Eindelijk is er weer trots in Duitsland

In Duitsland kondigt zich een nieuwe economische lente aan. Maar de Duitsers hebben vreemde ogen, een Brits opinieblad en buitenlandse waarnemers, nodig om deze constatering ook voor waar aan te nemen....

Goed nieuws wordt in Duitsland met de grootst denkbare argwaan begroet.Zeker als het betrekking heeft op de economie - het meest geliefdezorgenkindje van het land waar iedereen een opinie over heeft.

Niettemin kondigt zich, vooralsnog slechts zichtbaar voor optimisten,een nieuwe economische lente aan. Buitenlandse bedrijven investeren weergraag in Duitsland, alle horrorverhalen over de verpletterendebelastingdruk, de geërodeerde arbeidsmoraal en de bureaucratischewildgroei ten spijt. Het Duitse bedrijfsleven is wereldkampioen exporteren.En de grote beursgenoteerde ondernemingen zijn winstgevender dan ooittevoren.

Doorgaans worden de tekenen van herstel van allerlei kanttekeningenvoorzien. Zo zouden de mooie exportcijfers de omstandigheid maskeren datDuitse producten overwegend in lage-lonen-landen worden vervaardigd.Slechts de assemblage vindt nog in Duitsland plaats, voor zolang het duurt,temperen de pessimisten het enthousiasme.

De recordwinsten van de grote ondernemingen en de ontlokenbelangstelling van buitenlandse investeerders in Standort Deutschlandhebben evenmin aanleiding gegeven tot positieve bespiegelingen. Ze hebbenSPD-leider Franz Müntefering slechts gesterkt in zijn opvatting datDuitsland zich tot een wingewest van het grootkapitaal heeft ontwikkeld.Tot een willoos slachtoffer van 'sprinkhanen' - zoals hij de in zijn ogenparasitaire ondernemers weinig vleiend heeft genoemd.

De behoudende oppositiepartijen wekken daarentegen de indruk dat hetbedrijfsleven wordt gekneveld door vakbonden en bureaucraten. Alleenbondskanselier Gerhard Schröder, over wiens post-politieke loopbaan in hetbedrijfsleven deze dagen druk wordt gespeculeerd, betoogt al jaren dat hetbeter gaat met de Duitse economie. Door toedoen van zijn hervormingenuiteraard.

Afgelopen vrijdag, tijdens een ontspannen optreden bij een talkshow,bekrachtigde Schröder zijn peptalk met enige citaten uit het omslagartikelvan de jongste Economist, een Brits opinieblad, dus onverdacht. De teneurdaarvan is dat het Duitse bedrijfsleven zich met grote doortastendheid eneen opmerkelijke souplesse heeft hersteld van een ernstige crisis.

Ten opzichte van de belangrijkste concurrenten is het Duitseloonkostenniveau de laatste jaren sterk gedaald. De economie is over dehele linie leniger geworden en de vakbonden hebben bij bedrijfssaneringenvan hun verantwoordelijkheidsgevoel blijkgegeven. Het Duitse bedrijfslevenzal, zo voorziet de Economist, de buitenwereld in de nabije toekomstweleens aangenaam kunnen verrassen.

De bondskanselier probeerde nuchter te blijven onder zoveel positivisme.Want hij had het altijd al gezegd. Maar hij kon niet verhullen buitengewooningenomen te zijn met deze bijvalsbetuiging van onverdachte zijde.

En alsof dit nog niet genoeg was, probeerden elders in Berlijn tweeandere Britten hun Duitse toehoorders ervan te overtuigen dat hun economieveel beter is dan haar roep. Een van hen, de econoom David Soskice, puttezich uit in lofuitingen over het vestigingsklimaat in Duitsland - 'hetmeest groeizame in Europa', meende hij.

Het enige waaraan het de Duitsers zou ontbreken, zo betoogt Soskice, isoptimisme. Als zij eindelijk eens de gedachte van zich kunnen afschuddendat zij 'de grote verliezers van de globalisering' zijn, raken zijmisschien ook eens hun aarzeling kwijt om onbekommerd geld uit te geven eneindelijk eens aan het consumeren te slaan om alzo de Duitse economie uithet slop te helpen.

Zijn compaan, de Brits-Duitse socioloog Lord Ralph Dahrendorf noemde detoespraak waarmee bondspresident Horst Köhler in juli de ontbinding vande Bondsdag aankondigde als voorbeeld van de Duitse hang naarzelfverwonding. Natuurlijk: de massawerkloosheid (met inmiddels 11,6procent kent Duitsland op België na de hoogste werkloosheid inWest-Europa) en de staatsschuld vormen een reëel probleem. Maar deoplossing daarvan moet als een uitdaging worden geformuleerd, hieldDahrendorf zijn toehoorders voor. En niet, zoals Köhler deed, als eenmoedeloos stemmende opgave.

Dat het de Duitsers vooralsnog aan Reformfreude ontbreekt, kan volgensDahrendorf worden opgemaakt uit de naam van Schröders belangrijkstehervormingswet. 'Hartz IV', smaalde Dahrendorf over de naam die de regeringgaf aan de beruchte versoberingen van de sociale zekerheid die veleduizenden demonstranten op de been brachten. 'Ik garandeer u dat deregering van Tony Blair dit begrip geen dag zou hebben geduld.'

Het Duitse bedrijfsleven geeft, zo suggereerde Dahrendorf, dus blijk vaneen grotere flexibiliteit en hervormingsgezindheid dan de politiek. Ditoordeel ligt ook besloten in het omslagartikel van de jongste Economist,dat niet zonder reden in verkiezingstijd verschijnt. De auteur roept deDuitse politiek als het ware op in de geest van het bedrijfsleven tehandelen, waarmee hij tevens zegt dat dit tot dusverre niet of in elk gevalonvoldoende is gebeurd.

Het artikel is dus niet in de eerste plaats te lezen als opsteker voorde zittende bondskanselier. Diens sociaal-democratische partij voertmomenteel verkiezingscampagne met programmapunten die strijdig zijn met deaanbevelingen van de Economist. Zoals: de bescherming van werknemers tegenontslag, de handhaving van de meeste subsidies (onder andere in demijnbouw) en een zwaardere belastingdruk voor hogere inkomensgroepen.

Het pleidooi van de christen-democratische partij CDU voor een verhogingvan de indirecte belastingen (de BTW) van 2 procent vindt overigens evenmingenade in de ogen van de Britse waarnemers: de Japanse regering zou in 1997met een soortgelijk beleid de recessie nodeloos hebben verlengd.

Voor het Duitse bedrijfsleven is de politieke identiteit van detoekomstige bondskanselier overigens niet meer zo relevant als vroeger. 82Procent van de ondernemers zegt zich bij investeringsbeslissingen nietlanger door de gezindheid van de regering te laten leiden.

Het lang verbeide economisch herstel is geheel van eigen makelij.Eindelijk is men weer eens trots in Duitsland. Maar dan wel op gezag vanbuitenlandse waarnemers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden