Analyse Duurzaamheid

Elektriciteitscentrale verruilt steenkool voor hout, maar is dat wel zo duurzaam?

De Amercentrale moet voor 2024 volledig op biomassa draaien. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Sinds twee weken is de Amercentrale bij Geertruidenberg officieel Nederlands eerste elektriciteitscentrale op biomassa. In 1994 gebouwd als kolencentrale draait hij nu verder op houtkorrels, met nog maar 20 procent kolen.

Op het terrein van de centrale is de verandering goed te horen. Om de paar seconden klinkt er een fel geruis, alsof iemand een sliert van tientallen winkelwagentjes voor zich uit duwt over ruw plaveisel. Daar wordt weer een partij houtkorrels, in vaktermen pellets geheten, door het buizenstelsel van de centrale geblazen. Elk salvo is voldoende om de centrale 15 seconden te laten branden.

De verbouwing, die eigenaar RWE 80 miljoen euro kostte, is een gevolg van het aangescherpte klimaatbeleid. Kolen worden gefaseerd verboden. De Amsterdamse Hemwegcentrale wordt eind dit jaar gesloten. De Amercentrale zou uiterlijk in 2024 dicht moeten, maar weet aan dat lot te ontsnappen door voor die tijd 100 procent op biomassa te draaien. RWE heeft ook nog een vrijwel nieuwe kolencentrale aan de Eemshaven, die nu voor 15 procent op biomassa draait en wacht op de vergunning om voor 30 procent over te gaan op biomassa. Deze centrale mag nog tot 2030 kolen blijven stoken. Om de overgang naar biomassa te kunnen maken, krijgt RWE een enorme bult subsidie, die kan oplopen tot 2,7 miljard euro.

Ambitie 

Taco Douma, bestuurder van RWE, is trots op de positie van zijn bedrijf. ‘RWE is nu al de nummer drie in Europa op het gebied van duurzame energie’, zegt hij. ‘Van ons resultaat komt nu al 60 procent uit hernieuwbare energie. In wind en op zee zijn we in de wereld de een na grootste. En we hebben een ambitie: we willen in 2040 CO2-neutraal zijn.’

Maar met de keuze voor biomassa staat Douma in het centrum van een steeds feller wordende discussie: is bomen stoken wel beter dan kolen stoken? Milieuorganisaties lopen er tegen te hoop. Eerder dit jaar publiceerde de Europese koepel van wetenschapsacademies EASAC een rapport met de boodschap: doe het niet, want wie nu overstapt van kolen op hout, vergroot juist de uitstoot van CO2. Ook de commissie-Remkes, die met haar advies over de stikstofhuishouding de boeren op stang joeg, stelde tussen neus en lippen door ook nog even dat het stoken van hout moest worden heroverwogen.

Douma vindt die conclusie van Remkes ‘bizar’, en ‘de wetenschap onwaardig’. ‘In zijn rapport schrijft Remkes zelf dat de energiesector nauwelijks stikstof uitstoot, ook niet als er biomassa wordt verstookt. Maar dan haalt hij er de uitstoot van CO2 bij om te pleiten voor een heroverweging van het stoken van biomassa. Terwijl het pertinent onjuist is dat door biomassa te stoken, de uitstoot van CO2 toeneemt.’

Bossen

Hij haalt het laatste rapport aan van het klimaatpanel van de Verenigde Naties (IPCC), dat toch nog altijd aanzienlijk maatgevender is dan de EASAC. ‘Daarin staat juist dat het gebruik van biomassa grote kansen biedt. Tegenstanders van het stoken van biomassa hebben het altijd over het opstoken van bos. Daar is natuurlijk geen sprake van. Wij gebruiken alleen reststromen zoals dunningshout en zaagsel. Het gaat om hooguit 3 procent van wat er uit een bos komt. Dat is materiaal dat anders nutteloos zal verrotten. Dat is goed voor de boseigenaren. We zien dat die investeren in hun bos als er afzet is, en dat daardoor het bos juist groeit.’

Het IPCC voelt wel iets voor het stoken van biomassa, maar dan in combinatie met het afvangen en opbergen van de CO2. ‘Dat gaan wij niet doen’, zegt Douma. ‘Wij danken veel eer aan hergebruik van CO2. We hebben het wel de hele tijd over een energietransitie, maar dat is een veel te beperkt woord. Van alle CO2-uitstoot is maar een kwart toe te schrijven aan de productie van elektriciteit en warmte.’

De productie van plastic of de brandstof die de luchtvaart gebruikt, dat zijn kwesties van olie of gas en dus CO2-uitstoot. ‘Maar in 2050 kan dat niet meer, want dan moeten we CO2-neutraal zijn’, zegt Douma. ‘Ik denk dat we dan synthetische brandstoffen maken uit CO2 en waterstof.’

Waterstof 

In plaats van als een probleem, moeten we COzien als een grondstof, zegt Douma. ‘Bij onze bruinkoolcentrale in Niederaußem vangen we heel zuivere CO2 af. We hebben daar ook een electrolyzer geïnstalleerd waarmee we waterstof maken. Dus we hebben daar CO2 en waterstof. We hebben er ook een proefinstallatie gebouwd waarmee we, van die CO2 en waterstof, methanol maken.’ Dat is de toekomst volgens Douma: sectoren aan elkaar koppelen. ‘Daar zijn heel veel mogelijkheden, maar dan moet de maatschappij nu wel stappen willen zetten.’

Toch, en daar is de RWE-bestuurder van overtuigd, kan de stroomvoorziening niet zonder biomassa. ‘Volgens de huidige plannen komt in 2030 al 70 procent van de stroom uit zon en wind. Er staat dan 90 gigawatt aan opwekcapaciteit, drie keer zo veel als de capaciteitsvraag. En zelfs daarmee zijn we niet in staat altijd stroom te leveren. Soms waait het niet en schijnt de zon niet. Dan kunnen we wel nog meer molens bouwen en panelen plaatsen, maar dan halen we het niet. Waterstof zou een oplossing kunnen zijn, maar ik denk dat grootschalige productie pas begint tegen 2040. Je zou kunnen zeggen: dan zetten we de gascentrales in, maar als we dat doen, halen we de uitstootdoelen voor 2030 al niet eens, laat staan die voor 2050. Zonder biomassa gaat het gewoon niet lukken.’

Schadeclaim

De wet die het gebruik van kolen voor stroomproductie verbiedt, ligt nu bij de Eerste Kamer. Zodra hij van kracht wordt, zal RWE naar de rechter stappen met een miljardenclaim. ‘Wij beschouwen die wet als een vorm van onteigening. De overheid wilde deze kolencentrales, we hebben er de vergunningen voor, dus hebben we het recht om kolen te gebruiken. En als ons dan dat recht wordt afgenomen, beschouwen we dat als een onteigening. En daar moet een compensatie tegenover staan. Weliswaar kunnen we verder, door biomassa te stoken, maar we weten niet of dat nog haalbaar is als de subsidie in 2026 afloopt. Wij denken dat de schade, alleen voor de Eemshaven, 2 miljard euro bedraagt.’ De bouw van de centrale vergde een investering van 3,2 miljard euro.

Estland bestaat voor meer dan de helft uit bos, maar voor hoelang nog?

Ondanks houtwinning blijft het bos in Estland maar uitdijen. Lucratief voor de export. Maar met de steeds verder oplaaiende discussie over hout als energiebron, lijkt een kentering onvermijdelijk. Ook vanuit Estland zelf klinkt kritiek.

Vattenfall (Nuon) bouwt een superhoutkachel om klimaatneutraal te worden, maar is dat wel zo duurzaam?

Vattenfall bouwt een superhoutkachel die straks 90 duizend huishoudens kan verwarmen. Een stap op weg naar een klimaatneutrale toekomst, zegt het energiebedrijf. Maar het stoken van hout staat steeds meer ter discussie. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden