederland als Luxemburg reageerden afwijzend op de bevindingen van de Commissie. Ze zijn het niet eens met de conclusie dat ze iets fout hebben gedaan. Staatssecretaris Eric Wiebes van Financiën is 'verbaasd' over het besluit dat hij nu gaat bestuderen. Binnen enkele weken laat hij weten of Nederland ertegen in beroep gaat.

SP en GroenLinks ervaren net als hulporganisatie Oxfam Novib het besluit van de Commissie om de belastingafspraken als illegale staatssteun aan te merken als een steun in de rug voor hun strijd tegen internationale belastingontwijking. Ze vinden dat Nederland die ontwijking steunt door de in hun ogen toeschietelijke houding van de Belastingdienst