Eigen suiker eerst

Oneerlijke concurrentie kleeft aan het imago van de Europese suikerbietenteelt. Daarom gaan de prijsgaranties, subsidies en tolmuren de komende jaren op de schop....

Voor een leek lijken alle suikerbieten op elkaar. Maar een beetjeakkerbouwer weet precies het verschil tussen een Shakira, een Rosabelle eneen Grizzly. 'Kijk eens wat een mooie gladde knol', zegt akkerbouwer KeesMoens terwijl hij met zijn vinger wat aarde uit de gegroefde knol schraapt.'Dit is de Venezia. Een prachtras. Zeer bestendig tegen ziekten en plagen.'

De suikerproductie in Nederland is een succesverhaal. De akkerbouwersproduceren steeds efficiënter en de zaadveredelaars kweken alsmaar betererassen. Met als gevolg een spectaculaire groei van de gemiddelde opbrengstper hectare. En dat al sinds de tijd van Napoleon.

Toch zijn de bietenboeren niet tevreden of trots. Want aan de sectorkleeft het imago van oneerlijke concurrentie. De suikerbietenteelt inEuropa wordt immers op de been gehouden met prijsgaranties, subsidies entolmuren. En dat alles ten koste van de consument en, erger nog, ten kostevan de arme suikerboeren in ontwikkelingslanden. Of niet soms?

In Marknesse waggelen elke herfst weer grotere bietenrooimachines overde akkers. De machines dragen stoere namen als Beet- Eater of Big Six -naar het aantal rijen bieten dat hij tegelijk rooit. De grootste machinebedwingt inmiddels twaalf rijen bieten.

In de cabine zit boer en loonwerker Ronald Bastiaanse. Tussen hem ende horizon bevindt zich enkel akkerland. Platte, diepzwarte akkers. 'Mooi?' Bastiaanse aarzelt. 'Je went eraan. Ik ben hier geboren. Dan zieje het niet meer.' Zijn gedachten zijn meer bij zijn bankrekening. Wanttijdens de drie maanden dat de bietencampagne duurt, verhuurt hij zich alsloonwerker. Eindelijk 'effe lekker' geld verdienen.

Zijn Big Six rijdt drie kilometer per uur terwijl de machine hetbietenloof hakselt en in groene flinters over het land uitspuugt, de kopvan de bieten snijdt en de knol via een transportband schoon schudt en ineen container dumpt. Als de container vol is, haalt de boer de bieten open stort ze op het erf tot de suikerfabriek, of beter gezegd Kees Moens,de knollen ophaalt.

Moens is behalve boer ook agrobemiddelaar, ofwel de levenslijn tussende driehonderd bietenboeren in zijn regio en de suikerfabriek in Groningen.De mobiele telefoon wijkt niet van zijn oor. Want de boeren zijnongeduldig. De bergen suikerbieten blokkeren het erf. Ze hebben de ruimtenodig voor de witlof en de winterwortels. 'Maar dat zeggen ze niet. Zehebben allemaal smoesjes over moeder de vrouw die in het ziekenhuis ligt,of hun arbeider die overspannen is. Maar ik ben heel strak. Als ze geplandstaan in week 47, kom ik in week 47. Geen dag eerder, want de fabriek kande bieten niet allemaal tegelijk verwerken.'

Deze week is de Durango Hoeve in Ens in de Noordoostpolder aan debeurt. Op het erf staat de rondbuikige Iete Renkens met zijn kraan. Hijkomt 'Oet Grun' zoals hij op zijn kraanwagentje heeft geschreven. Renkensis wegwerker, maar tijdens de campagne is hij drie maanden langbietensleper. Bietenslepers werken twaalf uur per dag en zes dagen perweek. De daarop volgende week werken ze twaalf uur per nacht, zes nachtenper week. 'Na zes nachten gaat het lampje wel uit', bekent Patrick Kobesdie zichzelf verhuurt als vrachtwagenchauffeur in de bietentijd. 'Dit ismijn zesde jaar. Ik zou het niet meer willen missen.'

Aan buitenstaanders is de suikerbietenromantiek niet besteed. Bietenoogsten gebeurt doorgaans in de kleffe modder. En wat is er nou mooi aandie bergen grauwe knollen en de weeë lucht die ze verspreiden? Boer KoosSturm - blauwe overall en hond Bas aan zijn voeten - kan het weluitleggen.

Hij noemt de bieten de 'veilige poot' onder zijn bedrijf. Wat detarwe, de wortelen, uien en aardappels opleveren, moet hij elk jaar maarafwachten. De suikerbiet is het enige gewas waarvoor hij altijd eengegarandeerde prijs krijgt. 'Het legt een bodem in je portemonnee. Voorveel boeren betekent dat in slechte jaren het verschil tussen failliet gaanen overeind blijven.'

Maar prijsgaranties zijn hopeloos uit de tijd, dat weet Sturm ook wel.De vaste broodprijs is verdwenen. De melkprijs idem dito. En de EuropeseUnie is hard op weg ook de prijsgarantie voor suiker in het museum bij tezetten. Niet om de boeren te pesten, maar om de ontwikkelingslanden eenkans te geven hun suiker in Europa af te zetten.

Stapsgewijs gooit de EU vanaf volgend jaar de handelsbelemmeringenoverboord voor de 49 minst ontwikkelde landen ter wereld; van Ethiopië totZambia. Vanaf 2009 mogen deze landen al hun producten - met uitzonderingvan wapens - onbelemmerd aan de Europese consument aanbieden. EverythingBut Arms, kortweg EBA, heet deze EU-regeling.

De Nederlandse bietenboeren hebben het morele ongelijk aan hun zijde.Akkerbouwer Sturm is het zich bewust. Natuurlijk is het niet meer dan fairom de 49 armste landen toegang te geven tot de Europese markt. Maar alsboer wil Sturm ook graag de suikersector voor Nederland behouden. 'Het gaatniet alleen om mijn boterham. Maar ook om de vrachtwagenchauffeurs,zaadveredelaars, loonbedrijven, fabrieksmensen en noem maar op. Dit is desloop van een bedrijfstak en er komt niks voor terug. Over dertig jaarhebben we spijt. Als het eenmaal weg is, krijg je zoiets nooit meeropgebouwd.'

Is de komst van suiker uit de 49 minst ontwikkelde landen ter wereldwerkelijk een serieuze bedreiging voor de Nederlandse en Europesesuikersector. Om eerlijk te zijn, niemand die het zeker weet. Deschattingen van de hoeveelheden suiker die onze kant op zullen komen, lopenuiteen van een luttele vijfhonderdduizend ton per jaar tot een omvangrijkeberg van 3,5 miljoen ton. Dat laatste zou een forse aderlating zijn op detotale EU-productie van 17 miljoen ton suiker.

Onderzoeker Siemen van Berkum van het Landbouw Economisch Instituut(LEI) is tamelijk optimistisch. 'De suiker van de armste landen is nietzo'n grote bedreiging voor onze suikersector. Maar we lopen het gevaar datgrote suikerproducenten als Thailand en Brazilië op slinkse wijze hunsuiker via de allerarmste landen op de Europese markt zullen aanbieden. Datis nog een grote onzekere factor.'

De kaplaarzen van Moens staan in de garage. Hij heeft ze nauwelijksaan gehad door het mooie weer tijdens deze bietencampagne. 'Normaalgesproken komt mijn versnellingspook nauwelijks boven de modder uit', lachthij. De modder zal hij niet missen, als de suikersector in Nederland hetloodje legt, de bieten des te meer. Want het is zo'n makkelijk gewas.

'Je zaait en het komt altijd op. Je spuit een paar keer en de restgaat vanzelf. De oogst doe je met twee man. Kom daar eens om bij dewinterwortels. Dan heb je wel zes man op het land staan. Na de oogstflikker je de bieten op het erf en als het gaat vriezen, gooi je er eenzeiltje over. Klaar. Aardappelen moet je inschuren, ventileren en op dejuiste temperatuur houden. Nee, geef mij maar bieten.'

Hond Bas, de golden retriever, van de Durango Hoeve hapt in debietenberg en begint met een knol te voetballen. Zijn baas, Kees Sturm,lacht. Maar hij verheelt niet dat hij bitter is gestemd. 'Niemand zal vandit beleid beter worden', voorspelt hij. 'Multinationals als Coca-Colakrijgen goedkopere suiker, maar dat geld gaat heus niet naar die straatarmerietkappers die als slaven op de plantages ploeteren. En al helemaal nietnaar de consument. Die blijft evenveel voor een Mars en een Cola betalen.'

De suikerexpert van het ministerie van Landbouw, Toine van Poppel,denkt dat Sturm in dat laatste wel een beetje gelijk zal krijgen.'Noorwegen en Zwitserland hebben geen suikerbeleid en betrekken goedkoopsuiker van de wereldmarkt. Maar een Mars en een flesje Cola zijn daar geencent goedkoper dan hier.'

Volgende maand vergadert de wereldhandelsorganisatie WTO in Hong Kongover hoe de Europese suikermarkt nog verder opengegooid kan worden. Forseverlagingen van de garantieprijs liggen in het verschiet: van 63 cent naar39 cent. Volgens het LEI kunnen de bietenboeren het hoofd ook met 39 centnog boven water houden. Vooral omdat ze deels gecompenseerd zullen wordenvoor het inkomensverlies. 'Maar ik geef eerlijk toe', zegt LEI-onderzoekerVan Berkum, 'dat er enorm veel onzekere factoren zijn. Harde garanties zijner niet.'

In Luttelgeest staart Moens naar de zwarte akkers. Klaar voor dewinter. 'De meeste boeren hier zijn murw en moe. Veel boeren zeggen dathier over tien jaar geen suikerbiet meer te vinden is. Zo denk ik zelfniet. Ik ben niet zo'n zwartkijker.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden