Europa subsidieert weer boterberg en melkplas

Amper twee maanden nadat Brussel definitief besloot de Europese zuivelmarkt te liberaliseren, keert de Europese Commissie al op haar schreden terug.

Van onze verslaggeefster Yvonne Hofs

Met name Frankrijk en Duitsland hebben zwaar gelobbyd voor nieuwe steunmaatregelen. Veel Europese veehouders staat het water aan de lippen, omdat de zuivelprijzen het afgelopen jaar zijn gehalveerd (zie grafiek). In de zomer begon de melkprijs aan een vrije val en de bodem lijkt niet in zicht.

De extreme daling van de melkprijs heeft de boerenstand met een harde klap op aarde teruggebracht. De prijzen zijn terug op het niveau van 2006. Zuivelcoöperatie FrieslandCampina betaalt nu ongeveer 28 cent per kilo melk. In november 2007 was dat nog bijna 48 cent. Melkveehouders verkeerden een jaar geleden collectief in de zevende hemel, want the sky leek voor de melkprijs the limit.

De Europese boterbergen en melkplassen smolten weg als sneeuw voor de zon. De melkplas – een misleidende term, want het gaat om voorraden melkpoeder – was volledig verdampt in april 2006 en de communautaire boterpakhuizen werden in juli 2007 helemaal leeg verklaard. In juni van dat jaar zette de Europese Unie voor het eerst in veertig jaar de exportsubsidies op zuivel stop.

Landbouweconomen wezen de opkomst van China aan als belangrijkste oorzaak van de zuivelhausse. Dankzij de snel groeiende welvaart in hun land gingen de 1,3 miljard Chinezen steeds meer melk drinken. De groei van de zuivelconsumptie in Azië en Afrika was reden voor ongebreideld optimisme bij westerse zuivelexporteurs. De sector dacht dat de stijging van de vraag en de prijsexplosie structureel was.

Onder deze omstandigheden begonnen de Europese melkquota, die de productie sinds 1984 aan banden leggen, nog meer te knellen. Ze zijn ingesteld om boeren te beschermen tegen prijsdaling door overproductie. Maar in 2007 en 2008 vreesden Europese zuivelexporteurs marktaandeel te verliezen aan landen als Australië en Nieuw-Zeeland, die geen productieplafond kennen.

In november 2008 besloot de EU de melkquota met ingang van 1 april 2015 helemaal af te schaffen en tot die tijd jaarlijks te verhogen met 1 procent.

Op dat moment waren de zuivelprijzen al weer aan het dalen. Dat gebeurde deels doordat de Chinezen vanwege de sterk gestegen zuivelprijzen, de wereldwijde recessie en het melamine-melkschandaal zuivel weer de rug toekeerden. Ook kunnen de VS hun boter met dank aan de lage dollarstand tegen spotprijzen aanbieden op de wereldmarkt.

Daarnaast heeft de zuivelexport vanuit Oceanië zich deze winter hersteld, wat de prijzen onder druk zet. De hoge prijzen van 2007 waren mede het gevolg van extreme droogte in Nieuw-Zeeland en Australië. Deze twee belangrijke exportlanden produceerden dat jaar veel minder melk omdat er te weinig gras was voor de koeien.

Maar de voornaamste oorzaak van het instorten van de melkprijzen is de varkenscyclus: in reactie op de superprijzen van 2007 hebben veeboeren overal ter wereld hun melkproductie verhoogd. Ook de verhoging van de melkquota in de EU is hier debet aan. Meer aanbod leidt tot lagere prijzen.

En nu is de Europese Unie weer terug bij af. Sinds 1 januari subsidieert de EU de particuliere opslag van overtollige Europese boter en vorige week besloot de Europese Commissie om vanaf 1 maart ook zelf – vooralsnog ongelimiteerd – boter en melkpoeder op te kopen tegen een garantieprijs. Met ingang van 15 maart kunnen producenten van melkpoeder en boter weer exportsubsidies aanvragen.

De Europese landbouwsubsidies staan eerlijke wereldhandel in de weg en leiden volgens critici tot het dumpen van goedkope landbouwproducten in Afrika. Nederland heeft zich daarom altijd sterk gemaakt voor het afbouwen van de Europese landbouwsubsidies. Minister Verburg van Landbouw keurt het hervatten van de exportsubsidies dan ook af.

Ook LTO Nederland blijft voor liberalisering. Volgens de belangenorganisatie lokken de subsidies alleen maar nieuwe prijsdalingen uit.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden