Europa neemt afscheid van de erfenis van Mansholt

'De duistere krachten van de landbouw', omschreef Poul Nielson het proces ooit. Als Europees Commissaris voor Ontwikkelingshulp stuit de Deen telkens weer op dé inconsistentie van Europa....

In de 'historische' wijzigingen in het landbouwbeleid waarover de Europese landbouwministers het donderdag eens zijn geworden, lijken Nielsons 'duistere krachten' te hebben verloren. Het akkoord belichaamt de nieuwe wereldorde: na 45 jaar is landbouw niet langer de spil van de Europese politiek.

Voortaan krijgen boeren geen subsidie die gekoppeld is aan hun productie, maar een vaste uitkering. Deze ontkoppeling moet de prikkel tot overproductie tegengaan. Boterbergen, melkplassen en wijnmeren moeten tot het verleden gaan behoren, alsmede het dumpen daarvan in ontwikkelingslanden, waarmee lokale structuren worden verwoest.

Ook consumenten in het Westen moeten profiteren. Nu betalen zij te veel voor voedsel, volgens de OESO. Hervorming was onontkoombaar. Anders zou na de toetreding van Polen met zijn talloze onrendabele boerenbedrijfjes het EU-budget bezwijken. Bovendien stijgt de druk vanuit de WTO op Europa, de zondebok in de kwestie landbouwliberalisatie.

Het is de ingrijpendste verandering in het gemeenschappelijk landbouwbeleid sinds het werd ontworpen door de legendarische PvdA'er Sicco Mansholt, van 1958 tot 1973 lid van de Europese Commissie. Toen moest Europa nog voedsel importeren, en waren oorlog en honger recente geschiedenis. Mansholt voerde minimumgarantieprijzen en exportsubsidies in.

Dat het Franse verzet tegen versobering ook ditmaal zo diepgeworteld bleef, volgt uit de geschiedenis. Frankrijk ging in 1956 pas akkoord met Europese integratie na de verzekering dat Franse boeren hun overschotten aan suikerbieten en graan aan Europa kwijt konden. Zo wentelde Frankrijk de financiering van zijn onrendabele landbouw af op de EU.

Nu draagt de Commissie de visie uit dat landbouw niet 'zomaar een sector' is. De boer produceert ook collectieve goederen - dierenwelzijn, landschapsbeheer - en verdient daarvoor een beloning. Daarom gaat een deel van de inkomenssteun naar deze doelen.

Kritiek is volop mogelijk. Het akkoord hangt van Brusselse compromissen aan elkaar. Zo mogen landen vasthouden aan het oude systeem als het platteland dreigt leeg te lopen. Graan- en vleesboeren mogen de oude steun deels houden. De minimumprijzen voor granen zijn gebleven na een succesvolle Franse blokkade. Het beleid blijft waarschijnlijk even duur: 40 miljard euro.

Bovendien is het meest verstorende bolwerk nog niet aangepakt: de dichtgetimmerde suikermarkt, die de EU tot grootste suikerexporteur ter wereld heeft gemaakt, tot schade van suikerproducenten in het Zuiden.

Nog niet álle duistere krachten zijn verslagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden