Reportage

Er zijn weer Amerikaanse banen. Maar wat zegt dat?

De Fed verhoogt vandaag waarschijnlijk de rente, voor het eerst in tien jaar: het gaat goed. Er is weer werk, ook in Allentown. Maar niet iedereen is geschikt voor de banen.

Michael Persson
Allentown in de staat Pennsylvania, is gewoon een allemansstadje met 120 duizend inwoners Beeld .
Allentown in de staat Pennsylvania, is gewoon een allemansstadje met 120 duizend inwonersBeeld .

Hij heeft het formulier op de computer nog niet ingevuld of zijn telefoon gaat al. Gerry Hoskins, een man van vijftig met een vrouw en vier kinderen, loopt snel het Careerlink-arbeidsbureau van Allentown uit, naar buiten, waar hij niet hoeft te fluisteren - nu is het van belang goed verstaanbaar te zijn, gedecideerd over te komen. Natuurlijk kan hij woensdag! Hij loopt weer naar binnen. Hij mag op gesprek komen, zegt hij trots tegen de baliemedewerkster. Een schoonmaakbaan in het ziekenhuis. 9,50 dollar (8,50 euro) per uur. 'Het is alsof ik een heuvel op moet vechten, maar ik heb weer uitzicht.'

Gerry Hoskins Beeld Michael Persson
Gerry HoskinsBeeld Michael Persson

Er is weer werk in Amerika. Hoogstwaarschijnlijk zal de Fed, het gezelschap van centrale bankiers in Amerika, woensdag voor het eerst in bijna tien jaar de rente verhogen. Een veelbetekenend gebaar: het gaat zo goed dat de kuur waarmee de financiële crisis werd bestreden kan worden afgebouwd. Geld lenen, jarenlang bijna gratis, wordt weer wat duurder gemaakt.

Het gaat goed, en toch zijn er mannen van vijftig die 9,50 dollar per uur verdienen. Waarom gaan die lonen niet omhoog, als er bijna geen werklozen meer zijn? Kwestie van vraag en aanbod. Ergens, in plaatsen als Allentown, is het aanbod aan potentiële arbeiders kennelijk zo groot dat de prijs voor arbeid niet omhoog hoeft.

Allentown

Allentown, in de staat Pennsylvania, is geen San Francisco of New York, waar de nieuwe rijken in chic-rauwe cafés ambachtelijke biertjes van een tientje drinken. Het is gewoon een allemansstadje met zo'n 120 duizend inwoners, in oude Victoriaanse rijtjeshuizen verspreid over de heuvels, met een betonnen brug die in 1913, in de tijd van kolen en staal, de grootste van het land was. Hier zijn de cafés nog gewoon rauw, en drinken ze nog Budweisers voor 1,40. Aan de bar wordt gerookt.

Het is een stad die óók bloeit, op zijn eigen manier. De snelwegen staan vol vrachtwagens, op weg van en naar de productie- en distributiecentra rond de stad. Amazon verpakt er zijn bestellingen, Samuel Adams brouwt er zijn bier, bakker Bimbo bakt er zijn broodjes. In een advertentie op de radio klinkt voortdurend de roep om heftruckchauffeurs voor Nestlé, dat hier zijn water bottelt.

De werkloosheid is gehalveerd van een piek van ruim 13 procent in 2012 tot iets meer dan 6 procent nu. Daarmee zitten ze bijna op het Amerikaanse gemiddelde van 5 procent.

'We zijn een goedlopend systeem', zegt Nancy Dischinat, de trotse directeur van de Lehigh Valley Workforce Investment Board, het arbeidsbureau van Allentown, terwijl ze op een vel papier een driehoek tekent. Economie, beroepsbevolking, onderwijs: dat zijn de punten die met elkaar in verbinding moeten staan. 'Die drie laten we zo goed mogelijk op elkaar aansluiten. En dan krijg je zo veel mensen aan het werk.'

'We're living here in Allentown, and they're closing all the factories down', zong Billy Joel in de vroege jaren tachtig. Maar inmiddels zijn er dingen veranderd. In een strategiedocument vol actiepunten laat Dischinat de toestand van de arbeidsmarkt zien. De werkgelegenheid in de maakindustrie daalt nog steeds, doordat bedrijven vertrekken of robots inzetten - samen kost dat zeshonderd banen de komende jaren. Maar er zijn wel steeds meer vrachtwagenchauffeurs nodig, en medewerkers in de zorg, en allerhande vaklui. Belangrijk knelpunt: de meeste werkzoekenden missen die vaardigheden.

'Ik heb hier vandaag vijf kandidaten gehad, maar er zit niet veel bij', zegt Robert Moux, eigenaar van een bedrijf dat huizen isoleert. Hij zit vandaag achter een tafel in het banencentrum op zoek naar werknemers. Hij probeert van alles: advertenties, Facebook, banenmarkten. Maar niks. 'Ik heb een busje vol spullen om aan de slag te gaan, maar ik kan de mensen niet vinden.'

Robert Moux Beeld Michael Persson
Robert MouxBeeld Michael Persson

Verborgen werklozen

Daar, in zo'n gespecialiseerde branche, lijken de lonen wel iets te gaan stijgen - mensen beginnen door te krijgen dat ze schaars zijn en nemen geen genoegen meer met de 13 dollar die Moux als startuurloon biedt. 'Moet ik de lonen opschroeven? Maar als ze voor het geld bij mij komen werken, gaan ze voor het geld ook zo weer ergens anders heen.'

Gerry Hoskins, de man die op sollicitatiegesprek mag voor de schoonmaakbaan in het ziekenhuis, heeft zich ook aangemeld bij Moux ('Je kunt het altijd proberen'), maar weet dat zijn kansen klein zijn. Hij zit in een ander segment: dat van de laaggeschoolde werkzoekenden die weinig kunnen. Daar, in die sector, is zeker werk - maar zijn ook meer dan genoeg gegadigden.

Want de werkloosheid mag dan wel laag zijn, er houdt zich ook nog een leger verborgen werklozen schuil in de statistieken. Na de financiële crisis van 2008 kwamen miljoenen Amerikanen op straat te staan, die zich nooit meer officieel gemeld hebben als werkzoekenden. Met 62,5 procent is de arbeidsmarktparticipatie op het laagste niveau sinds 1978.

Bovendien heeft één op de vijf werkenden, heel on-Amerikaans, een deeltijdbaan. Onder hen veel mannen en vrouwen die wel meer willen werken, maar niet te zien zijn in de werkloosheidscijfers. Die twee groepen zorgen samen voor een reservoir dat de lonen laag houdt.

Hoskins is een wandelend voorbeeld. Hij heeft nu een deeltijdbaantje, en verdient daarin 11,50 per uur. Straks, als die nieuwe baan in het ziekenhuis doorgaat, wordt het dus twee dollar minder. 'Maar ik kan meer uren maken, dus verdien ik meer', redeneert Hoskins. 'Ik moet voor mijn gezin zorgen.'

De druk op de lonen is duidelijk sinds de crisis. De jaarlijkse nominale stijging van soms bijna vier procent ging in 2008 omlaag naar 2 procent - nauwelijks genoeg om de inflatie bij te benen. De laatste maanden houden werknemers reëel wel wat meer over, vooral omdat de energieprijzen zijn gedaald. Maar de lage loongroei draagt bij aan de groeiende ongelijkheid in de Verenigde Staten; kennelijk belandt de groeiende welvaart niet bij arbeiders, maar bij de investeerders.

En die investeerders vinden het best, deze arbeidsmarkt met een poel aan laaggeschoolde arbeiders.

Bij de bushalte op het industrieterrein een paar kilometer verder staat Ronald Wenz, een jongen van 19 voor wie studeren te duur was en die liever muziekproducent zou zijn. Hij is net weggelopen uit het magazijn van onlinewinkelcentrum Amazon, waar hij met een winkelwagentje rondloopt om kerstbestellingen uit de schappen te pakken. Stevig werk: hij loopt elke dag zo'n 40 kilometer, zegt hij; 12 dollar per uur verdient hij ermee. 'Als ik deze baan niet had, zou het moeilijk worden.'

Wenz is er eerder mee opgehouden vandaag. 'Ik ben zo moe', zegt hij. Krijgt-ie een strafpunt voor. Ziekmelden 's ochtends is anderhalf strafpunt, na zes strafpunten wordt hij ontslagen. Voor hem duizend anderen.

Ronald Wenz Beeld Michael Persson
Ronald WenzBeeld Michael Persson

Renteverhoging vandaag verwacht

De Amerikaanse centrale banken hebben beloofd hun besluiten goed te communiceren, zodat paniek op de financiële markten wordt voorkomen. Als voorzitter Janet Yellen van de centrale banken in de VS, de Fed, de markt niet wil verrassen zal ze vandaag bekend maken dat de rente met 0,25 procent wordt verhoogd.

Uit alle peilingen blijkt dat een meerderheid van het tien leden tellende rentecomité voorstander is van een verhoging, al is het alleen maar om een einde te maken aan alle speculaties. Drie van de vier analisten denken ook dat de rente omhoog zal gaan.

De renteverhoging is voor 75 procent ook ingeprijsd in de markt. Maar dat geldt niet voor de vervolgstappen. De rente blijft ook bij een verhoging van 0 naar 0,25 procent ongekend laag. De Fed wil de rente uiteindelijk stapsgewijs verhogen naar 1 procent in de loop van volgend jaar en naar een meer normaal niveau van 2 procent op middenlange termijn.

De Fed moet zowel letten op de werkgelegenheid als de prijsstabiliteit. De officiële werkloosheid is gedaald naar een niveau dat een verhoging rechtvaardigt, maar de inflatie is nog lang niet op het door de Fed gewenste niveau van 2 procent.

Franck Dixmier, hoofd obligatiestrategie van belegger Allianz Global Investors: 'De inflatie heeft momenteel met tegengestelde krachten te maken: aan de ene kant is er de deflationaire druk door de lagere grondstofprijzen en aan de andere kant is er inflatiedruk vanuit de aantrekkende arbeidsmarkt. Ik denk dat Yellen daarom zal afwachten met het aankondigen van een tweede verhoging.'

Richard Clarida van vermogensbeheerder PIMCO verwacht even-eens dat het verhogen van de rente zeer geleidelijk zal plaatsvinden. De Fed wil niet te ver vooruitlopen op de groei van de Amerikaanse economie die nog altijd niet overtuigend is en zelfs afvlakt. Door een hogere rente worden kredieten duurder, net zoals hypotheken. De Fed wil geen dalende investeringen en ineenstorting van de huizenprijzen riskeren.

Daarnaast is er ook een mondiaal risico. Opkomende markten vrezen dat een hogere rente in de VS tot een enorme kapitaalvlucht van dollars kan leiden, waardoor hun valuta onder grote druk zullen komen te staan.

Van onze verslaggever Peter de Waard

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden