nieuws WTO

Einde van periode van eerlijke en vrije wereldhandel: WTO is vanaf nu tandeloos

Landen kunnen weer ongehinderd heffingen gaan invoeren op wat ze maar willen. Er is geen instantie meer om ze tegen te houden, nu de Beroepscommissie van de wereldhandelsorganisatie WTO, en daarmee het hele idee achter de WTO ophoudt te bestaan. Dankzij de Verenigde Staten.

De Braziliaan, Roberto Azevedo, de algemeen directeur van de Wereldhandelsorganisatie. Beeld EPA

‘Dit is het einde van het liberaal-democratische feestje’, concludeert Han ten Broeke van de denktank The Hague Center for Strategic Studies. ‘Alle slingers die na de val van muur in 1989 werden opgehangen kunnen nu worden opgeborgen.’

Dinsdag trokken de VS de stekker uit de wereldhandelsorganisatie WTO. Alle idealen over multilaterale afspraken over een eerlijke  en vrije wereldhandel zijn hiermee beëindigd. Iedereen zal nu weer moeten gaan vechten en daarbij staan de landen die economie, politiek en militair het best kunnen mixen er in zijn ogen het beste voor.

De VS blokkeerden dinsdag de benoeming van nieuwe rechters voor de zogenoemde Beroepscommissie van de WTO die in laatste instantie een bindende uitspraak kon doen in handelsdisputen. Deze beroepscommissie telt officieel zeven rechters, maar al voor vier was de termijn verlopen. Gisteren verliep de termijn voor nog eens twee. Omdat een quorum van drie rechters nodig is, werkt de commissie niet meer. Ten Broeke: ‘Een oplossing of compromis voor een reparatie zal er niet meer komen. Dat is ondoenlijk.’

Landen kunnen in het vervolg in alle willekeur heffingen opleggen. Vorige maand diende de Nederlandse minister Sigrid Kaag voor Buitenlandse Handel nog een klacht in bij de WTO omdat Colombia een invoerheffing had gelegd op bevroren frites uit Nederland en België. Deze klacht zal niet meer worden behandeld. Ook het conflict tussen Frankrijk en de VS – de Fransen die een heffing leggen op Amerikaanse digitale diensten en de Amerikanen die dat weer doen op champagne en Louis Vuitton-tassen – zal niet aan de WTO kunnen worden voorgelegd. 

De WTO die in 1995 werd ingesteld als opvolger van de na-oorlogse GATT (Algemene Overeenkomst over Tarieven en Handel) houdt daarmee op te functioneren. De 164 lidstaten van de WTO hebben geen arbiter meer. Handelsconflicten en oorlogen kunnen alleen via bilaterale onderhandelingen worden opgelost. Ten Broeke stelt dat de wereldorde door ‘de zelfvernietigende krachten’ nu wordt teruggezet naar eind jaren twintig begin jaren dertig van de vorige eeuw, toen de Amerikaanse president Herbert Hoover de eigen markt ging beschermen met tarieven. ‘Misschien komt er een WTO 2.0. Maar dat zal een soort grabbelton worden waarin iedereen zijn eigen positie probeert te versterken. Dan draait het om mensenrechten en oliebelangen. Dan zal de scheiding tussen economie en politiek die Nederland zoveel profijt heeft gebracht, er niet meer zijn.‘ Ten Broeke spreekt van een nieuwe wedstrijd armpje drukken. ‘En dan staan de landen met autocratische leiders als Rusland en China maar ook Turkije en Brazilië – het sterkst. Grootste slachtoffers zijn de ontwikkelingslanden en de westerse democratieën. ‘En de allergrootste is Groot-Brittannië. Voor Boris Johnson was de WTO het vangnet na een harde brexit. Die zal er ook niet meer zijn. Hopelijk beseffen de Britten dat als ze morgen naar de stembus gaan.’

De net benoemde Europees Commissaris voor Handel Phil Hogan, zag de bui al hangen. Vrijdag riep hij op hervorming van de WTO omdat die – afgezien van het einde van de beroepscommissie – ook op andere gebieden nauwelijks meer macht heeft. Sinds het vastlopen van de Doha-onderhandelingen in 2001 is al sprake van een stagnatie. Maar veranderingen vereisen unanimiteit van 164 lidstaten en dat is in deze tijdsperiode bijna onmogelijk te bewerkstelligen. De autofabrikanten uit Europa, Azië en de VS uitten dinsdag al een gezamenlijke noodkreet. ‘Als het beroepsorgaan van de WTO zijn vermogen verliest om geschillen met succes op te lossen, zou de hele structuur van de internationale handel ernstig kunnen worden ondermijnd’, aldus organisaties als de Europese autobranchevereniging ACEA en zusterorganisaties in Japan, Zuid-Korea en de VS. Volgens de automakers dragen de geldende WTO-regels bij aan een vrije en eerlijke handel. Daarmee leveren ze ook een bijdrage aan de wereldwijde economische groei. De auto-industrie is volgens hen goed voor bijna 10 procent van de wereldhandel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden