Eindelijk frisse lucht

Veel topmanagers van Nederlandse bedrijven hielden vorig jaar hun kiezen nog op elkaar over de hoogte van hun salaris. Dat taboe lijkt nu doorbroken....

NEDERLANDSE topmanagers worden steeds openhartiger over hun inkomen. Dat gebeurt onder aanvoering van enkele topverdieners in Nederland. Was het inkomen van de baas enkele jaren geleden nog een goedbewaard geheim, inmiddels onthulden directeuren van Philips, ING, Shell en De Nederlandsche Bank wat zij verdienen. Unilever en Elsevier-topmannen waren vorig jaar de enigen die hun salaris publiceerden.

Wettelijk is er geen verplichting het salaris van de directie openbaar te maken. Slechts de totale salariskosten van de hele raad van bestuur moeten worden vrijgegeven. In dat bedrag zijn ook pensioenkosten en gouden handdrukken opgenomen, waardoor de inkomens hoger lijken dan ze in werkelijkheid zijn.

Veruit de meeste bedrijven verstrekken nog steeds alleen de informatie die strikt noodzakelijk is, precies volgens de wet. Maar in de jaarverslagen over 1997 is een opvallende toename te zien van bedrijven die iets meer vertellen, bijvoorbeeld hoeveel van de salarisuitgaven zijn bestemd voor de huidige directie, en hoeveel opging aan hun voorgangers, aan gouden handdrukken dus.

Dat is te danken aan de commissie Peters die veertig aanbevelingen deed voor een goede bedrijfsleiding. Een van de suggesties luidt dat ondernemingen een onderscheid moeten maken tussen bezoldiging aan zittende en voormalige bestuurders.

Het handelsbedrijf KNP BT, voorheen berucht om zijn geslotenheid, preciseerde zelfs de opbouw van de gouden handdruk voor twee gewipte directeuren. Tot zijn pensioen in juli 1999 ontvangt ex-bestuursvoorzitter Frank de Wit gewoon zijn salaris. Collega Rob Bonnier krijgt eveneens nog anderhalf jaar salaris. Kosten 2,6 miljoen gulden.

Het voormalige papierbedrijf zei ook precies welk deel van de bezoldigingen opgaat aan pensioenlasten, namelijk 2,6 miljoen van de totale 6,3 miljoen. Er waait een frisse wind door het bedrijf, zo blijkt. 'Dat in het jaarverslag valt te lezen dat 2,6 miljoen gulden is gereserveerd voor het vertrek van De Wit en Bonnier was vroeger ondenkbaar', zegt de woordvoerder van het concern.

Dat managers openhartiger worden, blijkt ook uit het grote jaarlijkse top executives-onderzoek van Hay Management Consultants. Op de vraag of publicatie van individuele beloningen van bestuursleden achterwege moet blijven in het jaarverslag, antwoordde eind vorig jaar 63 procent bevestigend, een daling ten opzichte van de 68 procent van een jaar eerder. Opmerkelijker is dat het aantal voorstanders van publicatie bijna verdubbelde, van 11 tot 20 procent. Dat zou betekenen dat één op de vijf topondernemers vindt dat zijn salaris moet worden gepubliceerd.

'Die grotere openheid zien wij ook en komt doordat we steeds meer gaan lijken op het Angelsaksische model', zegt directeur Paul Nobelen van het internationale headhuntersbureau Spencer Stuart. Openheid komt overwaaien uit de VS en Engeland, samen met andere gebruiken.

Maar ook het rumoer rond opties, en de soms extravangante verdiensten daarmee, zijn een stimulans om meer informatie te geven. Zo kunnen directeuren laten zien dat hun salaris weliswaar riant is, maar dat een groot deel van hun inkomen variabel is. 'En als het dan een jaar tegenzit op de beurs, verdien je daar niks', verduidelijkt Nobelen.

'Daarbij komt dat het publiek tegenwoordig accepteert dat toptalent topsalarissen ontvangt', zegt een andere headhunter van directeuren. 'Topvoetballers verdienen intussen al meer dan topondernemers; dat wordt ook geaccepteerd.'

Ook De Nederlandsche Bank (DNB) openbaarde dit jaar voor het eerst de salarissen van zijn directie. De bankpresident strijkt 718 duizend gulden op, inclusief dertiende maand en vakantiegeld, terwijl zijn mede-directeuren 570 duizend per jaar krijgen betaald. De rest van de post bezoldigingen gaat op aan pensioenverzekeringen, en daardoor is het bedrag in de tabel hoger. Tommie de Swaan die recent overstapte naar ABN Amro gaat daar drie keer zoveel verdienen.

'Wij deden daar altijd nogal geheimzinnig over', beaamt de woordvoerder. 'Totdat president Nout Wellink na de persconferentie dit jaar zei: ''Laten we bedragen nu maar eens zeggen, dan worden ook niet van die rare getallen genoemd''.' Hun vergelijkbare salarissen bleven hetzelfde.

Dat de post bezoldigingen bij DNB vorig jaar toch veel hoger uitviel dan in 1996, heeft te maken met bestuurswisselingen. Wellink nam de positie over van president Wim Duisenberg en een nieuw directielid, Henk Brouwer, maakte zijn entree. 'Dan moet je pensioenen overnemen en inkopen.'

Pensioenlasten kunnen op meerdere manieren de bezoldigingspost beïnvloeden. Inkopen van pensioenrechten kan een forse kostenpost zijn, vooral als de nieuwe directeur er flink in salaris op vooruit gaat. Maar bij luchtvaartmaatschappij KLM leidde het vertrek van topman Pieter Bouw op een andere manier tot eenmalige extra pensioenlasten.

De KLM-topman vertrok ver voor de pensioengerechtigde leeftijd van 62 jaar; op zijn 55ste. Om hem niet op een houtje te laten bijten werd een afvloeïngsregeling overeengekomen. De extra kosten voor dat vervroegde pensioen van Bouw werden in een keer genomen en waren de voornaamste reden dat de salarissenpost voor het bestuur ruim verdubbelde. In feite ontving Bouw hiermee een gouden handdruk.

Uit de salarissen bij KNP BT valt op te maken dat het variabele deel vorig jaar lager uitviel, omdat de winst is gedaald. Elsevier-topmannen gingen er ook op achteruit door tegenvallende winst, kasstroom en gewoon nettoresultaat. Het salaris van bestuursvoorzitter Herman Bruggink daalde met bijna 500 duizend gulden tot 1,48 miljoen gulden - de Britse invloed van zusterbedrijf Reed leidt ertoe dat Elsevier als een van de zeldzame uitzonderingen geen geheim maakt van de salarissen van zijn toppers.

Variabele beloning veroorzaakte bij hoekmansbedrijf Van der Moolen juist een enorme salarissprong na een fantastisch beursjaar. De directeuren ontvingen ieder gemiddeld 2,63 miljoen gulden, een ruime verdubbeling ten opzichte van 1996.

Ondanks zijn minuscule grootte in vergelijking met andere bedrijven - 150 medewerkers in 1997 - neemt Van der Moolen de vijfde plaats in op de salarislijst, vóór Vendex, Shell en Ahold. De omzet per werknemer was dan ook formidabel met twee miljoen gulden, een van de hoogste in de financiële sector.

Zeer uiteenlopend is de wijze waarop verslag wordt gedaan over optieregelingen. De commissie Peters adviseert om hiervan een uitsplitsing te maken naar het aantal opties dat de raad van bestuur krijgt en de opties voor de overige medewerkers. Bedrijven als DSM, IHC Caland en ING voeren deze aanbeveling uit. Vele anderen laten het bij een summiere mededeling, zoals ingenieursbedrijf Arcadis dat slechts laat weten dat opties worden verstrekt - einde mededeling.

Bedrijven als Arcadis staan niet alleen. ABN Amro slaat ook een pover figuur. Weliswaar geeft de bank dit jaar voor het eerst duidelijkheid over de opties en aandelen die de leden van de raad van bestuur hebben, maar vergelijkingen met vorig jaar zijn onmogelijk omdat niet vermeld is hoeveel opties de raad eind 1996 bezat, noch wat de gemiddelde uitoefenprijs van de opties is.

Beleggers kunnen een voorbeeld nemen aan Philips of ING die niet alleen aangeven wie opties krijgen binnen het bedrijf - opnieuw een aanbeveling van de commissie Peters -, maar ook hoeveel opties zijn gebruikt. ING noemt zelfs het precieze aantal opties dat is uitgeoefend door de raad van bestuur en tegen welke gemiddelde uitoefenprijs. Daardoor kan vrij nauwkeurig worden bepaald dat de bestuursleden gemiddeld 628 duizend gulden verdienden aan opties, naast hun salaris.

Afgelopen jaar oefende het ING-bestuur bijna vier keer minder opties uit als het jaar ervoor. De geschatte koerswinst per optie was trouwens drie keer zo hoog als in 1996 (circa 45 gulden tegenover vijftien gulden). ING is met zijn verslaggeving al bijna net zo openhartig als Britse bedrijven, hoewel het nog niet specificeert wat de bestuurders afzonderlijk krijgen aan salaris.

Totale openheid lijkt echter niet ver weg meer. Zo meldde bestuursvoorzitter Aad Jacobs van ING op de vergadering van aandeelhouders dat hij en zijn medebestuurders ieder een basissalaris van 1,2 miljoen gulden ontvangen plus een maximale bonus van 180 duizend gulden. Dat het bedrag in de salarislijst uitkomt op 2,13 miljoen gulden, betekent dat ruim zeven ton per persoon wordt uitgegeven aan andere arbeidsvoorwaarden, zoals pensioenen.

Ook Philips-bestuursvoorzitter Cor Boonstra heeft inmiddels laten weten wat hij verdient, in een boze brief aan Marcel van Dam, tegenwoordig columnist bij de Volkskrant. Van Dam had gesuggereerd dat Boonstra in België woont om in Nederland geen belasting te betalen. Boonstra wilde echter niet 'als profiteur te kijk worden gezet' en schreef dat hij in Nederland 59 procent inkomstenbelasting betaalde, een bedrag van 1,32 miljoen gulden. Het betekent dat zijn brutosalaris 2,24 miljoen bedraagt.

Illustratief voor de trend van openheid is de beslissing van het Brits-Nederlandse olieconcern Koninklijke Olie/Shell om voor het eerst te publiceren wat de Nederlandse bestuurders verdienen. Daardoor is bekend dat Shells topman Cor Herkströter zijn salaris vorig jaar met ruim 20 procent zag stijgen tot 3,3 miljoen.

Ook verdienden de vier Koninklijke-bestuurders gemiddeld een half miljoen aan hun opties. In het jaarverslag is goed te zien dat dit vooral voor rekening komt van Herkströter die bijna een miljoen incasseerde, en bestuursnieuweling Jeroen van der Veer die 1,28 miljoen opstreek met zijn in het verleden vergaarde opties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden