AnalyseOpenbaar vervoer

Een mooi experiment, die lockdown, maar de reiziger wil terug de spits in

Op stations geldt de anderhalvemeter en het ov staat al maanden op zijn kop. Maar de reiziger blijkt nog niet echt veranderd.Beeld ANP

‘De wereld is echt veranderd’, zegt de ANWB. ‘De lockdown was een enorm vervoersexperiment’, zegt de Rai, want ineens konden dingen die nooit konden. Maar nu willen veel mensen graag toch weer terug naar hoe het was.

Ruim de helft van de Nederlanders denkt niet dat de coronacrisis iets aan het reisgedrag gaat veranderen, blijkt uit een peiling onder 3.000 mensen door onderzoeksbureau Newcom. Nog eens een kwart zit op de wip. Slechts eenvijfde denkt dat de lockdown iets structureel heeft gewijzigd in het denken over zaken als reizen, forenzen en thuiswerken.

Het zijn cijfers die de Mobiliteitsalliantie zorgen moet baren. Het monsterverbond van 25 vervoersorganisaties, waaronder natuurlijke tegenstanders als Rai, de NS, Transport en Logistiek Nederland (TLN) en de Fietsersbond,  presenteerde vorig jaar zomer een blauwdruk voor het (openbaar) vervoer in 2030. Mooie bespiegelingen waren er van de forens die met een enkele app zijn volledige reis regelt, die met de huurauto naar het station rijdt, daar de trein in stapt, op zijn bestemming nog een metro pikt en de laatste kilometers op een huurfiets aflegt.

Bij de plannen hoort ook een spreiding van het reizigersverkeer. Neem de trein: in de ochtendspits is op sommige lijnen de capaciteitsvraag 150 tot 160 procent, weten de Nederlandse Spoorwegen. In de stille uren is hooguit 30 procent van de treinstoelen bezet. Als er afspraken vallen te maken met werkgevers en het onderwijs hoeven we niet meer met miljoenen tegelijk in de kantoortuin te wezen of de collegebankjes. .

Experiment

Met de lockdown die iedereen aan huis gekluisterd hield kwamen die vergezichten opeens verrassend dichtbij. Weg waren de bomvolle treinen en de overvolle wegen. De NS testte met succes een aanmeldservice waarmee reizigers een ritje konden reserveren. Onbedoeld hebben we de afgelopen maanden dankzij de lockdown het grootste vervoersexperiment ooit uitgevoerd, zei voorzitter Steven van Eijck van autobranchevereniging Rai op een webinar donderdag van de Mobiliteitsalliantie. ‘Er bleek opeens van alles mogelijk wat jaren ondenkbaar leek.’

Luchtfoto van een vol rangeerterrein nabij Centraal Station Amsterdam.Beeld ANP

Ook minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) ziet hoe alles onder druk vloeibaar werd: ‘Tien tot 15 procent mensen in de spits en de files verdwijnen.’ Frits van Bruggen, hoofddirecteur van de ANWB: ‘We zijn met zijn allen digitaler geworden. We zijn meer online gaan werken en gaan kopen. De wereld is echt veranderd.’

De consument, de reiziger en de forens intussen lijken daarentegen volgens de enquête van Newcom nog niet zo van overtuigd. 46 procent is tijdens de coronacrisis naar zijn werk blijven gaan, omdat het niet anders kon of omdat ze niet thuis wilden werken.

Thuiswerken

Een kwart zegt weer naar het werk toe te gaan als dat van de overheid weer mag, omdat het thuiswerken maar niks vindt. Ruim de helft wil proberen om 1 tot 2 dagen vanuit huis te blijven werken. Newcom vroeg niet hoe vaak deze ondervraagden al thuiswerkten vóór de virusuitbraak. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) werkte 39 procent of 3,5 miljoen van alle werkenden (wel eens) thuis – 2,3 miljoen incidenteel en maar 1,3 miljoen gewoonlijk. Van de werkenden is 32 procent volgens Newcom niet van plan om buiten de spits te gaan reizen, 30 procent staat daar neutraal tegenover en 29 procent voelt daar wel voor.

Mariëtte Hamer, voorzitter van de Sociaal Economische Raad (SER) en oprichter van de Denktank Corona die de overheid gevraagd en ongevraagd van advies dient, waarschuwt voor al te hooggespannen verwachtingen over het nieuwe normaal, op allerlei vlakken.

‘In het begin van de coronacrisis waren we er heel trots op hoe snel docenten en studenten het online-onderwijs oppakten. Maar toen ik zei dat het zo goed ging kreeg ik heel Twitter over me heen. Heel veel boze docenten schreven me: u denkt toch niet dat we dit zo blijven doen?’ Hamer suggereert het ‘belevingsonderzoek’ af te wachten dat wordt gehouden om te achterhalen hoe Nederland echt is gaan denken over het leven na het virus.

Luchtfoto van het plein voor Centraal Station Amsterdam.Beeld ANP

Geld

Een andere kopzorg van de Mobiliteitsalliantie is die eeuwige achilleshiel van alle mooie plannen: geld. De opstellers rekenden uit dat er 3 miljard extra per jaar nodig is om hun droom te laten uitkomen.

Nu Nederland tegen de grootste na-oorlogse staatsschuld aankijkt lijkt er weinig ruimte bovenop de investeringen die al nodig zijn om de oude infrastructuur op orde te houden. ‘De epidemie wordt gevolgd door een economische recessie’, zei Rai-voorzitter Steven van Eijck. Hoeveel blijft er dan nog over voor nieuwe investeringen in het ov? Sinds de financiële crisis van 2008 is er ook minder geld besteed aan mobiliteit, constateerde ANWB-voorman Van Bruggen, ‘3 procent van de begroting, onder de norm die de Oeso stelt.’

Topman Roger van Boxtel van de NS drukt het kabinet op het hart om toch vooral door te gaan met het investeringsfonds, dat vorig jaar werd aangekondigd omdat Nederland vanwege de lage rente zo lekker goedkoop kan lenen. Minister Van Nieuwenhuizen stelt dat het kabinet nog niks heeft besloten over het fonds, maar ze deed ook geen concrete toezeggingen.

Deltaplan 2030: voor 56 miljard euro sluit het OV straks naadloos op elkaar aan

Nederland moet tientallen miljarden euro’s investeren in het (openbaar) vervoersnetwerk, anders komt het land in 2030 tot stilstand. Dat is woensdag de boodschap van 25 organisaties uit de vervoerswereld. Maar waar moet dat geld vandaan komen?

Dromen genoeg, maar geld is er niet voor nieuwe infrastructuur

De vervoerssector mag om nieuwe infrastructuur schreeuwen, door groot onderhoud aan bestaande wegen, bruggen en tunnels ontbreekt het aan geld. Volgens inframinister Cora van Nieuwenhuizen gaat het om ‘de grootste onderhoudsoperatie ooit’ in onze geschiedenis.

Noord-Zuidlijn rijdt door tot Schiphol, met geld uit Hoekstra’s investeringsfonds

De Noord-Zuidlijn in Amsterdam wordt het komende decennium vanaf station Amsterdam-Zuid doorgetrokken naar Hoofddorp, als het aan de vervoerssector en de regionale overheden ligt. En het kabinet natuurlijk, dat bestemmingen zoekt voor zijn investeringsfonds.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden