Analyse Stroomnetwerk

Elektriciteit steeds vaker ‘op de bon’, net heeft te weinig capaciteit

Het gebrek aan capaciteit in delen van het stroomnet treft nu ook rechtstreeks de economie. Hele gebieden in Noord-Holland en Zuid-Friesland zijn door netbeheerder Liander ‘bevroren’: ondernemers kunnen er geen zwaardere stroomaansluiting krijgen, en nieuwe ondernemingen krijgen alleen een minimale aansluiting.

Zonnepanelen bij bedrijvenpark de Munt in Emmeloord. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Wie meer stroom wil hebben, moet wachten tot het stroomnet ter plaatse is verzwaard. Een eerste verzwaring is pas in de loop van 2021 gereed, een tweede volgt in 2023. Het is voor zover bekend niet eerder voorgekomen dat stroom op deze manier ‘op de bon’ ging.

De situatie is in enkele maanden tijds aanzienlijk verslechterd, met name op het netwerk van Liander. In de zomer publiceerde deze netbeheerder nog een kaartje waarop slechts met een enkel rood vlekje gebiedjes waren aangegeven waar het stroomnet vol zat. Op de nieuwe kaart zijn dat er veel meer. In de zomer weet Liander het probleem nog voor een groot deel aan de opkomst van datacenters in specifieke gebieden, met name bij Hoofddorp.

Maar de grootste rode vlek ligt in de regio Heerenveen, Drachten en Wolvega. Volgens netbeheerder Liander heeft die te maken met melkpoeder en ProRail. Zeker vier grote melkpoederfabrieken hebben zich er gevestigd, onder meer twee van het Chinese concern Ausnutria. ProRail heeft voor zijn vestiging in Wolvega een verdubbeling van de stroomcapaciteit aangevraagd. ‘De capaciteit is nu gewoon op.’ Liander zegt bezig te zijn de capaciteit op te voeren van het stroomnet rond Heerenveen, maar die verbeteringen zullen pas in 2021 en 2023 worden opgeleverd.

Overigens kunnen kleine bedrijven (met een aansluiting minder dan 240 ampère) nog wel gewoon worden aangesloten. En de grootste, die een aansluiting hebben van 2 megawatt of meer, ook: die kunnen rechtstreeks op een tussenstation (transformator) worden aangesloten.

Wethouder Economische Zaken Hans Broekhuizen van Heerenveen laat via zijn woordvoerder weten pas dinsdag via de media van de situatie te hebben gehoord. Ook Wilko Jan Aardema van de Ondernemerskring Heerenveen is overvallen. ‘Dat is een geweldig slechte ontwikkeling’, zegt hij, en: ‘Liander had eerder wakker moeten worden.’

Voor ondernemers die stroom willen leveren is de situatie nog erger. In Flevoland kan er vrijwel geen zonnepark meer bij. In grote delen van Friesland en de kop van Noord-Holland, een groot deel van Oost-Groningen, in het hele gebied tussen Stadskanaal (Groningen) en Zwolle: idem.

Netbeheerders komen in problemen omdat juist in dunbedrade (plattelands-)gebieden megawatten tegelijk aan zonneparken uit de grond worden gestampt. Tot nu toe konden netbeheerders daar niets tegen doen. Maar sinds 1 oktober kunnen ze zich tegen de pop-up zonneparken wapenen. Voordat een zonnepark subsidie kan aanvragen, moet de netbeheerder een ‘transportindicatie’ afgegeven. Oftewel: die moet verklaren dat het park aangesloten kan worden. Als het stroomnet het niet aan kan, komt die transportindicatie er niet, dus de subsidie niet, en zonder subsidie komt dat zonnepark er niet. Dus in al die ‘rode’ gebieden in Flevoland, Groningen, Friesland en Noord-Holland zal het vanaf nu vrijwel onmogelijk worden nog nieuwe zonneparken te beginnen.

Voor particulieren die zonnepanelen op hun dak willen, zijn er geen problemen. ‘Nog niet’, zegt de woordvoerder van Liander dreigend. Maar het bedrijf ‘sluit niet uit’ dat daar op termijn problemen ontstaan. Netbeheerders hebben overigens geen wettelijke instrumenten om particulieren te weerhouden zonnepanelen te plaatsen.

Netbeheer Nederland, de brancheorganisatie van netbeheerders, spreekt tegen dat het stroomnet niet meer op zijn taken is berekend. Technisch, laat directeur André Jurjus via zijn woordvoerder weten, zou er nauwelijks krapte op het net hoeven zijn, maar dan moeten de netbeheerders meer wettelijke mogelijkheden in handen krijgen. Als ze een windpark of een zonnepark maar een enkele keer, tijdens een hoge piek, zouden mogen afschakelen: dat zou al enorm helpen. ‘Het gaat dan misschien om enkele uren per jaar.’ Een andere oplossing zou zijn als de netbeheerders stroom ter plaatse zouden opslaan. Nu mogen ze dat niet, want het zou van de netbeheerders meteen een partij maken op de stroommarkt. En dat is bij wet verboden.

Verbetering: In een eerdere versie van de kaart werd in de legenda gesproken van het afnemen en terugleveren van stroom. Het gaat echter alleen om het terugleveren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden