Elke maand gesjoemel: na de mest- en bermfraude nu de kalverenfraude

Op inventieve wijze hebben mogelijk duizenden melkveeboeren de fosfaatregels overtreden. De Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit (NVWA) heeft via steekproeven bij 45 bedrijven fraude geconstateerd. Minister Schouten van Landbouw beraadt zich op sancties. 'De sector kan de eigen verantwoordelijkheid niet waarmaken.'

Een koe die nog niet heeft gekalfd, telt voor een half in de fosfaatregistratie. Beeld anp

Dinsdag meldde de minister aan de Tweede Kamer dat melkveehouders waarschijnlijk op grote schaal hebben gefraudeerd. Het afgelopen jaar moest de melkveehouderij de fosfaatuitstoot flink terugbrengen om te voldoen aan Europese afspraken. Het 'fosfaatplafond' was in de twee jaar daarvoor met miljoenen kilo's overschreden. Het 'fosfaatreductieplan 2017' moest het tij keren. Kortweg was het plan: minder koeien. Want minder mest betekent minder fosfaat. De sector committeerde zich op papier aan de afspraken, maar sommige boeren probeerden er onderuit te komen door te frauderen.

De NVWA kwam het gesjoemel op het spoor via het landelijke systeem waarin boeren hun dieren moeten registreren. Eind 2017 ontdekte de toezichthouder dat er een onwaarschijnlijk hoog aantal twee- en drielingen was geboren in de stallen van de circa 18.000 Nederlandse melkveebedrijven. Normaal gesproken krijgt slechts 3 tot 5 procent van de koeien een meerling. Vorig jaar was dat bij 5700 bedrijven plotseling 5 tot 10 procent en bij 2000 bedrijven zelfs meer dan 10 procent.

Een koe die nog nooit gekalfd heeft en nog geen melk geeft (een vaars) telt in de fosfaatadministratie maar voor de helft mee. Een boer die veel vaarzen heeft en weinig moederkoeien, mag dus meer koeien hebben dan een boer met veel moederkoeien en weinig vaarzen. Door net te doen alsof één melkkoe meerdere kalfjes had gekregen, konden de boeren de echte moeders van die kalfjes in de administratie opvoeren als vaarzen... en daardoor meer koeien aanhouden (en melken) dan toegestaan.

De NVWA controleerde 93 bedrijven die onwaarschijnlijk veel meerlinggeboorten rapporteerden. Daarvan bleken er 45 inderdaad gefraudeerd te hebben met de kalverregistratie. De NVWA heeft deze bedrijven geblokkeerd: ze mogen geen koeien meer aan- of afvoeren zolang hun administratie niet op orde is.

De steekproef van de NVWA doet vermoeden dat duizenden boeren hebben gesjoemeld met de registratie van hun dieren. Minister Schouten schat dat de boerenbedrijven 'enkele honderdduizenden kilogram fosfaat' meer hebben uitgestoten dan ze officieel hebben opgegeven. Desondanks is het fosfaatplafond vorig jaar niet overschreden, stelt de minister. Het fosfaatreductieplan heeft voldoende vruchten afgeworpen om ook onder het plafond te blijven als de 'weggetoverde' kilo's fosfaat worden meegerekend.

Schouten is het gesjoemel van boeren zat. Het plan 'was nota bene een plan van de sector zelf', benadrukt ze. De fraude is extra kwalijk omdat het kalverregistratiesysteem ook gebruikt wordt om de herkomst van dierziekten te achterhalen. 'Het systeem moet gewoon schoon zijn.' De boeren moeten op de blaren zitten. De minister onderzoekt strafrechtelijke maatregelen en bestuurlijke boetes. 'Ik ben in overleg met het OM over de meest effectieve aanpak.' De NVWA gaat meer inspecties uitvoeren om de precieze schaal van de fraude in beeld te krijgen.

Minister Carola Schouten van Landbouw geeft een toespraak op de Biobeurs. Beeld anp

Gesjoemel met mest in de veehouderij

Het ministerie van Economische Zaken wist al in mei 2016 dat Nederlandse veehouders op grote schaal mestfraude plegen. Toch kwam het ministerie pas eind vorig jaar in actie, toen Carola van Schouten de sector op het matje riep.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.