Europese Commissie: '15 jaar na de euro is het tijd voor een frisse blik'

Het Europees elan van Macron en Merkel deze weken is een geschenk uit de hemel voor de Europese Commissie. Hét moment voor haar pleidooi voor verdere eenwording van de eurozone. 'We moeten de impasse doorbreken.'

In haar discussienota stelt de Commissie dat de eurozone een echte financiële unie moet worden. Beeld ANP

Nu de eurocrisis over zijn hoogtepunt heen is, moet de eurozone volgens de Europese Commissie binnen acht jaar grondig verbouwd worden. Ze legt daarvoor controversiële ideeën op tafel: het bundelen, herverpakken en doorverkopen van bestaande staatsleningen en op den duur de uitgifte van gemeenschappelijk schuldpapier (eurobonds).

De Commissie weet dat de discussienota die zij woensdag presenteerde op verzet zal stuiten in de lidstaten. 'Maar we kunnen en mogen niet op de volgende crisis wachten voor we de resterende gebreken in de eurozone rechtzetten', zegt Commissaris Valdis Dombrovskis (Euro). Volgens Dombrovskis moeten de eurolanden uit hun loopgraven komen; zo niet, dan dreigt de burger het vertrouwen in de euro te verliezen.

Geen Commissieplan was de laatste tijd met zo veel geheimzinnigheid omgeven als de discussienota over 'het verdiepen van de economische en monetaire unie'. Tot het laatste moment circuleerden in kleine kring alleen met een watermerk beveiligde kopieën. De politieke gevoeligheid (en verdeeldheid) over de toekomst van de euro is groot, zowel in de lidstaten als in de Commissie.

'Impasse doorbreken'

'Het is tijd om de impasse te doorbreken', zegt Dombrovskis. Samen met zijn collega Pierre Moscovici (Economische en Financiële Zaken) heeft hij afgelopen jaren ervaren hoe de Europese ministers van Financiën zich verschansten in hun loopgraven. Voorstellen om banken sterker te maken en het economisch bestuur van de eurozone efficiënter, om spaargeld beter te beschermen en het midden en kleinbedrijf makkelijker van kapitaal te voorzien - ze stuitten allemaal op onwil en wantrouwen. De noordelijke bewindslieden eisen dat hun zuidelijke collega's eerst financieel orde op zaken stellen (risicoreductie) voor er sprake kan zijn van solidariteit (risicodeling). 'Zuid' klaagt dat deze begrotingsknevel de hele eurozone schaadt. 'Het is duidelijk: verantwoordelijkheid en solidariteit moeten hand in hand gaan', stelt Dombrovskis.

Hij erkent dat het een enorme opgave zal zijn om de lidstaten tot elkaar te brengen. Dombrovskis put echter hoop uit het Europese elan van de nieuwe Franse president Macron, een kans op het aanslaan van de voor de EU onmisbare Frans-Duitse motor. Zijn collega Moscovici sprak woensdag over een 'unieke kans' die de EU niet mag laten liggen. 'Nu zijn we beter geplaatst voor een offensieve strategie.'

Uiterlijk eind 2019 (einde mandaat van deze Commissie en Europees Parlement) willen Dombrovskis en zijn collega's dat de lidstaten de reeds ingediende wetsvoorstellen aannemen en uitvoeren. 'Laaghangend fruit', zeggen betrokkenen, maar wel fruit dat sommige landen nu al zwaar op de maag ligt. Zoals de Europese garantie voor burgers dat hun spaargeld (tot 100 duizend euro) te allen tijde veilig is. Of het opruimen van de ruim 900 miljard euro rommelkredieten die de balansen van de Europese banken ondermijnen.

Europese Commissaris Valdis Dombrovskis. Beeld epa

Eurofonds

Controversiëler is het idee om bestaande staatsobligaties te bundelen en vervolgens herverpakt weer in de markt te zetten. Zo'n nieuw financieel product vermindert de wurggreep tussen banken en hun thuisstaat, een groot probleem tijdens de eurocrisis, en helpt de zwakkere eurobroeders. Volgens Dombrovskis heeft deze financiële hightech niets te maken met het eindeloos opknippen en wegmoffelen van slechte hypotheken, een praktijk die destijds aan de basis van de kredietcrisis lag.

De uitgifte van gezamenlijk schuldpapier (eurobonds) is een voorstel dat de Commissie heel voorzichtig in de week legt voor na 2019. 'Politiek, juridisch en institutioneel zeer complex', beaamt Dombrovskis. En al jaren onderwerp van verhitte discussie: Nederland en Duitsland voelen vooralsnog niets voor zo'n verevening van de financiële risico's (sterke landen betalen dan meer voor hun leningen) terwijl de zuidelijke eurolanden het beschouwen als noodzakelijke aanvulling op het gecentraliseerde monetaire beleid van de ECB. De Commissie belooft de verschillende mogelijkheden voor eurobonds op een rijtje te zetten.

Dombrovskis vindt het tevens tijd om het idee voor een speciaal stabilisatiefonds nieuw leven in te blazen. Het gaat om een fonds bedoeld om grote economische schokken in de eurolanden op te vangen. Het geld kan gebruikt worden om de investeringen op peil te houden - 'dat heeft mijn voorkeur' - of om bij te dragen aan de snel oplopende kosten voor WW-uitkeringen. Of het geld uit het bestaande EU-budget komt of uit een nieuwe heffing, laat de Commissie nog in het midden.

De discussienota over de eurozone is de derde in korte tijd van de Commissie. Eerder kwam ze met ideeën voor een socialer Europa en voorstellen om de scherpe kanten van de globalisering af te halen. Binnenkort komen er nog nota’s over een Europese defensie en over de financiering van de EU. De discussiestukken moeten het debat over de toekomst van de EU aanwakkeren. In maart presenteerde de Commissie vijf scenario’s voor de EU in 2025, variërend van minder Europa (alleen de markt) tot een bijna federale Europese staat. In september maakt de Commissie haar voorkeur bekend, eind dit jaar moeten de Europese regeringleiders de koers uitzetten.

Frisse blik

Vijftien jaar na de invoering van de euro is het tijd om met een frisse blik naar de eurozone te kijken, vindt Dombrovskis. Hij wijst erop dat de Brexit de EU-landen sowieso dichter tot elkaar brengt. 'Als Groot-Brittannië is vertrokken, zijn de eurolanden goed voor 85 procent van het bruto binnenlands product van de EU. De eurozone en de EU gaan steeds meer samenvallen.'

Maar bovenal benadrukt Dombrovskis dat het een vergissing zou zijn om voort te modderen met een euro die niet de beloofde voorspoed bracht en steunt op crisislapmiddelen. Zonder veranderingen verliezen burgers hun vertrouwen in de munt en winnen de populisten, waarschuwt de Commissie. 'De eurozone heeft niet alleen brandweerlieden nodig maar ook bouwvakkers en architecten.'


De belangrijkste voorstellen van de Europese Commissie voor een hechtere eurozone

2017-2019
- Aanpak rommelkredieten door verkoop ervan
- Europese verzekering voor spaargeld
- Europese financiële waarborg voor faillissementsfonds banken
- Gemakkelijker beschikbaar maken durfkapitaal
- EU-subsidies inzetten om hervormingen door te voeren

2019-2025
- Bundelen en herverpakken van staatsobligaties lidstaten
- Opzet voor uitgifte gezamenlijke staatsleningen (eurobonds)
- Stabilisatiefonds tegen economische schokken (investeringen op peil houden; bijdrage aan nationale werkloosheidsuitkeringen)
- Nieuwe opzet Eurogroep: eventueel vaste voorzitter; meer taken; eigen budget; gesteund door Europees ministerie van Financiën; spreekt namens alle eurolanden in internationale organisaties als IMF
- Ombouw van Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM, huidige noodfonds) tot Europees Monetair Fonds (EU-IMF)

Meer over de toekomst van de Europese Unie

De Europese Commissie heeft er genoeg van zondebok te zijn van verongelijkte burgers en premiers. De EU-landen moeten zelf de keuze maken tussen vijf scenario's over hoe de EU er in 2025 uit moet zien.

De groei van de Europese economie houdt onverminderd aan. Voor dit jaar verwacht de Europese Commissie 1,7 procent groei in de eurolanden, in 2018 loopt dit iets op naar 1,8 procent. Waarom zijn er dan toch nog zorgen?

De verwijdering tussen Europa en de Verenigde Staten hing al langer in de lucht, maar voor het eerst wordt die in zulke scherpe bewoordingen benoemd. Dit zegt Mathieu Segers, hoogleraar eigentijdse Europese geschiedenis, over de EU na G7.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden