Eerst slaapverwekkend, nu allesbepalend

Analyse..

den haag Nutteloos, die commissie De Wit. Mosterd na de maaltijd, zo’n club parlementariërs die oorzaak en gevolgen van de kredietcrisis wil achterhalen. De bankier die dit sentiment van zijn beroepsgroep verwoordde, moet volgende week voor diezelfde commissie verschijnen. ‘Ik kan daar alleen maar bij verliezen’, zei hij, ‘ik kijk liever vooruit.’

Maar na een week van openbare gesprekken – let op: niet verhoren – met bankiers, politici en wetenschappers, zijn het juist de bankiers die de legitimiteit bevestigen van de commissie onder aanvoering van SP’er Jan de Wit. Zij het onbedoeld. Voormalig ING-topman Cees Maas vertelde over zijn teleurstelling dat in de gedragscode voor bankiers een van zijn aanbevelingen niet is overgenomen. Wanneer een bank verlies maakt, vindt Maas, moet die ook geen bonus uitkeren. Een veilige belofte, want neem ING, zei Maas: ‘In honderdvijftig jaar heeft die bank maar één keer verlies gemaakt. Nu, met deze crisis.’

Dat is iets om stil bij te staan: banken stapelen dus winst op winst, maar die ene keer dat verlies wordt gemaakt, moet de overheid meteen te hulp schieten met miljarden euro’s staatssteun. Dat zo de banken in het politieke domein worden getrokken, maakt het begrijpelijk dat parlementariërs willen weten hoe het allemaal zo gekomen is. ‘Om er lessen uit te trekken’, is de mantra waarmee De Wit elk gesprek opent. Want uiteindelijk is het de belastingbetaler die voor fiasco’s opdraait.

Welke lessen dat precies gaan worden is, na de 13 van de 40 gesprekken die deze week zijn gevoerd, nog niet te zeggen. De ondervragingen maken wel duidelijk dat de kloof tussen de politiek en de financiële sector diep is. Die krijgen eigenlijk alleen met elkaar te maken nu het fout is gegaan.

Toezicht moet ervoor zorgen dat het niet nog eens fout gaat, althans, dat lijkt de gedachte van de commissie. Linksom of rechtsom komen de gesprekken steeds weer uit bij het toezicht op de financiële sector. Dat is niet verwonderlijk, want veel meer dan betere wetten en regels rond het toezicht maken, kan ‘Den Haag’ niet doen om grotere invloed te krijgen op de financiële sector. Tegelijk vinden politici toezicht slaapverwekkend.

De personificatie van dat toezicht is Nout Wellink, president van De Nederlandsche Bank (DNB). Dat zou ook Hans Hoogervorst kunnen zijn van die andere toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM). Hoogervorst ziet toe op het gedrag van financiële instellingen richting consumenten. Maar de AFM is er nog maar zo kort, dat het van de voornaamste kritiek is gevrijwaard.

Blijft over als boksbal en pispaal: Nout Wellink.

De ene deskundige kwam vertellen dat Wellink maar zo snel mogelijk moest opstappen, als een soort schuldbekentenis. De andere spreker nam het ostentatief voor de DNB-president op. Maar bijna allemaal vinden ze dat het toezicht heeft gefaald, vanuit de simpele constatering dat hetgeen de toezichthouder moet voorkomen, toch is gebeurd: een crisis in het financiële systeem.

Een groot aantal deskundigen benadrukten dat het kleine Nederland niets aan de uitkomst van de crisis had kunnen veranderen. ‘Dit komt voor driekwart uit het buitenland’, is de overtuiging van staatssecretaris Frank Heemskerk van Economische Zaken.

Hoe in die internationale storm er dan één Nederlander kan zijn die het allemaal gedaan heeft, konden de tegenstanders van Wellink niet duidelijk maken. Waarschijnlijk omdat ieder ander op die post dezelfde fouten had gemaakt. Of neutraler geformuleerd: dezelfde besluiten had genomen. Die nam en neemt de toezichthouder met de Wet toezicht in de hand. Een wet gemaakt en goed bevonden door de politiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden