Eigen bijdrage aan spoedhulp kan werken als rem

De deur van de dokter staat in Nederland wijd open. Op alle dagen puilen wachtkamers van huisartsen en afdelingen spoedeisende hulp uit....

Eigen betalingen (eigen bijdrage of eigen risico) heet ook wel remgeld. Dat moet voorkomen dat Nederlanders te lichtvaardig gebruik maken van medische voorzieningen. Nu de politiek heeft besloten het zorgaanbod niet langer te rantsoeneren, zal het zorgbudget met miljarden euro's per jaar groeien. Uit langlopend onderzoek van het Amerikaanse RAND-instituut blijkt dat eigen betalingen de kans op het inroepen van medische hulp met tientallen procenten verlaagd.

Een tweede voordeel is dat het solidariteitsprincipe in de zorg (rijk betaalt voor arm en gezonden voor zieken) minder onder druk komt te staan. Wie zijn maandelijkse premie weer fors ziet stijgen, moet niet het gevoel hebben op te draaien voor gemakzuchtig gedrag van anderen. Die indruk kan deels worden weggenomen door een deel van de kosten bij gebruikers te leggen. Nu bestaan eigen betalingen alleen in verpleeg- en verzorgingshuizen en in de gehandicaptenzorg.

In de derde plaats onstaat een zakelijker relatie tussen arts en patiënt. Die laatste stelt zich mogelijk kritischer op over geboden kwaliteit en bijbehorende kosten als een deel van de rekening uit eigen zak moet worden betaald. In het ideale geval stemmen patiënten met hun voeten en worden geneesheren geprikkeld om efficiënt en volgens de laatste medische inzichten te werken.

Tenslotte kunnen eigen betalingen zorgfraude tegengaan. Nu krijgen ziekenfonds-patiënten nooit een rekening, terwijl particulier-verzekerden hun nota's vaak ongezien doorsturen naar hun zorgverzekeraar. Als de patiënt ook moet betalen, zal hij de rekeningen kritisch bekijken.

Eigen betalingen brengen ook gevaren met zich mee. Zo vrezen politici voor de toegankelijkheid van zorg. Niet dat hevig bloedende slachtoffers eerst hun creditcard moeten trekken, maar Nederlanders met een laag inkomen kunnen doktersbezoek ten onrechte gaan uitstellen. Terwijl die groep al kampt met een relatief slechte gezondheid. De Raad stelt daarom voor deze groep financieel te compenseren.

Ook andere groepen dreigen de dupe te worden. Zo verbruikt de 10 procent met de slechtste gezondheid driekwart van alle zorg. Deze groep bestaat voornamelijk uit bejaarden, chronisch zieken en gehandicapten. Als zij bij elk artsenbezoek moeten betalen, botst dat met de inkomenspolitiek waarbij de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. De Raad wil daarom ook chronische patiënten uitsluiten van remgelden.

Een derde nadeel zijn de uitvoeringskosten. Zo experimenteerde het kabinet in 1997 met een eigen betaling van maximaal 91 euro per jaar, wat slechts 45 miljoen euro per jaar scheelde. De adminstratiekosten bleken even hoog, waarna de regeling na twee jaar werd afgeschaft. Voor een merkbaar effect zal de eigen bijdrage dus fors moeten zijn, en simpel.

Tenslotte is de vraag of artsen en patiënten wel een zakelijker relatie willen. Wie trekt het nut van een extra MRI-scan in twijfel met het oog op de kosten? Buitenlandse ervaring leert dat burgers bijzonder prijs-ongevoelig zijn als hun gezondheid in het geding is. Zo stijgt het medicijngebruik in Frankrijk en België nog altijd schrikbarend, ondanks hoge eigen bijdragen aldaar.

De kabinetsformateurs buigen zich ongetwijfeld over maatregelen om de stijgende kosten te beteugelen. Daarbij zullen zij zich realiseren dat al twintig jaar wordt gesproken over invoering van remgelden en dat het hete hangijzer telkens is doorgeschoven. Nieuw is dat de afweging wordt gemaakt in een klimaat waarbij wachttijden, premiestijgingen en zorgfraude stukken minder worden geaccepteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden