nieuwsmilieu

Er komt statiegeld op plastic flesjes: 15 cent, vanaf juli 2021

Er komt statiegeld op plastic frisdrankflesjes. Dat zal ingaan per 1 juli volgend jaar. De flesjes kunnen worden teruggebracht in supermarkten, op stations, bij tankstations en bij cateraars.

Afval bij elkaar geveegd.Beeld ANP

Daarmee maakt staatssecretaris Stientje van Veldhoven van Infrastructuur en Milieu een einde aan twintig jaar politieke strijd en evenzolang verzet van, vooral, de supermarkten. Jaarlijks worden 800 miljoen kleine plastic flesjes verkocht, en daarvan belanden er 100 miljoen op straat. Statiegeld moet die hoeveelheid verminderen.

Voor blikjes (voor bier, frisdrank en water) treft Van Veldhoven alvast voorbereidingen voor invoering van statiegeld. Als het bedrijfsleven daaraan wil ontkomen, moet het de hoeveelheid blik in het zwerfafval binnen een jaar met 70 tot 90 procent verminderen.

De kans dat dat lukt, is bijna nul, maar het is een beproefde tactiek van Van Veldhoven. Kort nadat ze aantrad als staatssecretaris, in 2017, zette ze de supermarkten voor het blok. De hoeveelheid flesjes in zwerfafval moest met minstens 70 procent omlaag. Zo niet, dan kwam er statiegeld. De supermarkten, die altijd tegen verplichte statiegeldsystemen waren, konden dit doel, minder zwerfafval, niet afwijzen.

Een jaar eerder

In september vorig jaar bleek al dat de hoeveelheid zwerfflesjes alleen maar toenam. Van Veldhoven trekt nu, een jaar eerder dan ze aanvankelijk van plan was, de conclusie. Het systeem wordt pas per 1 juli volgend jaar ingevoerd, om het bedrijfsleven de tijd te geven het retoursysteem te organiseren. Het statiegeld zal 15 cent per flesje bedragen. De kosten zijn voor het bedrijfsleven zelf.

De supermarkten zullen nog wel eens vertwijfeld terugdenken aan hun geblunder in 2012. Toen was het hen bijna gelukt om het statiegeld op plastic helemaal afgeschaft te krijgen, ook voor grote plastic flessen. Joop Atsma, staatssecretaris in het eerste (door PVV gedoogde) kabinet Rutte, had het besluit al genomen. De supermarkt moesten nog aan enkele makkelijk haalbare voorwaarden voldoen. Zoals stoppen met pvc-houdende verpakkingen. Matchpoint voor de tegenstanders van statiegeld.

Maar met de val van het kabinet verdween Atsma. Zijn opvolger Wilma Mansveld bleek minder soepel. Zij constateerde dat de supermarkten nog steeds pvc-verpakkingen op hun schappen hadden, en weigerde daarom het statiegeld af te schaffen.

Omstreden onderzoek

Daarmee keerden de kansen. Atsma had zich gebaseerd op uiterst omstreden onderzoek van de Wageningen Universiteit, gefinancierd door de supermarkten, waaruit zou blijken dat het statiegeldsysteem de ondernemingen 6 cent per flesje zou kosten. Maar andere wetenschappers, waaronder CE Delft, toonden aan dat de netto kosten slechts rond 3 cent bedragen. En alleen met een statiegeldsysteem kon de oude fles weer worden gebruikt om er nieuwe van te maken.

De supermarkten hadden een helder belang om tegen statiegeld te zijn: het kost hen ruimte en tijd, en dus geld. Hun brancheorganisatie CBL, politiek invloedrijk en goed gefinancierd, leek jarenlang aan de winnende hand.

Maar de pleitbezorgers van statiegeld bleken niet te onderschatten. De spil in deze lobby is Recycling Netwerk, een netwerk met onder meer Milieudefensie, Greenpeace en Natuur & Milieu. Ook Recycling Netwerk kon beschikken over veel geld. In september vorig jaar presenteerde het nog een onderzoek naar ‘scherp’. Geregeld blijken koeien te sterven doordat ze tot scherpe scherven gemaaide stukjes blik naar binnen krijgen.

Maar liefst 80 procent van de kosten van Recycling Netwerk zouden zijn betaald door het Noorse bedrijf Tomra. Dat was geen liefdadigheid: Tomra heeft 70 procent van de markt voor retoursystemen voor statiegeld in handen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden