EU-verdrag zet milieuwetten onder druk

De Europese Commissie heeft vrijhandelsverdragen met Canada en de Verenigde Staten in de maak die vergaande gevolgen kunnen hebben voor de milieuwetgeving in EU-landen. De verdragen bieden buitenlandse investeerders de mogelijkheid compensatie te eisen als ze worden gehinderd door wetgeving. Dit kan ertoe leiden dat EU-landen hun milieuwetgeving versoepelen om schadeclaims te voorkomen.

Koeltorens van Vattenfall bij Cottbus, Duitsland. Beeld reuters

De afspraken staan beschreven in het ontwerphandelsakkoord met Canada dat in handen is van de Volkskrant. In het akkoord is een zogeheten geschillenclausule opgenomen. Langs deze weg kunnen buitenlandse investeerders van EU-lidstaten compensatie eisen wanneer een nationale wet of maatregel de investeringsvoorwaarden verandert. Milieuorganisaties en leden van het Europees Parlement vrezen dat bedrijven met het verdrag in de hand Europese landen onder druk zullen zetten.

Dat is niet onrealistisch, zegt Jan Kleinheisterkamp, docent aan de London School of Economics en gespecialiseerd in geschillenclausules. Hij wijst op een geschil tussen het Zweedse energiebedrijf Vattenfall en de Duitse staat. Het handelsakkoord tussen Zweden en Duitsland bevat al een geschillenclausule. Vattenfall beroept zich op de clausule om 3,7 miljard euro te eisen van Duitsland, nadat de regering heeft besloten de kerncentrales te sluiten. De zaak is nog in behandeling.

Geschillenclausules
Milieuorganisaties stellen vast dat bedrijven vaker gebruikmaken van geschillenclausules om hun investeringen te beschermen. Zo kunnen private ondernemingen overheden onder druk zetten, zegt juridisch expert Andrea Carta van Greenpeace. Als een land het boren naar schaliegas wil verbieden of beperken, kunnen buitenlandse bedrijven die daarin hebben geïnvesteerd met de clausule compensatie eisen.

'Zo worden lidstaten in hun soevereiniteit aangetast', zegt PvdA-europarlementariër Judith Merkies. 'De zoektocht naar economische groei mag er niet toe leiden dat multinationals een voet tussen de deur krijgen in het opstellen van onze milieuwetgeving.'

De Europese Commissie verwacht juist veel voordelen van de handelsakkoorden. Een studie uit 2008 voorspelt dat een akkoord met Canada de onderlinge handel met ongeveer de helft laat toenemen. Tot 2008 sprak de EU via de Wereld Handelsorganisatie (WTO) over een wereldwijd handelsakkoord, maar die onderhandelingen liepen vast. Sindsdien probeert de Europese Commissie met landen afzonderlijk in gesprek te gaan. Dit jaar worden akkoorden verwacht met Canada en Singapore. Met veel andere landen is de Commissie in gesprek.

De D66-europarlementariër Marietje Schaake, betrokken bij de onderhandelingen met de VS, vindt de kritiek begrijpelijk. 'Investeringsfondsen kunnen via de verdragen nieuw beleid aanvechten, vertragen of beïnvloeden. Maar de kritiek moet niet worden overdreven. Het mechanisme creëert garanties voor bedrijven en kan daardoor bijdragen aan het stimuleren van wederzijdse investeringen.'

Voordat een handelsakkoord wordt gesloten, moeten het Europees Parlement en de EU-lidstaten ermee instemmen. Nederland is voor, Duitsland en Frankrijk zouden bedenkingen hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden