Een 'tussenbaan' voor vijf jaar: positief voor het personeel of juist nadelig voor de werknemers?

Er is meer tussen een vaste baan en flexwerk. Zoals een contract voor vier of vijf jaar. Ervaring opdoen en dan op beter werk overstappen. In de supermarkt-cao kan zo'n tussenbaan al. Hoe zit dit elders?

De vijfjaarscontracten zouden alleen aan het grondpersoneel worden aangeboden. Beeld Joost van den Broek/Hollandse Hoogte

Durven er meer schapen over de dam? Daar zag het even wel naar uit. Directeur Pieter Elbers van KLM liet vorige maand in De Telegraaf optekenen dat zijn bedrijf wel brood zag in 'tussenbanen' voor nieuwe werknemers. Dat zijn tijdelijke arbeidsovereenkomsten, maar dan voor vier of vijf jaar in plaats van het gebruikelijke halfjaarcontract dat maximaal drie keer verlengd kan worden. In de cao voor de supermarkten zijn tussenbanen mogelijk sinds oktober, dankzij een nieuwe cao.

Als het aan Elbers ligt, gaat zijn bedrijf het voorbeeld van Albert Heijn en Jumbo volgen. 'We moeten met onze tijd meegaan. Ook vanuit de overheid wordt mobiliteit van personeel, de roep om bijscholing, steeds benadrukt.' Elbers wil personeel voor vijf jaar aannemen en een opleiding geven. 'Zodat ze daarna weer elders aan de slag kunnen.'

Gehakt

De bonden maakten gehakt van Elbers' plannen. Bob van der Wal, voorzitter van de Vereniging van KLM Professionals (VKP), noemde het voorstel zelfs 'KLM onwaardig'. Het grootste pijnpunt: Elbers wil de vijfjaarscontracten alleen aanbieden aan het grondpersoneel en vooral aan de werknemers die fysiek zwaar werk verrichten. De vrees leeft dat deze 'langtijdelijke' werknemers alles zullen doen om na die vijf jaar te mogen blijven. Ze zullen niet klagen over de werklast, ze zullen zich liever niet ziekmelden en dus een gok nemen met hun gezondheid. 'De werknemer draait volledig op voor het risico', vindt FNV-bestuurder Jan van den Brink. Als de tussenbaanwerker na vijf jaar is opgebrand, wijst KLM hem gewoon de deur. Over scholing die uitzicht biedt op ander, beter werk, is het bedrijf volgens Van den Brink uitermate vaag. 'Zonder opleiding komen mensen bij een andere baas toch weer in hetzelfde soort werk terecht.'

Drie weken nadat Elbers zijn proefballon opliet, wil KLM haar vingers niet meer branden aan het onderwerp. Een verzoek om een toelichting op de uitlatingen van haar directeur doet de afdeling mediarelaties af met een mailtje van drie regels. 'Het is nog te vroeg om hier over uit te wijden en we willen eerst verder in gesprek met de bonden en goed kijken naar de diverse mogelijkheden waarop KLM hier invulling aan kan geven.'

Niet milder

Bob van der Wal wil wel praten en drie weken na dato is de voorman van de VKP niet anders gaan denken. Laat staan milder. 'Ik blijf erbij: het is KLM-onwaardig.' Zijn vrees is dat mensen die fysieke arbeid verrichten niet meer in vaste dienst komen van het bedrijf. 'Ook wij onderkennen dat het goed is als een werknemer zich zijn hele werkende leven ontwikkelt en meer dingen ervaart. Maar op deze manier wordt het wel heel gemakkelijk de risico's en de onzekere toekomst bij de werknemer te leggen.'

Dat lijkt al beleid bij KLM: de laatste jaren is er bij het grondpersoneel nauwelijks iemand in vaste dienst gekomen. Het personeelsbestand is vergrijsd, stelt Van der Wal: '30 procent is ouder dan 58 jaar en slechts 4 à 5 procent is jonger dan 30.'

'Gifpil voor de middenklasse'

Wessel Breunesse, de CNV-bestuurder die aan de wieg stond van de tussenbanen in de supermarkt-cao, weet niet genoeg van de situatie bij KLM om te beoordelen of Elbers' voorstel hout snijdt. 'Het is maatwerk. De supermarktbranche is een uitzonderlijk geval. Er is geen enkele sector die zoveel flexwerk kent. 75 procent van de werknemers heeft een tijdelijk contract. Er werken ook relatief veel jonge mensen.' Een vijfjaarscontact kán voor deze groep positief uitpakken. Vijf jaar is misschien lang genoeg om bijvoorbeeld bij een hypotheekverstrekker een lening los te peuteren.

'Maar', zegt Breunesse, 'ik hoor nu dat veel werkgevers, ook in andere sectoren, wel oren hebben naar tussenbanen. Dat wekt bij mij de indruk dat ze iedereen op zo'n contract willen hebben. Daar zullen wij nooit mee akkoord gaan. Een vaste baan moet de norm blijven.'

Het invoeren van tussenbanen mag ook niet ten koste gaan van het aantal vaste banen, zo is afgesproken bij de supermarkt-cao. De politiek kijkt argwanend mee: PvdA-leider Lodewijk Asscher verweet de werkgevers vorig jaar 'een kruistocht tegen vast werk' te voeren en noemde flexwerk 'de gifpil voor de middenklasse'.

Geen storm

Over de tussenbanen loopt het bij de cao-besprekingen nog geen storm, zegt Jannes van der Velde van de AVWN, de grootste werkgeversvereniging van Nederland. 'De grootste vakbond is tegen.' Volgens Van der Velde is er economisch gezien ook minder noodzaak. 'Er heerst krapte op de arbeidsmarkt. Werknemers kunnen kiezen voor een werkgever die meer zekerheid biedt.'

Toch vindt de AVWN het belangrijk dat werknemers zich voorbereiden op hun toekomst. Van der Velde: 'Een stratenmaker van 25 jaar moet beseffen dat hij dit niet meer doet als hij 55 is.' Natuurlijk, bij een reorganisatie is het voor een werkgever veel gemakkelijker als hij weet dat personeel een andere baan kan vinden. 'Maar ook voor een werknemer is het beter als hij steviger staat op de arbeidsmarkt.'

Een contract voor vier of vijf jaar is voor de AWVN niet de panacee voor alle problemen. 'Er zijn meer oplossingen nodig.' Daar komt bij: een tussenbaan is helemaal niet zo bijzonder. Ook bij hoge functies komt dit soort contracten voor. Van der Velde: 'Goed beschouwd heeft Klaas Knot ook een tussenbaan.' Al zal de directeur van de Nederlandsche Bank minder slaap verliezen door robots die hem overbodig maken.

Werk én scholing bij een tussenbaan

Voor zover Wessel Breunesse van CNV Vakmensen kan nagaan, is er nog niemand met een tussenbaan aan de slag gegaan in een supermarkt. 'Die vierjaarscontracten kunnen nog niet worden aangeboden, omdat we de uitvoering nog aan het regelen zijn.' Het obstakel: de scholing. Het idee achter een tussenbaan is namelijk dat de werknemer niet alleen vier of vijf jaar verzekerd is van werk, maar ook dat hij een opleiding volgt om daarna elders aan de slag te kunnen, liefst in een betere functie.

Bij die opleidingen kan het om van alles gaan, zegt Breunesse: 'Voor de een een taalcursus, voor de ander een praktische training.' De bestuurder van CNV Vakmensen noemt het opleidingsbudget voor de supermarkt-tussenbanen 'helaas' nog beperkt: 175 euro per jaar, dus 700 euro over het hele vierjaarscontract. Aan de andere kant: 'Er is uitgezocht dat er wel zesduizend opleidingen en cursussen binnen dit budget passen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden