Reportage

'Er bestaat een risico dat Zubiate bewijsmateriaal vernietigt'

De Braziliaanse justitie jaagt in het omkoopschandaal rond het staatsoliebedrijf Petrobas op Robert Zubiate, een oud-bestuurder van SBM Offshore die nog steeds in functie zou zijn.

In de haven van Niteroi in Brazilië is de Cidade de Marica afgemeerd, een schip van SBM Offshore dat wordt gebruikt om aardolie en -gas van productieplatforms op te slaan.

Topmanager Robert Zubiate van SBM Offshore kan in Brazilië 15 jaar cel krijgen wegens actieve corruptie en het vormen van een criminele organisatie. Hetzelfde geldt voor Tony Mace en Didier Keller, oud-bestuursvoorzitters van het Nederlandse bedrijf. De op handen zijnde schikking met de Braziliaanse Rekenkamer, waarvoor SBM 245 miljoen dollar (223 miljard euro) heeft gereserveerd, heeft geen invloed op deze strafzaak.

Zubiate was jarenlang vice-president van SBM op het Amerikaanse continent. SBM ontkent noch bevestigt dat de manager nog altijd actief is in die functie. 'Dat is vertrouwelijke informatie', aldus woordvoerder Paula Blengino. Hoe dan ook, zodra Zubiate voet zet op Braziliaanse bodem, zal de politie hem in de boeien slaan. 'Ik weet zeker dat Zubiate nog altijd werkzaam is voor SBM', aldus aanklager Leonardo Cardoso, die het arrestatiebevel liet uitvaardigen. 'Er bestaat een risico dat hij bewijsmateriaal vernietigt.'

Oordeel van de rechter afwachten

Of en wanneer SBM schikt met de Rekenkamer, is voor Cardoso irrelevant. 'Dat staat volledig los van het strafrechtelijk proces', legt de aanklager uit vanuit zijn kantoor in Rio de Janeiro. 'De drie moeten het oordeel van de rechter afwachten. Voor hen behoort een schikking niet tot de mogelijkheden, daarvoor zijn de misdaden waarvan ze worden verdacht te ernstig.' Op actieve corruptie staat maximaal 12 jaar cel, voor het vormen van een criminele organisatie kunnen ze nog eens 3 jaar krijgen.

Volgens het Braziliaanse Openbaar Ministerie heeft SBM tussen 1997 en 2012 zeker 42 miljoen euro aan steekpenningen betaald aan semi-staatsoliebedrijf Petrobras. De betalingen verliepen grotendeels via lobbyist Julio Faerman, die de gang van zaken uit de doeken deed in ruil voor strafvermindering. Faerman stak een deel van de opbrengst in eigen zak, de rest ging naar medewerkers van Petrobras. Die verdeelden op hun beurt de buit met corrupte politici.

In ruil voor de steekpenningen kreeg het van oorsprong Schiedamse SBM grote opdrachten voor de bouw van olieplatforms. In de onderzochte periode sloot SBM voor zo'n 27 miljard euro aan contracten af met Petrobras, dat uitgroeide tot de belangrijkste klant van het bedrijf. SBM is een van de vele bedrijven die op die manier contracten in de wacht sleepten. Het zogenoemde 'Petrolão' is het grootste corruptieschandaal dat ooit aan het licht kwam in Brazilië.

Frauduleus

Nadat de wantoestanden bij SBM bekend waren geworden, begon het Nederlandse Openbaar Ministerie een onderzoek naar de omkooppraktijken. Niet alleen in Brazilië, ook in Equatoriaal Guinea en Angola bleek het bedrijf op frauduleuze wijze contracten te hebben binnengehaald. In 2014 betaalde SBM 240 miljoen dollar aan het OM, bijna de grootste schikking uit de Nederlandse geschiedenis.

Maar daarmee was de kous voor Brazilië niet af. Petrobras had SBM inmiddels uitgesloten om mee te dingen naar contracten en zowel de Rekenkamer (CGU) als het OM onderzoeken de illegale praktijken van het Nederlandse bedrijf in Brazilië. De CGU buigt zich over de vraag of het bedrijf zich heeft verrijkt via fraude en illegale contracten, het OM vervolgt de verantwoordelijke personen.

'Wij bekijken eerst of het bedrijf schuldig is, en leggen vervolgens een boete op', vertelt een woordvoerder van de CGU. 'Over de hoogte van de boete onderhandelen we met het betreffende bedrijf. Het is afhankelijk van de schade die is aangericht en de mate waarin een bedrijf meewerkt aan het onderzoek. Als een bedrijf schuldig blijkt maar weigert de boete te betalen, wordt het uitgesloten van aanbestedingen binnen de Braziliaanse overheid en semi-staatsbedrijven.'

Zo ver zal het bij SBM niet komen. 'SBM toonde van het begin af aan bereidheid om tot een akkoord te komen', aldus de woordvoerder. 'Het bedrijf laat zien de problemen te erkennen en aan te pakken.'

Deze maand rond

De woordvoerder wil geen bedragen noemen, maar twee weken geleden liet SBM-bestuursvoorzitter Bruno Chabas bij de presentatie van de jaarcijfers weten 245 miljoen dollar te hebben gereserveerd voor het akkoord. Braziliaanse media meldden op basis van bronnen bij de Rekenkamer hetzelfde bedrag. Volgens diezelfde bronnen moet de deal deze maand nog rondkomen.

Na de presentatie van de jaarcijfers kelderde het aandeel SBM. Niet alleen vanwege het nieuws over de boete, maar ook omdat Chabas bekendmaakte dat de Amerikaanse autoriteiten het onderzoek naar corruptie binnen SBM weer hebben heropend. Als het bedrijf ook daar schuldig wordt bevonden, ligt nog een boete op de loer.

Bestuursvoorzitter Chabas stond zelf ook even op de verdachtenlijst van het Braziliaanse OM. Hij zou de omkooppraktijken bewust hebben verzwegen en onvoldoende hebben meegewerkt aan het onderzoek. Commissaris Sietze Hepkema, in 2012 juist aangesteld om schoon schip te maken in het bedrijf, werd van hetzelfde beschuldigd. SBM kocht de zaak tegen beide mannen in december af voor 110 duizend euro.

'We gaan er alles aan doen'

Voor de overgebleven verdachten van SBM is het afwachten. Hun zaak kan nog jaren duren. Tientallen andere verdachten in het corruptieschandaal rondom het oliebedrijf zijn inmiddels veroordeeld. Onder hen oud-directieleden van Petrobras, topmannen uit de Braziliaanse bouwsector en politici. 'Als Zubiate, Keller en Mace worden veroordeeld, zullen we er alles aan doen om ervoor te zorgen dat ook zij hier hun straf uitzitten', aldus aanklager Cardoso.

Cardoso hoopt dat de strafzaak bijdraagt aan een gezonder investeringsklimaat in Brazilië. 'We graven heel diep, net zolang tot we alle misstanden boven hebben', zegt hij. 'Hiermee maken we duidelijk dat dit soort praktijken niet meer geaccepteerd worden in Brazilië.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden