analyse topvrouwen

Eindelijk (iets) meer topvrouwen. Maar is het genoeg om quotum te voorkomen?

Pim Berendsen, Herna Verhagen en Jan Nooitgedagt van de Raad van Commissarissen voor aanvang van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van PostNL. Beeld ANP

Na langdurig kwakkelen – of zelfs een terugloop – is het aantal vrouwen in de top van het bedrijfsleven het afgelopen jaar eindelijk iets gestegen. Er kwamen niet alleen meer vrouwelijke commissarissen (die toezicht houden) bij, ook het aantal vrouwen in de raad van bestuur (de dagelijkse leiding van een bedrijf) steeg relatief fors. Maar of deze trendbreuk genoeg is om later dit jaar overheidsingrijpen met een verplichtend vrouwenquotum te voorkomen, is de vraag. 

Een op de vier benoemingen in de raden van bestuur was vorig jaar een vrouw, blijkt uit de jaarlijkse Dutch Female Board Index die woensdag verschijnt. Hoewel dus nog drie keer zo vaak een man wordt benoemd, is dit een record, meldt samensteller Mijntje Lückerath. Het aandeel vrouwelijke bestuurders in de top steeg daarmee, na drie jaar daling, van 5,7 naar 8,5 procent. Er werden (op een totaal van 29) zeven vrouwen benoemd, terwijl er twee vertrokken. Daardoor zijn nu achttien van de 213 bestuurders bij de Nederlandse beursgenoteerde bedrijven vrouw.

Die 8,5 procent is nog ver verwijderd van het wettelijke streefcijfer van 30 procent topvrouwen, dat sinds 2013 geldt. In dit tempo zou het bij de bestuurders nog tot 2028 duren voor dat niveau is bereikt, aldus Lückerath, in het dagelijks leven hoogleraar corporate governance (goed bedrijfsbestuur) aan de Universiteit Tilburg en commissaris bij onder meer verzekeraar Achmea en uitgever NRC Media.

De Dutch Female Board Index brengt al twaalf jaar het aandeel vrouwelijke bestuurders en commissarissen bij de Nederlandse beursgenoteerde bedrijven in kaart. Het aandeel vrouwelijke commissarissen steeg het afgelopen jaar gestaag verder, van 25,1 naar 26,8 procent. Van de 64 nieuwe commissarissen waren er 24 vrouw. Daarmee komt langzaam maar zeker het moment in zicht dat een op de drie commissarissen vrouw is. Dat is belangrijk, omdat er binnen een raad van commissarissen dan voldoende vrouwen zijn om een vuist te kunnen maken. Voor één vrouwelijke commissaris te midden van mannelijke collega’s is dat lastig.

Beeld de Volkskrant

Volgens Lückerath kunnen de nieuwste cijfers op twee manieren bekeken worden. ‘Je kunt zeggen dat er met deze groei sprake is van een trendbreuk, dus dat ingrijpende maatregelen zoals een verplichtend vrouwenquotum niet nodig zijn. Maar je kunt ook zeggen dat het in dit tempo nog steeds tien jaar duurt voor het streefcijfer bij de bestuurders is bereikt, dus dat er wel moet worden ingegrepen. Wellicht is het too little too late. Ik ben benieuwd’, aldus de hoogleraar en commissaris.

Om te huilen

De invoering van een vrouwenquotum is weer actueel, omdat de regeling voor een wettelijk streefcijfer (in 2013 ingesteld) dit jaar afloopt. Het kabinet moet de knoop doorhakken of er een verplichtend quotum komt en zo ja, hoe dat er uit gaat zien. Ook zou het wettelijk streefcijfer (opnieuw) verlengd kunnen worden. Verantwoordelijk minister Ingrid van Engelshoven (D66) noemde het al jaren achterblijvende aandeel topvrouwen vorig jaar ‘beschamend’ en ‘om te huilen’.

Volgens de tegenstanders is een verplichtend quotum een paardenmiddel dat stigmatiserend werkt voor vrouwen. Volgens de voorstanders gaat het blijkbaar niet – of niet snel genoeg – zonder dwingende maatregelen. Die voorstanders kunnen met de Dutch Female Board Index in de hand aanvoeren dat 71 van de 88 onderzochte beursgenoteerde bedrijven nog steeds geen vrouw in de dagelijkse leiding hebben. Het afgelopen jaar waren er bij deze bedrijven negentien benoemingen, in alle gevallen een man.

Lückerath is geen voorstander van een vrouwenquotum. ‘Omdat ik het lastig vind dat de overheid zich bemoeit met besluitvorming bij private ondernemingen. Ik geloof wel dat we een drempel over moeten, en daar kan een quotum bij helpen, maar overheid, aandeelhouders, werknemers en klanten zouden ook naar andere mogelijkheden moeten kijken om meer diversiteit af te dwingen. Denk aan aanbestedingen, of het stemmen op de aandeelhoudersvergadering bij benoemingen.’ Bang voor het excuustruusgevoel is de hoogleraar niet. ‘ Daar moeten we overheen stappen. Na vijf jaar is iedereen dat vergeten.’

Zes bedrijven voldoen nu aan wettelijke vereiste van minimaal 30 procent vrouwelijke bestuurders en vrouwelijke commissarissen. Veertien bedrijven – 16 procent, een op de zes dus - hebben geen enkele vrouw in de top. 

Het kabinet beslist later dit jaar op basis van eigen onderzoek naar het aandeel topvrouwen bij een groot aantal bedrijven en organisaties. Voorafgaand daaraan komt eind september de Sociaal-Economische Raad (SER) met een advies over de invoering van een vrouwenquotum. Waarnemers betwijfelen of een kabinet met CDA en VVD in de gelederen zo’n vergaande stap gaat zetten.

Het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) meldden recent dat een vrouwenquotum inderdaad meer topvrouwen oplevert, maar dat het geen wondermiddel is. Meer vrouwen in de top leidt niet tot meer winst, zoals de voorstanders beweren - maar ook niet minder winst , zoals de tegenstanders zeggen. Om een vrouwenquotum te voorkomen, heeft werkgeversvoorman Hans de Boer (VNO-NCW) aanzienlijk meer vrouwen in de top van het bedrijfsleven beloofd. Het gros van zijn achterban gruwt van dwingende maatregelen op dit punt.

Geen 30 procent? Dan een vrouw 

Volgens Marry de Gaay Fortman, de voorzitter van Topvrouwen.nl , is het ‘echt heel goed nieuws’ dat er in de Dutch Female Board Index een trendbreuk is te zien. Na drie jaar daling zijn er nu ook meer vrouwen in de raad van bestuur benoemd. Het aandeel vrouwelijke commissarissen steeg gestaag verder, tot ruim een kwart.

Maar De Gaay Fortman wijst erop dat de Female Board Index alleen over de 88 beursgenoteerde bedrijven gaat, waar de 30 procent nog steeds niet is bereikt. Het wettelijk streefcijfer geldt voor zo’n vijfduizend Nederlandse bedrijven en organisaties.

‘Daarom zeg ik: juist nu doorpakken’’, zegt de voorzitter van Topvrouwen.nl. ‘Het wettelijk streefcijfer kan gewoon blijven bestaan. Stel verplicht dat er een vrouw moet worden benoemd, zolang die 30 procent vrouwelijke commissarissen en vrouwelijke bestuurders niet zijn bereikt. Daarna mogen bedrijven en organisaties het weer zelf weten. Dus als er geen vrouw gevonden kan worden, blijft de vacature openstaan. Dat zie ik niet als vrouwenquotum. Dat is het naleven van de wettelijke verplichting.’

DSM top, Flow Traders flop

DSM lost Wolters Kluwer af als het meest vrouwvriendelijke (beursgenoteerde) bedrijf van Nederland. De raad van bestuur van de Limburgse chemie- en biotechmultinational van topman Feike Sijbesma bestaat voor de helft uit vrouwen. Van de raad van commissarissen is ruim 40 procent vrouw. Naast DSM en Wolters Kluwer zijn er nog vier bedrijven die het streefcijfer voor vrouwelijke bestuurders al gehaald hebben: bierbrouwer Heineken, fiscaal dienstverlener Intertrust, industriebedrijf Hydratec en PostNL. Door de benoeming van twee vrouwen voegt verzekeraar ASR zich per 1 januari bij deze zes koplopers.

Flitshandelaar Flow Traders is de hekkensluiter van de 88 onderzochte bedrijven: nul vrouwen op negen bestuurders en commissarissen. Bij farmaceut Kiadis Pharma zijn het er nul op acht. Vorig jaar stond bouwbedrijf Volker Wessels gedeeld laatste, maar daar is in de persoon van Anja Montijn het afgelopen jaar een vrouwelijke commissaris benoemd.

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden