Eindigt privatisering nutsbedrijven in bloedbad?

In 2013 zei de nu opzij gezette Eneco-topman Jeroen de Haas dat de privatisering van Nederlandse nutsbedrijven haar doel allang was voorbijgeschoten.

'Mister Groen' stelde vast dat de Nederlandse elektriciteitsbedrijven 'speelbal van investeerders waren geworden' en vreesde voor de betaalbaarheid, leveringszekerheid en duurzaamheid van de energievoorzieningen. 'De overheid moet op haar schreden terugkeren en voorwaarden scheppen om productiebedrijven en netwerken weer bij elkaar te brengen, onder eigen Nederlands bestuur', aldus De Haas in een interview met NRC Handelsblad, nadat het Zweedse Vattenfall de bijl in zijn Nederlandse dochter Nuon wilde gaan zetten.

Zijn oproep tot 'eigen stroom eerst' was echter aan dovemansoren gericht. Minister Henk Kamp van Economische Zaken was onvermurwbaar. Hij ging verder met het proces dat door zijn D66-voorganger Laurens Jan Brinkhorst (wie kent hem nog) tijdens Balkenende II in gang was gezet: de opsplitsing van de energieleveranciers in te privatiseren productiebedrijven en publieke netwerkbedrijven .

Marktwerking was heilig verklaard. In de twintig jaar daarvoor had de overheid 250 organisaties afgestoten: 186 waren verzelfstandigd en 63 geprivatiseerd - of botweg aan de hoogste bieder verkocht, zoals De Haas stelde - waaronder de post en telefonie, woningcorporaties en nutsbedrijven zoals de elektriciteitsvoorzieningen.

Van de klanten zag volgens een enquête slechts 20 procent de voordelen van privatisering in en vond 80 procent dat het alleen maar tot veel gedoe had geleid en dat de diensten duurder en minder betrouwbaar waren geworden. Maar de overheden keken alleen maar wat de verkoop had opgebracht.

Nadat de staat met de verkoop van PTT, Postbank en DSM de gaten in de begroting had gedicht, kon die niet de gemeenten hun douceurtjes ontzeggen. Nuon en Essent lieten zich graag voor het karretje van de gemeenten spannen die hun aandelenbelangen wel wilden verzilveren.

De eerste kwam in handen van Vattenfall, de tweede in die van het Duitse RWE. Maar met Delta ging het in 2016 voor het eerst flink mis. Dat was een kale kip. In 2016 moest Delta-topman Arnoud Karnebeek vanwege een salarisrel opstappen, nadat hij eerder had geroepen dat het scheiden van hun stroom- en kabelnetten ten koste zou gaan van duurzame energieopwekking en tot banenverlies zou leiden.

En nu sneuvelt ook De Haas na ruim tien jaar Eneco te hebben geleid. Hij stelde zoveel voorwaarden aan een overname, die hij niet wilde, dat het de gemeenten te veel geld zou gaan kosten. De commissarissen hebben hem uiteindelijk uit eigen lijfsbehoud laten vallen.

Nu er zoveel koppen rollen, kan al bijna worden gesproken van een bloedbad in de nutssector. Misschien is privatisering niet altijd zaligmakend.

Het tij kan nog worden gekeerd voordat de politiek uit geldzucht de markt ook nog de spoorwegen, de politie en het onderwijs gunt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden