En weer kraait de belegger victorie

Voor Europa was 2014 financieel geen jaar om trots op te zijn. De economie kwakkelde, spaarders zagen met lede ogen aan hoe hun geld minder waard werd, de euro daalde, fraude leek schering en inslag. Maar de belegger ontsprong de dans. Tot vier keer toe kelderden de koersen en even vaak herstelden ze zich spectaculair.

Handelaren op de beurs van Argentinië: Met een winst van 58,9 procent was deze beurs koploper in 2014, ondanks de crisis in het land.Beeld afp

Naast een goed sportjaar was 2014 ook een goed beleggingsjaar. Voor het derde jaar achtereenvolgende jaar waren beleggers de grote winnaars. Het rendement was niet fantastisch zoals in 2012 en 2013, toen het in de dubbele cijfers eindigde. Maar het was meer dan goed.

De Amsterdamse graadmeter sloot de laatste handelsdag op 424,47 punten. Vorig jaar sloot de beurs op 401,79 punten. Dat is een winst van 5,6 procent. Als daar het gemiddelde dividend van 3 procent bij wordt opgeteld komt het totale rendement op een Nederlandse aandelenportefeuille uit op bijna 9 procent. Weinig mensen zullen een dergelijke salarisverhoging hebben gehad. Hiermee heeft Thomas Piketty, de econoom van het jaar, een nieuw bewijs dat het veel gemakkelijker is geld met geld te verdienen dan geld met arbeid.

Obligaties deden het nog beter dan aandelen. Door de enorme vraag liepen de koersen op. Het gevolg was wel dat het rendement op tienjarige leningen daalde tot 0,67 procent in Nederland en 0,54 procent in Duitsland. Dat was slecht voor nieuwkomers op de obligatiemarkt, maar heel goed voor degenen met een bestaand pakket.

Geen reden voor beleggingsfeestje

Veel reden voor een nieuw beleggingsfeestje was er eigenlijk niet. Zeker niet in Europa. De economie kwakkelde. Werknemers werden in 2014 nog onzekerder over hun baan. Fraude leek schering en inslag. Spaarders zagen met lede ogen aan hoe hun geld minder waard werd. De salarissen stagneerden en de euro daalde.

Positieve signalen waren een toenemend vertrouwen van consumenten, een herstel van de Amerikaanse economie en een meer dan gehalveerde olieprijs. Het Internationaal Monetair Fonds noemde 2014 een overgangsjaar van slechte naar goede tijden, maar dat etiket werd ook al op 2010, 2011, 2012 en 2013 geplakt zonder dat zich daarna ook een overgang manifesteerde.

Ondanks stijgende koersen was het ook voor beleggers geen ontspannen jaar. Integendeel. Volatiliteit, een vloek die bijna al in het oud-Nederlands woordenboek was bijgezet, keerde terug. De koersen schoten het hele jaar wild op en neer. Vier keer kelderden de koersen in sneltreinvaart tot onder het niveau van 2013: na de annexatie van de Krim, na het neerhalen van MH17, na tegenvallende groeicijfers uit China en na het ineenstorten van de olieprijs. Maar vier keer herstelden ze zich even spectaculair. De AEX bereikte begin december met 432 punten alsnog de hoogste stand sinds 2008, maar zag de jaarwinst vervolgens in twee weken verdampen. De eindejaarsrally zorgde er alsnog voor dat 2014 toch als een positief beursjaar de boeken in kan.

Amerikaanse beurzen

De Amerikaanse beurzen gingen in 2014 sterker omhoog dan de Europese. De Dow (index van 30 fondsen) en de S&P (index van 500 fondsen) braken dit jaar record op record en staan respectievelijk 7,5 en 11,4 procent hoger dan aan het einde van 2013. De Nasdaq, de beurs van hightechbedrijven, won dit jaar 13,4 procent, vooral dankzij de sterke koersstijging van het aandeel Apple. Met een beurswaarde van 647 miljard dollar (535 miljard euro) is Apple nu het duurste beursbedrijf ooit: het nieuwe Big Blue (IBM). De waarde van Amerikaanse aandelen steeg volgens berekeningen van persbureau Bloomberg in 2014 met zo'n 1.100 miljard dollar.

De Amerikaanse beurzen werden geholpen door het herstel van de eigen economie waarvan de groei inmiddels al rond de 5 procent op jaarbasis ligt. Daarnaast ging de Federal Reserve nog tot oktober door met het pompen van geld in de economie door het opkopen van staatsobligaties. Van de 4 biljoen dollar die de Fed via de zogenoemde kwantitatieve verruiming in de economie heeft gestoken zit een groot deel nu vast in Amerikaanse aandelen. Inmiddels is het programma van de Fed afgelopen. Maar dat kon niet beletten dat de Dow in de laatste week nog de grens van 18 duizend punten overschreed, hoewel dat op oudjaarsdag niet kon worden vastgehouden. Opvallend was dat IBM - het 'oude' Big Blue - voor het tweede achtereenvolgende jaar het slechtst presterende Dow-fonds was. Binnen de S&P was het aandeel Southwest Airlines in het afgelopen jaar de absolute uitblinker met een koersstijging van bijna 124 procent. De eigenaar van boorplatformen Transocean presteerde daar het slechtst met een daling van ruim 62 procent.

Argentinië en AEX

Opvallend is dat de best presterende beurs wereldwijd in 2014 die van Argentinië was. De Buenos Aires Merval Index won 58,9 procent ondanks de crisis in het land waar ook voor 2015 een krimp en een inflatie van 30 procent worden voorspeld. Daarna kwam de Chinese beurs. De Shanghai Composite Index steeg 52,4 procent. De slechtste beurzen van de wereld in 2014 zijn geen verrassing: die van de olie-exporterende landen en in het Westen weinig geliefde landen Rusland en Venezuela.

De AEX-index bleef keurig in de pas lopen van de Morgan Stanley World Index (MSCI), hetgeen niet verrassend is gezien het bijna exotische gezelschap van fondsen dat zich op het Damrak heeft laten noteren. Een aantal van de in de AEX opgenomen beursfondsen is buitenlands, terwijl de andere het overgrote deel van hun activiteiten in het buitenland hebben.

Op de Nederlandse aandelenmarkt was dan ook de Franse kabelmaatschappij Altice in 2014 de grote winnaar. Het fonds ging eind januari voor 28,25 euro per aandeel naar de beurs en is sindsdien ruim 130 procent in waarde gestegen. In de AEX heeft het inmiddels de plek ingenomen van de Nederlandse kabelmaatschappij Ziggo, die dit jaar in handen kwam van UPC-moeder Liberty Global. Chipmachinefabrikant ASML, dat zich van de groeibriljant tot het paradepaardje van de Nederlandse bedrijfsleven heeft ontwikkeld, won in 2014 bijna eenderde van de beurswaarde. ASML telt inmiddels bijna veertienduizend werknemers en is van plan tot 2020 de omzet te verdubbelen tot 10 miljard euro. En dat is niet onmogelijk gezien het feit dat het nog altijd lukt kleinere en snellere chips te maken, waardoor de vraag naar machines voor de chipsproductie zal blijven toenemen.

(tekst loopt door onder de illustratie)

Beeld VK Graph

Grote winnaars en verliezers

Andere grote winnaars van dit jaar waren de informatieleveranciers Reed Elsevier en Wolters Kluwer, die ongeveer 25 procent in koers stegen. Er blijkt een lucratieve markt te blijven bestaan voor vakinformatie aan speciale doelgroepen als juristen, accountants, medisch specialisten en academici, of dat nu op papier of online wordt geleverd. Vastgoedbedrijf Corio won 24 procent, terwijl het aandeel Heineken 20 procent meer waard werd.

Aan de andere kant van de schaal zag het ingenieursbureau Fugro 60,2 procent van zijn beurswaarde verdampen. Het bedrijf werd door beleggers afgestraft voor de verschillende winstwaarschuwingen van dit jaar en de schandaaltjes rond enkele bestuurders. Oorzaak van de winstwaarschuwingen waren vooral de daling van de olie- en van de gasprijs. Maar dat ging gepaard met ongelukkige privétransacties in eigen aandelen van bestuurders die onder meer mister Fugro Gert-Jan Kramer zijn positie als commissaris kostten nadat de VEB zijn integriteit in twijfel had getrokken.

Ook SBM Offshore had last van de dalende olieprijs, maar meer nog van de omkoopschandalen. De maritiem dienstverlener werd verdacht van het betalen van steekpenningen in Afrika en Brazilië, van 2007 tot en met 2011. Hoewel eerder dit jaar een schikking van 240 miljoen dollar werd getroffen met het Openbaar Ministerie in Nederland, is de zaak nog niet afgerond. Onder meer de Braziliaanse justitie zit het AEX-fonds nog op de huid.

Imtech, dat uit de AEX viel, moest bloeden vanwege boekhoudfraude in Polen en Duitsland. De technisch dienstverlener wist met een enorme aandelenuitgifte (600 miljoen euro) en de verkoop van de ict-divisie (255 miljoen euro) zijn schuldenlast terug te dringen en de banken te paaien. Het verleden blijft de voormalige beurslieveling voorlopig nog achtervolgen.

Ordina werd geconfronteerd met onregelmatigheden bij aanbestedingen en opdrachten van de overheid. De automatiseerder wordt beticht van structurele fraude bij het binnenhalen van overheidsopdrachten in de periode 2005-2010. In het voorjaar presenteert het bedrijf de uitkomsten van eigen onderzoek naar de mogelijke malversaties.

Zet het herstel door?

Nederland is geen uitzondering. Ook internationaal wordt nog altijd schoon schip gemaakt. Na het zogenoemde Libor-schandaal, het manipuleren van rentetarieven, moesten banken massaal miljardenboetes betalen voor het afkopen van vervolging bij het manipuleren van valutakoersen. In totaal betaalden banken en financiële instellingen bijna 60 miljard dollar aan met name de Amerikaanse overheidsinstellingen.

Of het herstel in 2015 doorzet of dat het weer een overgangsjaar wordt, is onduidelijk. Als de economie in de VS verder aantrekt zal de Fed mogelijk rond de zomer voor het eerst sinds de crisis de rente gaan verhogen. De Japanse premier Abe zal zijn kwantitatieve verruiming blijven doorzetten totdat de inflatie daar tot 2 procent is gestegen. En de Europese Centrale Bank (ECB) zal op 22 januari moeten besluiten of zij het Japanse voorbeeld zal volgen, ondanks grote interne verdeeldheid.

Een overwinning van de linksradicale Syriza bij de Griekse verkiezingen zou een nieuwe eurocrisis kunnen doen oplaaien. Beleggers hebben veel van deze onzekerheden al ingeprijsd. Wat ze niet hebben kunnen inprijzen, zijn de gebeurtenissen in 2015 waarvan niemand nu nog weet heeft, zoals een jaar geleden een nog verdere daling van de rente en een halvering van de olieprijs. Net als in de sport volgen na de juichkreten ook altijd de tranen.

Beeld VK Graph
Beeld VK Graph
Beeld VK Graph
Beeld VK Graph
Beeld VK Graph
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden